Η πορεία της στον χρόνο και την πολιτική ιστορία

Από την ίδρυσή της, η Νέα Δημοκρατία καθιερώθηκε ως το κυρίαρχο κόμμα της ελληνικής Κεντροδεξιάς. Σχηματισμός κατεξοχήν πολυσυλλεκτικός, ενσωμάτωσε στους κόλπους της ανθρώπους που ιδεολογικά τοποθετούνταν στο φάσμα από τη συντηρητική Δεξιά έως το φιλελεύθερο Κέντρο. Οι συχνές προσπάθειες διεύρυνσής της (συνήθως) προς όμορους πολιτικούς χώρους αποτέλεσαν την απτή έκφραση αυτής της πολυσυλλεκτικότητας. Ο συγκερασμός – όχι απαραίτητα στην ίδια αναλογία – διαφορετικών στοιχείων διαμόρφωσε σε πολύ μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα του κόμματος: θεμελίωση στην (καλώς νοούμενη) παράδοση, η οποία μπολιάζεται από νεωτεριστικά στοιχεία.

Μολονότι έφερε ευδιάκριτη τη σφραγίδα του ιδρυτή της, Κωνσταντίνου Καραμανλή, η Νέα Δημοκρατία δεν υπήρξε κόμμα προσωποπαγές, αλλά κόμμα αρχών (αυτή, εξάλλου, ήταν ευθύς εξαρχής η επιδίωξη του ίδιου του Καραμανλή). Πρόκειται για χαρακτηριστικό που της έδωσε τη δυνατότητα να μακροημερεύσει, ανεξάρτητα από την (όχι σπάνια) εναλλαγή αρχηγών, από τις κατά καιρούς αποχωρήσεις (ακόμα και επιφανών) στελεχών της, από την ίδρυση κομμάτων που προήλθαν από διάσπαση τμημάτων της, από τις εκλογικές επιδόσεις της (που ενίοτε κατέληγαν σε οδυνηρές ήττες) ή ακόμα και από τις κρίσεις από τις οποίες (μοιραία) διήλθε μέσα στην πεντηκονταετή διαδρομή της. Οχι τυχαία, η Νέα Δημοκρατία κατέχει τον τίτλο του μακροβιότερου κεντροδεξιού κόμματος στην ελληνική πολιτική ιστορία.

Η πορεία της μέσα στον χρόνο συνδέθηκε άρρηκτα με εκείνη της Ελλάδας, καθώς επί μισό αιώνα η Νέα Δημοκρατία έχει διατηρηθεί αδιάλειπτα (και μάλιστα σχεδόν ισόχρονα) είτε στην κυβέρνηση είτε στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Είναι κάτι που δεν έχει κατορθώσει ποτέ άλλο κόμμα στην Ελλάδα. Ακόμα ένα ρεκόρ είναι οι συνολικά επτά κοινοβουλευτικοί πρωθυπουργοί που έχουν προέλθει από τους κόλπους της (σε αυτούς συμπεριλαμβάνεται και η ξεχωριστή περίπτωση του Τζαννή Τζαννετάκη που έγινε πρωθυπουργός χωρίς ποτέ να καταστεί πρόεδρος του κόμματος). Είναι, εξάλλου, το μοναδικό μείζον κόμμα (που άσκησε εξουσία), του οποίου πρώην ηγέτης (για την ακρίβεια: ο ιδρυτής του) εξελέγη πρόεδρος της Δημοκρατίας (και μάλιστα δύο φορές).

Αναπόφευκτα, η διαδρομή της Νέας Δημοκρατίας δεν ήταν απαλλαγμένη από λάθη, αστοχίες και εσφαλμένες αποφάσεις. Δεν έλειψαν και οι περιπτώσεις που οι επιλογές της χαρακτηρίστηκαν από ατολμία ή προσδιορίστηκαν από μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Η αλήθεια είναι ότι κανένας κομματικός οργανισμός δεν μπορεί να αποφύγει εντελώς την έστω περιστασιακή ροπή προς τέτοιες παρεκτροπές.

Εάν, πάντως, υπάρχει μία επιλογή με την οποία η Νέα Δημοκρατία συνέδεσε περισσότερο από κάθε άλλη την παρουσία της στο ελληνικό πολιτικό προσκήνιο, αυτή οπωσδήποτε είναι η ένταξη της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Η επιδίωξη ήταν στρατηγικού χαρακτήρα και συνδεόταν άρρηκτα με τον γενικότερο δυτικό προσανατολισμό του κόμματος και του ιδρυτή του. Υλοποιήθηκε δε παρά το γεγονός ότι συνάντησε ισχυρότατη αντίδραση από τη συντριπτική πλειοψηφία των υπόλοιπων πολιτικών δυνάμεων. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναιρεί στην πράξη τη θεωρία ότι μία μείζονος σημασίας επιτυχία στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής προϋποθέτει οπωσδήποτε την ευρεία συναίνεση (ενώ ταυτόχρονα επιβεβαιώνει την άποψη ότι η δημοτικότητα μιας απόφασης δεν είναι απαραίτητα ευθέως ανάλογη με την ωφελιμότητά της). Εχει, πάντως, ενδιαφέρον ότι, στην προκειμένη περίπτωση, η συναίνεση διαμορφώθηκε εκ των υστέρων, υπογραμμίζοντας έτσι ακόμα περισσότερο την ορθότητα της αρχικής στόχευσης.

Ο Αντώνης Κλάψης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου