Από τα ειδώλια, στην Παναγία Χοζοβιώτισσα

Τι μπορεί να συνδέει τις προϊστορικές και με κομψά φορέματα κροκοσυλλέκτριες, όπως απεικονίζονται στην τοιχογραφία από το Ακρωτήρι της Θήρας, με την εικόνα της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας από το Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου; Και τι την Ισιδα Πελαγία με την Παναγία που μαζί με τον Αγιο Γεώργιο Βαλσαμίτη και την Αγία Παρασκευή – από τη Μονή της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας στην Αμοργό – προστατεύουν το πλήρωμα ενός τρεχαντηριού στα μέσα του 17ου αι.;

Είναι όλες τους γυναίκες που συνδέονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με τις Κυκλάδες. Καθεμιά κουβαλά και μια διαφορετική – άγνωστη πολλές φορές – ιστορία. Ολες μαζί – 179 στο σύνολο – θα «συγκατοικήσουν» για πρώτη φορά στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και επί πέντε μήνες θα τις αφηγούνται στους επισκέπτες του αθηναϊκού μουσείου.

«Πρόκειται για μια έκθεση που αφορά τις γυναίκες, τους ρόλους τους και τις πολλαπλές συνεισφορές τους στην Ιστορία, που συχνά παραμένουν αδιάκριτες», σύμφωνα με το σκεπτικό της έκθεσης, όπως παρουσιάστηκε χθες στα μέλη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, τα οποία και γνωμοδότησαν ομόφωνα υπέρ της έκθεσης που αποτελεί μια συνδιοργάνωση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

12 ενότητες

Στις 12 ενότητες της πλούσιας έκθεσης που θα φιλοξενηθεί στο Μέγαρο Σταθάτου και την οποία  επιμελούνται ο επικεφαλής της Εφορείας Κυκλάδων δρ Δημήτρης Αθανασούλης και οι επιστημονικοί διευθυντές του μουσείου δρ Παναγιώτης Ιωσήφ και δρ Ιωάννης Φάππας, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να δουν 135 αντικείμενα που θα ταξιδέψουν στην πλειονότητά τους για πρώτη φορά εκτός Κυκλάδων, έξι από το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου και δύο από το Επιγραφικό Μουσείο, ενώ το «παρών» θα δώσουν και οι βιβλιοθήκες Εθνική, Καΐρειος, Ιδρύματος Λασκαρίδη και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – και φυσικά αντικείμενα από τις συλλογές του ίδιου του ΜΚΤ. Αντιθέτως – μέχρις ώρας τουλάχιστον – το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο δεν έχει απαντήσει θετικά σχετικά με το μοναδικό αντικείμενο, μια μαρμάρινη προτομή της νεότερης ψυχής, που ζητήθηκε από τους διοργανωτές της έκθεσης.

Ειδώλια και μεγάλου μεγέθους γλυπτά, αγγεία, κοσμήματα, νομίσματα, επιτύμβιες στήλες και επιγραφές με νομικά κείμενα, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, χαρακτικά, χειρόγραφα και εικόνες που χρονολογούνται από τα προϊστορικά ως τα μεταβυζαντινά χρόνια συνθέτουν την έκθεση που θα επιχειρήσει να διερευνήσει τις ιστορίες που αφηγούνται οι απεικονίσεις και οι επιγραφές διαχρονικά, να εντοπίσει τις περιπτώσεις που οι γυναίκες κινούν τα νήματα, να οδηγήσει τον επισκέπτη να «ακούσει» τις φιγούρες των ραδινών γυναικείων ειδωλίων και τις δυναμικές μαρμάρινες κόρες και να διερευνήσει πώς η Παναγία από μητέρα εξελίσσεται σε προστάτιδα των ναυτικών. Να γνωρίσει τις θρηνωδούς και τις μάγισσες, τις μετανάστριες και εκείνες που έπεσαν θύματα βίας και τέθηκαν σε περιορισμό, τις ιέρειες και τις εταίρες, τις εμπόρους, τις μαχήτριες όπως η Μαντώ Μαυρογένους και τις διανοούμενες όπως η Ευανθία Καΐρη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε κατά τη συζήτηση στο ανώτατο γνωμοδοτικό όργανο η τοποθέτηση του Δημήτρη Αθανασούλη, εκ μέρους των επιμελητών, ο οποίος ύστερα από ερώτηση του γενικού διευθυντή του Μουσείου Ακρόπολης και πρώην επικεφαλής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, όπου θα πραγματοποιηθεί η έκθεση, Νίκου Σταμπολίδη εξήγησε ότι μπορεί όλα τα αντικείμενα της έκθεσης να μην έχουν γεννηθεί στις Κυκλάδες, όμως συνδέονται με τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, συνδέονται με τους μύθους και το γυναικείο φύλο και συμβάλλουν στην πολυεπίπεδη προσέγγιση της έκθεσης.