Μια στέγη για την τέχνη τους

Η κατοικία στην Ιο του καλλιτεχνικού ζεύγους Γιάννη Γαΐτη και Γαβριέλλας Σίμωσι γίνεται μουσειακός χώρος έκθεσης της εικαστικής δημιουργίας τους αλλά και ζωτικός οργανισμός άλλων καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Είκοσι επτά χρόνια μετά την αρχική σύλληψη της ιδέας και της αρχιτεκτονικής μελέτης, χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου, στη θέση Τσουκαλαριά, με πανοραμική θέα στη Χώρα και στο λιμάνι της Ιου και με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του ζωγράφου, στις 14 Σεπτεμβρίου το Μουσείο Γαΐτη – Σίμωσι ξεκινά επίσημα τη λειτουργία του με την ημερίδα «Γιάννης Γαΐτης – Πλουραλισμός και Πολυέργεια».

Ο Γιάννης Γαΐτης ανακάλυψε την Ιο κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του τη δεκαετία του ’60 με τον φίλο του γάλλο ντοκιμαντερίστα, συγγραφέα, φιλέλληνα, μετέπειτα διευθυντή του Γαλλικού Ινστιτούτου Ζαν Μαρί – Ντρο. Και οι δύο αγάπησαν τον τόπο και αποφάσισαν να «κάνουν ένα σύμφωνο με το νησί και να ριζώσουν σε αυτό το βραχώδες έδαφος». Πολύ σύντομα, το 1964, ο Γαΐτης σχεδίασε και επέβλεψε την κατασκευή του πλινθόκτιστου σπιτιού του γάλλου φίλου του στην Ιο, ενώ η σύζυγός του, γλύπτρια Γαβριέλλα Σίμωσι, κατασκεύασε έπιπλα και επιβλητικά γλυπτά μέσα στο σπίτι και έξω στις ταράτσες που βλέπουν στη θάλασσα.

Λίγα χρόνια αργότερα, ο ζωγράφος ξεκίνησε την κατασκευή του δικού του σπιτιού, στην άλλη πλευρά του ίδιου μικρού όρμου, χτίζοντάς το υπομονετικά για σχεδόν δέκα χρόνια. Εκεί δούλεψε τους πίνακές του μέχρι τον θάνατό του στις 22 Ιουλίου 1984, λίγες μέρες μετά τα εγκαίνια της μεγάλης αναδρομικής έκθεσής του στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας.

Οπως αναφέρει η κόρη του ζεύγους, Λορέττα Γαΐτη, η οποία παραχώρησε στον Δήμο Ιητών την κατοικία και τη συλλογή έργων των γονιών της, «ήταν επιβεβλημένο για μένα να κρατήσω ζωντανό το έργο τους. Το νησί της Ιου ήταν προφανής επιλογή».

Το 1997 η Λορέττα Γαΐτη με τον συνεργάτη της Ζακ Σαρά ξεκίνησαν τα πρώτα αρχιτεκτονικά σχέδια για τη μετατροπή της κατοικίας των γονιών της σε μουσείο. «Η χαρά μου ήταν μεγάλη που η μητέρα μου πρόλαβε να δει τη μακέτα του μελλοντικού μουσείου πριν από το θάνατό της, στις 27 Μαΐου 1999, λίγο πριν από τα εγκαίνια της αναδρομικής της έκθεσης στο Παρίσι, στο Couvent des Cordeliers», σημειώνει.

Σε δύο κτίρια

Μια σειρά υπερμεγέθων κεφαλιών από «ανθρωπάκια» σηματοδοτεί την είσοδο στον «δρόμο» και προσκαλεί τον επισκέπτη στο μουσείο. Η μόνιμη συλλογή διαρθρώνεται σε δύο βασικά κτίρια. Στην αριστερή πλευρά συναντούμε το διώροφο Κτίριο Γαΐτη, στο ισόγειο του οποίου βρίσκεται η υποδοχή του μουσείου. Η συλλογή εξελίσσεται χρονολογικά από τον κάτω όροφο, όπου παρουσιάζονται οι παλαιότερες περίοδοι του ζωγράφου, προς τον επάνω όροφο, ο οποίος είναι αφιερωμένος στους πίνακες, τις εγκαταστάσεις και τις κατασκευές γύρω από τα περίφημα «ανθρωπάκια». Αυτά συνεχίζουν να είναι παρόντα και στην αρχιτεκτονική του κτιρίου, αφού η καμπυλότητα της οροφής του Κτιρίου Γαΐτη βασίζεται στο σχέδιο των καπέλων τους.

Στο παρακείμενο Κτίριο Σίμωσι προβάλλει η αγάπη της γλύπτριας για το λευκό, τόσο στους ασβεστωμένους τοίχους, στα μαρμάρινα δάπεδα όσο και στα έργα της τοποθετημένα σε λευκά βάθρα. Παρουσιάζονται δώδεκα μνημειώδη γλυπτά από λευκή ρητίνη, γύψινα γλυπτά παλαιότερων περιόδων, καθώς και φωτογραφικά κολάζ της. «Δεν είμαι σίγουρη πια τι είναι η ομορφιά. Υπάρχει μαύρο ή άσπρο. Ομως υπάρχουνε και οι αποχρώσεις ανάμεσά τους. Υπάρχει και το άσπρο. Το άσπρο που σε ταξιδεύει πέρα από τα όρια. Σ’ αυτό που οι σκεπτόμενοι άνθρωποι ονομάζουνε τίποτα. Το τίποτα για μένα είναι πια ξεκούραση, από μια πορεία που δεν ξέρω γιατί την άρχισα, αν τη θέλησα έτσι που πηγαίνει… Σήμερα οι άνθρωποι δείχνουνε πως δεν έχουνε ανάγκη την τέχνη. Ισως να το λέω κι εγώ. Ομως κάθε πρωί θα σηκωθώ και θα δουλέψω τον γύψο μου», σημείωνε η Γαβριέλλα Σίμωσι σε κείμενό της στην «Αυγή» τον Ιανουάριο του 1983.