Το επίκαιρο και το τραγικό

Βία, ενδοοικογενειακή βία, βία ανηλίκων, γυναικοκτονίες, ετερότητα, διαφορετικότητα, αποδοχή του άλλου, ισότητα των δύο φύλων… Δεν είναι μόνο η σύγχρονη δραματουργία που πραγματεύεται αυτά τα θέματα, θέματα που κατακλύζουν την επικαιρότητα και μας θυμίζουν πόσα πολλά πρέπει να γίνουν ακόμα για να ζήσουμε σε μια πιο ισότιμη, δίκαιη και ανθρώπινη κοινωνία. Είναι και η σκηνοθετική ματιά που πέφτει πάνω σε έργα κλασικά, ακόμα και της αρχαίας δραματουργίας, θέλοντας να τα διαβάσει μέσα από το πρίσμα της σημερινής προβληματικής.

Η σύνδεση του τώρα με το χθες ήταν, είναι και θα παραμείνει κυρίαρχο ζητούμενο στο θέατρο. Ενα ζητούμενο που οδηγεί τους σκηνοθέτες σε αναγνώσεις μέσα από διασκευές και αναθεωρήσεις στα κείμενα και τα έργα. Ενδιαφέρον το εγχείρημα, μια ανάγκη των καιρών, αλλά και μια ανάγκη των δημιουργών να αφήσουν το δικό τους στίγμα.  Ενδιαφέρον αλλά και δύσκολο: Απαιτεί μια ολοκληρωμένη άποψη, λειτουργική, όχι μια άποψη που να υπηρετεί την ιδέα ως αυτοσκοπό. Εκεί είναι που χάνεται το νήμα, εκεί είναι που το κείμενο, κλασικό, αρχαίο, αποτελεί απλώς τον μοχλό για να ικανοποιήσει ο σκηνοθέτης την ιδέα του. Αλλά δεν αρκεί.

Με αυτές τις σκέψεις έφυγα, πρόσφατα, από τις «Βάκχες» του Ευριπίδη που σκηνοθέτησε ο Θάνος Παπακωνσταντίνου στην παράσταση-παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου. Κεντρικό του μήνυμα η ετερότητα, το άνοιγμα στην ετερότητα. Ολοι και όλα υπηρέτησαν τα χρώματα του ουράνιου τόξου – από τα κοστούμια-μπούργκες του Χορού (και, κάποια στιγμή, όλου του θιάσου), από τις κορδέλες που κρέμονταν στην πύλη του Παλατιού και από τις μπογιές με τις οποίες περιέλουσαν τον Διόνυσο (μια σκηνή ενδιαφέρουσας αισθητικής).

Ωστόσο οι «Βάκχες» χάθηκαν. Χάθηκε η απόγνωση, χάθηκε η έχθρα που προκάλεσε ο θεός, χάθηκε η βία, το απόλυτα τραγικό που εκφράζει η Αγαύη όταν κρατά στα χέρια της το κεφάλι του γιου της, του Πενθέα, πιστεύοντας ότι έχει αποκεφαλίσει ένα λιοντάρι. Και μαζί χάθηκαν και οι ηθοποιοί. Ισως γιατί ο Θάνος Παπακωνσταντίνου, που έλκεται από το μαύρο, το έρεβος που γεννά η βία, να χάθηκε στα χρώματα και στην ιδέα αυτής της ετερότητας-πολυχρωμίας. Αν μια ιδέα εγκλωβιστεί εμμονικά στην απόλυτη εφαρμογή της, κινδυνεύει να χάσει την ουσία της. Πολλώ δε μάλλον αν το επίκαιρο θελήσει να ανταγωνιστεί το τραγικό, το κλασικό, το διαχρονικό και, επιπλέον, επιλέξει να του επιβληθεί.