Το πέρασμα στη Μεταπολίτευση, {LF}η πρώτη διεύρυνση και μια δομική ατέλεια

Γεννήθηκα το 1950. Ολα τα ρεύματα της οικογένειας και από τις δύο πλευρές της ήταν βενιζελικά. Στην Κατοχή υπήρξαν θητείες στο ΕΑΜ και την ΕΠΟΝ. Οι δυο γονείς μου, σταθερά κεντρώοι. Το κλίμα των δεκαετιών του ’50 και του ’60 επικύρωνε μέσα μου ότι η ΕΡΕ δεν είναι απλώς μια συντηρητική Δεξιά, αλλά ότι επιβάλλει, με τις πολιτικές της, μια ανάπηρη δημοκρατία. Συνταράχθηκα με τη δολοφονία Λαμπράκη, έγινα μόνιμος διαδηλωτής στο κέντρο της Αθήνας στα Ιουλιανά, θεώρησα την ΕΡΕ κυρίως υπεύθυνη για τη δικτατορία, απέναντι στην οποία αγωνίστηκα οργανωμένα από τον Δεκέμβρη του 1967 ως την πτώση της, τον Ιούλιο του 1974.

Ωστόσο, ήδη, μέσα στη δικτατορία, συνέβαιναν μέσα μου αλλαγές. Δεξιοί πολιτικοί που είχα συνηθίσει να απαξιώνω, κράτησαν μια  συνεπή δημοκρατική και αντιδικτατορική στάση. Και από τον χώρο της Δεξιάς, υπήρξαν αντιδικτατορικές δράσεις, με κόστος όμοιο με το «δικό μας» στις ζωές τους. Και όσοι δεξιοί ήταν κοινωνικοί φίλοι, είχαν την ίδια δίψα για ελευθερία και δημοκρατία.

Η δικτατορία απάλλαξε τον κορμό αυτής της παράταξης από το απόστημα του παρακράτους που τρεφόταν στους κόλπους της, καθώς το παρακράτος έγινε το επίσημο κράτος της χούντας.

Σε αυτή τη συνθήκη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής θεμελίωσε μια νέα ιστορική περίοδο για τον τόπο – και για τον ίδιο –, τη Μεταπολίτευση. Ελυσε το Πολιτειακό, διαγράφοντας από την πολιτική ζωή έναν εγγενή παράγοντα ανωμαλίας. Νομιμοποίησε το ΚΚΕ. Προχώρησε σε ένα Σύνταγμα που διαφύλασσε τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών. Αποφασιστικά έστρεψε την Ελλάδα στην ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ενωση, την οποία και επέτυχε.

Ιδρυσε νέο κόμμα, τη Νέα Δημοκρατία, ώστε να αποκόψει τις αναφορές στην προδικτατορική ΕΡΕ. Ηταν ο πρώτος διδάξας της διεύρυνσης, ενσωματώνοντας στις κυβερνήσεις και το κόμμα του στελέχη κεντρώας προέλευσης, ενώ ο Γεώργιος Ράλλης επανέφερε τη μεγάλη μεταρρύθμιση των Παπανούτσου – Γεωργίου Παπανδρέου στην Παιδεία.

Ωστόσο η Μεταπολίτευση είχε μια – εκ γενετής – δομική ατέλεια, που αποτυπώνεται με τον πιο ανατριχιαστικό τρόπο στην  «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως», στην οποία κάθε κυβερνητική απόφαση έχει το τυπικό των υπογραφών: «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Φαίδων Γκιζίκης, ο Πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Καραμανλής».

Στην Πορτογαλία η δημοκρατία αποκαταστάθηκε ακριβώς τρεις μήνες πριν από την Ελλάδα. Με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Εκεί, αδελφωμένοι λαός και στρατός στους δρόμους, τίναξαν στον αέρα όχι απλώς τη δικτατορική διοίκηση, αλλά το καθεστώς στο σύνολό του, με τα στηρίγματά του στο κράτος, στην οικονομία, στη Δικαιοσύνη, ακόμα και στην Εκκλησία. Ξεκίνησαν τη δική τους Μεταπολίτευση από μηδενική βάση, τελειώνοντας οριστικά με το παρελθόν. Εδώ, αντίθετα, έγινε μια μεταβίβαση εξουσίας από ένα καθεστώς που κατέρρευσε εσωτερικά από την προδοσία της Κύπρου, μεταβίβαση που έκρυβε έναν συμβιβασμό, όχι χωρίς συνέπειες για την ποιότητα της δημοκρατίας και την αρτιότητα των θεσμών της.

Είναι σ’ αυτό το έδαφος, που η Μεταπολίτευση ολοκληρώνεται στα θεμελιώδη, από τον επόμενο μεγάλο πολιτικό, τον Ανδρέα Παπανδρέου και το καινοτόμο Κίνημά του, το ΠΑΣΟΚ, που έφερε και το άλλο μισό του ελληνικού λαού στο προσκήνιο. Πέτυχε, με τη σειρά του, μεγάλους εθνικούς στόχους σε όλα τα πεδία. Την εθνική συμφιλίωση με την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, τον εκδημοκρατισμό του κράτους και την αποκέντρωση, το Εθνικό Σύστημα Υγείας και το κοινωνικό κράτος, ως την ένταξη στην ΟΝΕ και την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Αυτή η αναδρομή, συνιστά βασικό επιχείρημα, ότι με υγιή και σύγχρονα κόμματα, οι ισχυρές κυβερνήσεις του δικομματισμού, που σημαίνει εξίσου ισχυρή και αποτελεσματική αντιπολίτευση, είναι η πιο χρήσιμη μορφή διακυβέρνησης της χώρας μας.

Ο Πέτρος Ευθυμίου είναι πρώην υπουργός