«Εχω δει τον διάβολο, μέσα μου και μέσα σου»

Η ζωή του έμελλε να ξεκινήσει από γιος ιεροκήρυκα του Χάρλεμ πριν από 100 χρόνια, στις 2 Αυγούστου 1924, και να φτάσει στον αμερικανικό Νότο στην εποχή που γεννιόταν το Κίνημα των Πολιτικών Δικαιωμάτων. Ο Τζέιμς Μπόλντουιν πέρασε αρκετό διάστημα της ζωής του στην Κωνσταντινούπολη, το Παρίσι, τη Νότια Γαλλία, όπου πέθανε στα 63 του χρόνια το 1987. Η επιδραστική προσωπικότητά του και το έργο του αντανακλώνται στη σύγχρονη λογοτεχνία, τον ακτιβισμό και την κριτική.

Ο Τζέιμς Αρθουρ Τζόουνς γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη για να γίνει Τζέιμς Μπόλντουιν. Ενας από τους σημαντικότερους και πιο αγαπητούς συγγραφείς, στοχαστές και κοινωνικούς κριτικούς της Αμερικής. Τα μυθιστορήματα, ο δοκιμιακός λόγος του, τα θεατρικά έργα, τα ποιήματα και οι κριτικές του, επισημαίνει το lithub.com, αποτελούν απαραίτητο ανάγνωσμα για όποιον επιχειρεί να κατανοήσει όχι μόνο την αμερικανική ψυχή και πραγματικότητα, αλλά και την ανθρώπινη κατάσταση. Για τους φίλους και συγγενείς του ήταν απλά ο «Τζίμι».

Ηταν εκείνος που έγραψε με ορμή και πάθος για τις φυλετικές διακρίσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και άνοιξε τη συζήτηση για τους ομοφυλόφιλους.

ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΠΟΡΕΙΑ. Ο Μπόλντουιν υπήρξε ακτιβιστής για τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων. Και πριν γράψει το δοκίμιό του «Α Report from Occupied Territory» το 1966 στο «Nation» περιγράφοντας την επιβολή του νόμου και τη μεταχείριση της κοινότητας των μαύρων στο Χάρλεμ, το 1963 διαδήλωσε στην Ουάσιγκτον αγκαλιασμένος με τον Μάρλον Μπράντο μπροστά από το Μνημείο του Λίνκολν, έχοντας πλάι τους τον Χάρι Μπελαφόντε και τον Τσάρλτον Ιστον, στη Μεγάλη Πορεία.

Πνεύμα ανήσυχο και φιλέρευνο, βρέθηκε στο Παρίσι όπου αποτύπωσε την εποχή εκείνη σε μυθιστορήματα όπως «Το δωμάτιο του Τζιοβάνι» και το «Μια άλλη χώρα». Ενώ ο χρόνος που πέρασε στον αμερικανικό Νότο διαμόρφωσε την πολιτική του σκέψη. Λιγότερο συζητήθηκαν τα μετέπειτα ταξίδια του στην Κωνσταντινούπολη και σε μέρη της Αφρικής. Χάρη σε όλες αυτές τις αναζητήσεις, ο Μπόλντουιν αντιλαμβανόταν τον περίγυρο και τις αλλαγές της εποχής του. Γι’ αυτό και ως διορατικός στοχαστής ήταν ικανός να τοποθετήσει τον αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα στο σωστό, παγκόσμιο πλαίσιό του.

Ξεχωριστός και κομψός στη γραφή του, στους φίλους του – στον κύκλο του βρίσκονταν ο φωτογράφος Ρίτσαρντ Αβεντον, η Νίνα Σιμόν και ο Μάιλς Ντέιβις – αλλά και στο ντύσιμό του. Ο Τζέιμς Μπόλντουιν είχε το χάρισμα να δείχνει τι σημαίνει, το 1975, άνετη κομψότητα με ένα λευκό πουκάμισο και γραβάτα, σημειώνει το ανδρικό περιοδικό «GQ»: «Ενα εκτενώς αιχμηρό κολάρο (τουλάχιστον τρεις ίντσες μακρύ, έλεγε), μια καλοσχηματισμένη γραβάτα (όσο πιο φαρδύ είναι το κάτω μέρος, τόσο το καλύτερο) και μερικές σοβαρά μεγάλες μανσέτες. Με συνοδεία από λεπτές αλυσίδες, δαχτυλίδια με σμάλτο και ένα ρολόι με μεταλλικό δέσιμο».

«Ο ΕΞΟΡΚΙΣΤΗΣ». Αν και ο Τζέιμς Μπόλντουιν είναι περισσότερο γνωστός και αγαπητός για τα μυθιστορήματά του, τα δοκίμιά του και τη ρητορική του, είχε ιδιαίτερη κινηματογραφική ματιά, σημειώνει στο αφιέρωμά του για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του το «Atlantic». Το έδειξε το 1976, όταν ο Μπόλντουιν δημοσίευσε το βιβλίο «The Devil Finds Work», ένα δοκίμιο για τη ζωή του βλέποντας ταινίες. Ανάμεσα στις ταινίες που αναφέρει ξεχωρίζει τον «Εξορκιστή» που μετά την κυκλοφορία του το 1973 έγινε η πρώτη ταινία τρόμου που προτάθηκε για Οσκαρ καλύτερης ταινίας. Η ταινία δεν του άρεσε:

«”Ο εξορκιστής” δεν έχει απολύτως τίποτα, εκτός από τον Σατανά, ο οποίος είναι σίγουρα ο πρωταγωνιστής: μπορώ να πω μόνο ότι ο Σατανάς δεν ήταν ποτέ έτσι όταν πέρασε από τον δρόμο μου. Οι ανησυχίες του ήταν πιο ποικίλες και οι μέθοδοί του πιο διακριτικές. “Ο εξορκιστής” δεν ασχολείται ούτε στο ελάχιστο με την καταδίκη, μια άβυσσο πολύ πέρα από τα όρια της φαντασίας του, αλλά με την ιδιοκτησία, με την ασφάλεια, τα φορολογικά καταφύγια, τις μετοχές και τα ομόλογα, την άνοδο και την πτώση των αγορών, το συνεχές άτρωτο μιας συγκεκριμένης κατηγορίας ανθρώπων και τη συνεχή αγιοποίηση μιας συγκεκριμένης ιστορίας. Αν ο ίδιος ο εξορκιστής πίστευε αυτή την ιστορία, δύσκολα θα μπορούσε να περιοριστεί σε μια τόσο άθλια εξάρτηση από τα ειδικά εφέ».

Ο Μπόλντουιν λόγω οικογενειακού εκκλησιαστικού περίγυρου ήταν γνώστης των ζητημάτων του Κακού και ήταν έτοιμος να αναλύσει τις θρησκευτικές προεκτάσεις του «Εξορκιστή» και να τις ξεδιπλώσει προς τις φυλετικές κατευθύνσεις – πάντα με αυτή την υπέροχη, μυώδη, πληθωρική πρόζα του. Στο ίδιο κείμενο συνεχίζει:

«Γιατί έχω δει τον διάβολο, μέρα και νύχτα, και τον έχω δει μέσα σου και μέσα μου: στα μάτια του αστυνομικού και του σερίφη και του βοηθού, του σπιτονοικοκύρη, της νοικοκυράς, του ποδοσφαιριστή, στα μάτια κάποιων κυβερνητών, προέδρων, διευθυντών, στα μάτια κάποιων ορφανών και στα μάτια του πατέρα μου, και στον καθρέφτη μου. Είναι εκείνη η στιγμή που κανένας άλλος άνθρωπος δεν είναι αληθινός για σένα, ούτε εσύ είσαι αληθινός για τον εαυτό σου. Ο διάβολος δεν έχει ανάγκη από κανένα δόγμα – αν και μπορεί να τα χρησιμοποιήσει όλα – ούτε χρειάζεται κάποια ιστορική αιτιολόγηση, αφού η Ιστορία είναι σε μεγάλο βαθμό δική του επινόηση. Δεν ανασηκώνει εκείνος κρεβάτια ούτε παίζει με κοριτσάκια: εμείς το κάνουμε».