Οι επιπτώσεις του δημογραφικού

Ο πληθυσμός στη ζώνη του ευρώ γερνάει και ο ρυθμός αύξησής του αναμένεται να γίνει αρνητικός από το 2035 και μετά, με δυσμενείς μακροοικονομικές, δημοσιονομικές και χρηματοοικονομικές συνέπειες. Το δημογραφικό θα επηρεάσει τη ζώνη του ευρώ τις επόμενες δεκαετίες από διαφορετικές πλευρές. Η γήρανση του πληθυσμού μπορεί να συγκρατήσει τη δυνητική αύξηση της παραγωγής, κυρίως μέσω της συρρίκνωσης της συμβολής της εργασίας, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάσει και άλλες συνιστώσες της δυνητικής ανάπτυξης. Η γήρανση του εργατικού δυναμικού αναμένεται επίσης να συμπιέσει τις επενδύσεις, έχοντας έτσι αρνητικό αντίκτυπο στον σχηματισμό κεφαλαίου. Επιπλέον, η αύξηση της παραγωγικότητας ενδέχεται να επιβραδυνθεί με τη γήρανση του πληθυσμού.

Η γήρανση του πληθυσμού, μαζί με άλλες τάσεις, θεωρείται ευρέως ότι συμβάλλει στη μείωση του φυσικού επιτοκίου στη ζώνη του ευρώ. Οι κύριοι δίαυλοι είναι η υψηλότερη προληπτική αποταμίευση για την προετοιμασία για μεγαλύτερες περιόδους συνταξιοδότησης, η χαμηλότερη προσφορά εργασίας, η μικρότερη καινοτομική δραστηριότητα που αντανακλά τη συρρίκνωση του μεριδίου των νέων εργαζομένων και η υψηλότερη ζήτηση για ασφαλή περιουσιακά στοιχεία λόγω της μεγαλύτερης αποστροφής των ηλικιωμένων προς τον κίνδυνο.

Με την είσοδο της γενιάς του baby boom στη συνταξιοδότηση, ένα πιθανό σενάριο θα μπορούσε να είναι μια εντονότερη ανοδική πίεση στον πληθωρισμό των μισθών που προκύπτει από τη σπανιότερη προσφορά εργασίας και τα υψηλότερα μισθολογικά ασφάλιστρα. Η δημογραφική μετάβαση μπορεί να επηρεάσει τη διάρθρωση της διακράτησης χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, καθώς οι ηλικιωμένοι έχει διαπιστωθεί ότι αποστρέφονται περισσότερο τον κίνδυνο. Αν και η ζήτηση για χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και κατοικίες μπορεί να υποχωρήσει μακροπρόθεσμα, οι κίνδυνοι για μια κατάρρευση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων φαίνεται να περιορίζονται. Σε συνδυασμό με τη συρρίκνωση της ζήτησης πιστώσεων, αυτό μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην κερδοφορία των τραπεζών και να επηρεάσει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής, συγκεκριμένα μέσω των διαύλων του πλούτου και της πίστωσης. Αν δεν αντιμετωπιστεί, η γήρανση του πληθυσμού θα επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά στη ζώνη του ευρώ, δεδομένου του σχετικά ισχυρού ρόλου των δημόσιων χρηματοδοτούμενων συστημάτων συνταξιοδότησης και υγειονομικής περίθαλψης. Προκλήσεις για τη βιωσιμότητα του χρέους ενδέχεται να προκύψουν από την αύξηση των δημόσιων δαπανών που σχετίζονται με τη γήρανση, γεγονός που θα προβληματίσει ιδιαίτερα τις χώρες με υψηλό χρέος.

Προκειμένου να μετριαστούν οι αρνητικές επιπτώσεις στην προσφορά εργασίας, απαιτούνται στοχευμένες διαρθρωτικές βελτιώσεις, ιδίως μέσω μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας που θα απευθύνονται σε εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας και θα αυξάνουν τα ποσοστά συμμετοχής των γυναικών. Απαιτούνται περαιτέρω συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενθαρρύνουν τους εργαζόμενους να αναβάλουν τη συνταξιοδότησή τους. Επίσης, οι κυβερνήσεις της ζώνης του ευρώ μπορεί να χρειαστεί να σκεφτούν κίνητρα για την ενθάρρυνση της μετανάστευσης εργαζομένων και πώς να διασφαλίσουν την ένταξή τους στην αγορά εργασίας της ζώνης του ευρώ.

Οι Katalin Bodnar και Carolin Nerlich είναι οικονομολόγοι της ΕΚΤ. Η ανάλυση αποτελεί σύνοψη δημιοσίευσης της ΕΚΤ (Occasional Paper Series: The macroeconomic and fiscal impact of population ageing), τόμος 296.