Το μυστικό του Mr Telegram

Αλήθεια, τι σχέση έχει ο Πάβελ Ντούροφ, ο ιδρυτής του Telegram που συνελήφθη το περασμένο Σάββατο στη Γαλλία και παρέμεινε κρατούμενος για περισσότερες από 80 ώρες πριν τεθεί και επισήμως στο στόχαστρο έρευνας, με τον Πολ ντι Ροβ; Είναι όντως το ίδιο πρόσωπο; Και τελικά, γιατί τον συνέλαβαν οι Γάλλοι; Είναι πράγματι επειδή έχει στα χέρια του κάθε λογής ενοχοποιητικά στοιχεία για την επονομαζόμενη «μακρονία»; Ή μήπως λειτούργησε απλώς ο Εμανουέλ Μακρόν ως χρήσιμος ηλίθιος της Ουάσιγκτον, της CIA και του FBI, που έχουν απώτερο στόχο την έκδοση του 39χρονου στις ΗΠΑ; Από θεωρίες συνωμοσίας, άλλο τίποτα. Ξεκινώντας πάντως να ξεχωρίζουμε την ήρα από το στάρι, να πούμε πως Πάβελ Ντούροφ και Πολ ντι Ροβ είναι πράγματι το ίδιο πρόσωπο, ο πρώτος άλλαξε πέρυσι κατά αυτόν τον τρόπο το όνομά του στο γαλλικό διαβατήριο που απέκτησε το 2021, ως «διακεκριμένος αλλοδαπός», κι ας είχε χαρακτηρίσει μετά τις τζιχαντιστικές επιθέσεις του 2015 στο Παρίσι «συνυπεύθυνη» τη γαλλική κυβέρνηση. Είναι άλλωστε γεμάτη γκρίζες ζώνες η ιστορία του, όπως και η ιστορία του Telegram. Οποιος νιώθει ικανός να απαντήσει γρήγορα και κατηγορηματικά στο ερώτημα αν ο Ντούροφ είναι ένας μάρτυρας της ελευθερίας της έκφρασης ή ένας σκιώδης εγκληματίας, δεν έχει λόγο να συνεχίσει να διαβάζει.

Οι γάλλοι εισαγγελείς δεν έχουν απαγγείλει ακόμα κατηγορίες εις βάρος του, τον ερευνούν όμως για καμιά 12αριά, ανάμεσά τους η άρνηση συνεργασίας με τις Αρχές και η συνέργεια σε απάτη, διασπορά πορνογραφικών εικόνων ανηλίκων και πώληση ναρκωτικών. Ολα αυτά βέβαια έχουν σχέση με το Telegram, την υπηρεσία κρυπτογραφημένων μηνυμάτων που ίδρυσε το 2013, λίγους μήνες προτού εγκαταλείψει οριστικά την πατρίδα του, τη Ρωσία, διωκόμενος. Το Telegram, από την πλευρά του, υποστηρίζει πως συμμορφώνεται πλέον με τον ευρωπαϊκό Νόμο περί Ψηφιακών Υπηρεσιών. Αλλά ο Πάβελ Ντούροφ ανήκει στην ίδια κατηγορία ζηλωτών της ελευθερίας της έκφρασης με τον Ιλον Μασκ. Εχει αφήσει λοιπόν το Telegram να γίνει ένα καταφύγιο και για όσους προσπαθούν να ξεφύγουν από τη λογοκρισία απολυταρχικών κυβερνήσεων, και για περιθωριακές ομάδες όπως οι αντιεμβολιαστές, και για κάθε λογής εγκληματίες, από ναρκέμπορους μέχρι τρομοκράτες. Το μείζον ερώτημα που καλούνται να συζητήσουν οι δημοκρατικές κοινωνίες είναι: μέχρι πού μπορεί να φτάνει η ελευθερία της έκφρασης στις ψηφιακές πλατφόρμες; Στο μεταξύ, ας δούμε πότε και γιατί διαμήνυσε ο Πάβελ Ντούροφ στο Κρεμλίνο «Αντίο και ευχαριστώ για τα ψάρια» – μία ατάκα παρμένη, φυσικά, από τη σειρά επιστημονικής φαντασίας «Γυρίστε τον Γαλαξία με Οτοστόπ», του Ντάγκλας Ανταμς.

Ο Ντούροφ γεννήθηκε το 1984 στην Αγία Πετρούπολη και παρότι πέρασε μέρος της παιδικής του ηλικίας στην Ιταλία, συμβολίζει τη στενή σχέση της πόλης αυτής με την τεχνολογία και τη νεωτερικότητα. Με παππού βετεράνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, πατέρα ακαδημαϊκό, μητέρα με καταγωγή από το Κίεβο και αδελφό τον Νικολάι, ένα παιδί-θαύμα στα μαθηματικά, ίδρυσε από κοινού με αυτόν τον τελευταίο το VKontakte, ένα ρωσικό Facebook, στα 22 του, έχοντας μόλις τελειώσει τις σπουδές του. Η πλατφόρμα έγινε σύντομα δημοφιλής μεταξύ των μελών της ρωσικής αντιπολίτευσης. Το Κρεμλίνο απαίτησε πληροφορίες για τους χρήστες, ο Ντούροφ αντιστάθηκε. Μέχρι το 2011, το VKontakte είχε γίνει πια ένα εργαλείο οργάνωσης μαζικών διαδηλώσεων κατά του Πούτιν. Το Κρεμλίνο άρχισε να πιέζει τον Ντούροφ να το πουλήσει σε έναν δικό του, τον Ιγκόρ Σετσίν. Ο Ντούροφ αντιστάθηκε. Εργαζόταν ήδη πάνω σε μια νέα εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων που αργότερα θα μετατρεπόταν στο Telegram. Τελικά, το 2014, έπειτα από πιέσεις του Κρεμλίνου να αποκαλύψει τις επικοινωνίες των ουκρανών διαδηλωτών στο Euromaidan, πούλησε τις μετοχές του στο VKontakte – που μετονομάστηκε σύντομα σε VK και ανατέθηκε σε ανθρώπους του Πούτιν – και εγκατέλειψε τη Ρωσία.

Επίσημη έδρα του Telegram, που έφτασε να έχει σχεδόν ένα δισ. χρήστες, πολλοί από αυτούς στη Ρωσία και πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, έγινε πρώτα το Βερολίνο και κατόπιν το Ντουμπάι. Ο ίδιος ο Ντούροφ, που όπως έγραψε ωραία το Politico συνδυάζει τη nerdy εσωστρέφεια του Ζάκερμπεργκ με την εκκεντρικότητα και τον ναρκισσισμό του Μασκ, μετακινούνταν μεταξύ Μέσης Ανατολής, Ευρώπης και ΗΠΑ, σωρεύοντας στο μεταξύ διαβατήρια, και δισεκατομμύρια: είναι επίσης υπήκοος της Γαλλίας, των ΗΑΕ, καθώς και του νησιωτικού κράτους της Καραϊβικής, Σεντ Κιτς εντ Νέβις. Το τελευταίο αυτό διαβατήριο προφανώς το αγόρασε. Το γαλλικό, πάλι, μπορεί να του το προσέφερε ο Μακρόν για να τον δελεάσει: σύμφωνα με τη «Wall Street Journal», κατά τη διάρκεια ενός γεύματος το 2018, ο γάλλος πρόεδρος, που ήταν και παραμένει λάτρης του Telegram παρά τις ανησυχίες των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών για την ασφάλειά του, είχε καλέσει τον Ντούροφ να μεταφέρει την έδρα του στη Γαλλία. Με βάση βέβαια την ίδια εφημερίδα, έναν χρόνο νωρίτερα, γάλλοι κατάσκοποι είχαν χακάρει, σε συνεργασία με ομολόγους τους από τα ΗΑΕ, το τηλέφωνο του Ντούροφ. Το ξαναείπαμε, σε αυτή την ιστορία, που εξελίσσεται σε ένα κρίσιμο τεστ όχι μόνο για τη Γαλλία αλλά για όλη την ΕΕ, τίποτα δεν είναι τόσο απλό, ή τόσο αγνό όσο μπορεί να φαίνεται. Ξεκάθαρα και κατηγορηματικά, μπορεί κανείς μόνο να απορρίψει ως φαρισαϊκό το νοιάξιμο του Κρεμλίνου, και των ρώσων στρατιωτικών μπλόγκερ που χρησιμοποιούν αφειδώς το Telegram, για τον 39χρονο που το ίδρυσε και τους «κινδύνους που αντιμετωπίζει» η ελευθερία της έκφρασης στην Ευρώπη.