Ενα «Μπουλούκι» διδάσκει τα μυστικά της μαστοριάς

Ηρθαν από την αρχιτεκτονική και έκαναν στροφή στη μαστοριά για να εργαστούν από κοινού στην Ηπειρο, αλλά και στα νησιά σε ιδιαίτερα προγράμματα πέτρινης δόμησης και διατήρησης παραδοσιακών τεχνικών, χάρη στα οποία έλαβαν μία από τις διακρίσεις των Europa Nostra για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στον τομέα της εκπαίδευσης, κατάρτισης και δεξιοτήτων.

Η ομάδα τους – μια συλλογικότητα που αποτελείται από αρχιτέκτονες, μηχανικούς και μελετητές της πολιτιστικής κληρονομιάς – με τη χαρακτηριστική ονομασία «Μπουλούκι» από το 2018 μαθαίνει τη γλώσσα και τα μυστικά της μαστοριάς. Σκοπός τους είναι η αναζωογόνηση της παραδοσιακής γνώσης γύρω από τις τεχνικές και τα υλικά δόμησης. Οραμά τους να αναπτύξουν μια νέα οικοδομική κουλτούρα στην Ελλάδα και διεθνώς, που να αντλεί ισχυρά από την παραδοσιακή γνώση. «Οι σπουδές μας, όπως συμβαίνει στις αρχιτεκτονικές σχολές, είναι αποκομμένες από την πράξη και την παραδοσιακή κατασκευή. Θέλαμε σε προσωπικό επίπεδο να καλύψουμε το κενό. Το πρώτο μας εργαστήριο έγινε στα Τζουμέρκα και λάβαμε 180 αιτήσεις. Οι μάστορες ξαφνιάστηκαν με την προσέλευση τόσων νέων ανθρώπων να θέλουν να λερωθούν, να τσαλακωθούν, να δουλέψουν μαζί τους» εξηγεί ο Παναγιώτης Κωστούλας, ένας από τους συνιδρυτές του Μπουλουκιού.

Από την ίδρυσή του το 2018 το Μπουλούκι δραστηριοποιείται γύρω από τέσσερις άξονες: εκπαίδευση, έρευνα, πρακτική και δημόσιος διάλογος. Είναι ο μόνος μη κερδοσκοπικός οργανισμός στην Ελλάδα μέχρι σήμερα που σχεδιάζει και υλοποιεί επαγγελματικές μαθητείες, οι οποίες συνδυάζουν έργα αποκατάστασης με τεχνική κατάρτιση. Αντλώντας έμπνευση από το παράδειγμα των παλιών μαστόρων, το Μπουλούκι ταξιδεύει ανά την Ελλάδα διοργανώνοντας συμμετοχικά και εκπαιδευτικά έργα που αντλούν από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τόπου. Τα προγράμματά τους φέρνουν κοντά μάστορες και ακαδημαϊκούς, φοιτητές και ντόπιους κατοίκους, επαγγελματίες και ερασιτέχνες όλων των ηλικιών. Κάθε έργο πλαισιώνεται με ένα πλούσιο πρόγραμμα δημόσιων, ανοικτών δράσεων που περιλαμβάνουν περιηγήσεις, υπαίθριες συζητήσεις, ομιλίες, δράσεις πολιτιστικής χαρτογράφησης και γιορτές που ενθαρρύνουν την εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών.

Πρόσφατα διοργάνωσαν στην Ηπειρο το ερευνητικό και εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Τσιατί» (σημαίνει στέγη στα κουδαρίτικα, που είναι η συνθηματική γλώσσα των μαστόρων). Και συνέδραμαν στις εργασίες αποκατάστασης του Σχολείου στα Φράστα Τζουμέρκων. Το πρόγραμμα «Τσιατί» εστιάζει στις παραδοσιακές και βιώσιμες τεχνικές δόμησης με ξύλο, από την πρώτη ύλη έως εξειδικευμένες εφαρμογές.

«Σε αυτά τα χειροτεχνικά εργαστήρια που οργανώνουμε η προσέγγισή μας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, στην Πάρο απαντήσαμε βιωματικά στο πώς οι παραδοσιακές τεχνικές δόμησης συνδυάζονται με την αντιμετώπιση της λειψυδρίας με ένα εργαστήριο ξερολιθικών μικροφραγμάτων που συνδιοργανώσαμε με το Paros Festival» αναφέρει ο αρχιτέκτονας Ιωνας Σκλαβούνος. «Τα μικροφράγματα αποτελούν μια παραδοσιακή πρακτική διαχείρισης του νερού. Καθώς μειώνουν την ταχύτητα ροής του νερού επιτυγχάνεται η μεγαλύτερη διείσδυσή του στο έδαφος, εμπλουτίζοντας έτσι τον υπόγειο υδροφορέα. Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύθηκαν από μάστορες της περιοχής στην παραδοσιακή κατασκευή μικρών λίθινων αναβαθμών κατά μήκος του ρέματος του Καβουροποτάμου. Με παράλληλες δραστηριότητες εξερευνήσαμε τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο του νησιού: τις απέραντες ξερολιθιές και πεζούλες ενός τυπικού αιγαιακού τοπίου, τις θέσεις εξόρυξης του περίφημου παριανού μαρμάρου από την αρχαιότητα έως σήμερα, καθώς και ένα παραδοσιακό ασβεστοκάμινο το οποίο δεν “κάηκε” και έκτοτε παραμένει στη θέση του ως μνημείο μιας ιδιαίτερης ξερολιθικής κατασκευής και της παραδοσιακής παρασκευής ασβέστη. Το εργαστήριο ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση της δράσης στην τοπική κοινότητα και συζήτηση γύρω από παραδοσιακές και σύγχρονες λύσεις αντιμετώπισης περιβαλλοντικών προκλήσεων».

Στη Θήρα και τη Θηρασιά

Το «Κάτω από το Τοπίο» στη Σαντορίνη υπήρξε ένα υποδειγματικό έργο που ξεκίνησε το 2021 και συνδύασε όλες τις εκπαιδευτικές και κοινοτικές δράσεις που έχει αναπτύξει το Μπουλούκι. Επικεντρώθηκε στην ξεχασμένη τοπική γνώση γύρω από τα θηραϊκά κονιάματα, στη συμμετοχική αποκατάσταση ενός λιθόστρωτου καλντεριμιού και δύο υπόσκαφων στερνών, που αποτελούν μια σημαντική έκφραση της λαϊκής αρχιτεκτονικής και του πολιτιστικού τοπίου της Θήρας και της Θηρασιάς. Ο οικισμός της Αγριλιάς ήταν ο πυρήνας του προγράμματος. Ενας από τους παλαιότερους του νησιού, που εγκαταλείφθηκε σταδιακά μέχρι τη δεκαετία του 1960. Εκεί επεξεργάστηκαν τα φυσικά υλικά του τόπου – τη θηραϊκή γη και την κίσσηρη, τους μαύρους και κόκκινους ηφαιστειακούς λίθους. Το έργο τους αποτελεί ένα παράδειγμα για το πώς μικρές νησιωτικές κοινότητες μπορούν να λειτουργήσουν ως πυρήνες κοινωνικής συνοχής, ενδυνάμωσης και δημιουργικότητας, μέσα από τη συλλογική φροντίδα της κληρονομιάς τους.

«Η εκτίμησή μου είναι ότι η αρχιτεκτονική παιδεία προτρέπει να απομακρυνθούμε από την παραδοσιακή κατασκευαστική γνώση και να στραφούμε σε κάτι μοντέρνο-φουτουριστικό, λίγο πιο εξεζητημένο από την παρούσα κατάσταση, χωρίς να κοιτάμε προς τα πίσω προσπαθώντας να βρούμε κάποια διδάγματα. Το Μπουλούκι επιχειρεί να μάθει από το παρελθόν, να συμμετέχει στο πρόγραμμα αποκαταστάσεων, χωρίς όμως φαντεζί διαδικασίες και υλικά» θα συμπληρώσει ο Παναγιώτης Κωστούλας.

Info Η Τελετή Απονομής
των Ευρωπαϊκών Βραβείων
Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Europa Nostra 2024 θα γίνει
στις 7 Οκτωβρίου στο Μέγαρο
Μουσικής του Βουκουρεστίου
Romanian Athenaeum,
στη Ρουμανία

Link
www.boulouki.org