Γιατί χρειάζεται ένα μάθημα φιλοσοφικής «Ηθικής»;

Ενας από τους βασικούς στόχους της εκπαίδευσης, όπως αποτυπώθηκε στον νόμο 1566/1985, είναι οι μαθητές να διευρύνουν το σύστημα αξιών τους (ηθικές, θρησκευτικές, εθνικές, ανθρωπιστικές κ.ά.), να ελέγχουν και να κατευθύνουν τον συναισθηματικό τους κόσμο σε στόχους δημιουργικούς και πράξεις ανθρωπιστικές. Συνεπώς, η καλλιέργεια της ηθικής και όλων των αξιών είναι σταθερά εδώ και δεκαετίες θεμελιώδης σκοπός του δημόσιου ελληνικού σχολείου και αφορά το σύνολο των μαθηάτων και της σχολικής ζωής. Εφόσον ήδη παρέχονται πάμπολλα στοιχεία ηθικών, θρησκευτικών, εθνικών, ανθρωπιστικών και άλλων αξιών, γιατί άραγε χρειάζεται ένα ειδικό μάθημα φιλοσοφικής «Ηθικής»; Η εύλογη και συγκυριακή απάντηση είναι ότι η εισαγωγή της «Ηθικής» θα αποτελέσει το ισότιμο και εναλλακτικό μάθημα για όσους απαλλάσσονται από τα Θρησκευτικά σύμφωνα με τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Ως γνωστόν, το ΣτΕ καταδίκασε αβασάνιστα τα ανοικτά και πλουραλιστικά Προγράμματα Σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών του 2017, τα οποία περιλάμβαναν και θρησκειολογικές αναφορές. Με εκείνες τις αποφάσεις του (1749-1752/2019), το ΣτΕ όριζε ότι το μάθημα των Θρησκευτικών οφείλει να αποτελεί ένα είδος κατήχησης «αποκλειστικώς» στα δόγματα, στην ηθική και στις παραδόσεις της ορθόδοξης πίστης. Συνεπώς, «πρέπει να επιδιώκεται η ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης και ότι το μάθημα αυτό απευθύνεται αποκλειστικά στους ορθόδοξους χριστιανούς μαθητές». Το ΣτΕ, αφού νομιμοποίησε ένα κλειστό, ομολογιακό και μονοφωνικό πρόγραμμα ορθόδοξης κατήχησης στο μάθημα των Θρησκευτικών, ακολούθως υπέδειξε για πρώτη φορά στη νομολογία του την εισαγωγή ενός ισότιμου και εναλλακτικού μαθήματος ηθικής και θρησκειολογικής ύλης.

Ωστόσο, το περιεχόμενο του μαθήματος αυτού δεν το καθορίζει το ΣτΕ, αλλά το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων με τα θεσμοθετημένα και γνωμοδοτικά όργανά του και ύστερα από σχετική διαβούλευση. Στις αποφάσεις του ΣτΕ και μάλιστα στις πλέον πρόσφατες γίνεται λόγος για την υποχρέωση του κράτους «να παράσχει ισοδύναμο εναλλακτικό υποχρεωτικό μάθημα θρησκειολογικού – πληροφοριακού περιεχομένου με ουδέτερο και αντικειμενικό χαρακτήρα για όλους τους αιτούμενους απαλλαγή» (Αποφ. Ολομέλειας ΣτΕ 1534-1536/2023). Συνεπώς, το ΣτΕ δεν θεωρεί την «Ηθική» ως μοναδική λύση, αλλά μάλλον κλίνει προς ένα πληρέστερο μάθημα με θρησκειολογικό περιεχόμενο.

Είναι καιρός να δούμε σοβαρά την υπόθεση της θρησκευτικής εκπαίδευσης στη χώρα μας πέρα από εύκολα συνθήματα, συντεχνιακές λύσεις και ιδεολογικές αγκυλώσεις, οι οποίες δεν λείπουν και από τις ήδη τεκταινόμενες διευθετήσεις περί «Ηθικής» ως εναλλακτικού μαθήματος, το οποίο μάλιστα υποστηρίζεται και από την Πανελλήνια Ενωση Θεολόγων. Το εναλλακτικό αυτό μάθημα δεν μπορεί να αποτελέσει πρόσχημα ώστε η θρησκευτική αγωγή στη δημόσια σχολική εκπαίδευση να συνεχίσει να υπονομεύεται και μάλιστα με τη βούλα του ΣτΕ.

Οι αποφάσεις αυτές του ΣτΕ σαφώς δεν θεωρούν ότι η μόνη και αποκλειστική λύση είναι η εισαγωγή της «Ηθικής». Το ισότιμο και εναλλακτικό μάθημα, ασχέτως της ονομασίας του, χρειάζεται να αφορά κατάλληλα το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Λύκειο, να έχει στοιχεία διαπολιτισμικής και διαθρησκειακής αγωγής, ιστορίας, ηθικής και πολιτισμού των θρησκειών και ασφαλώς να γίνονται αναφορές στον Χριστιανισμό και στην Ορθοδοξία ως θρησκευτικά, ηθικά και πολιτισμικά στοιχεία της Ελλάδας, της Ευρώπης και του κόσμου ολόκληρου. Αντίθετα, ένα μάθημα φιλοσοφικής Ηθικής, εκτός του ότι είναι αχρείαστο, τελικά οδηγεί τον θρησκευτικά «άλλο» να γίνεται ακόμη πιο αόρατος στο δημόσιο ελληνικό σχολείο. Στο όνομα της ουδετεροθρησκείας καταργείται το δικαίωμα των παιδιών στη δημόσια θρησκευτική εκπαίδευση και γνώση. Συνεπώς, το όποιο εναλλακτικό μάθημα εισαχθεί, επιβάλλεται να έχει στοιχεία θρησκευτικού γραμματισμού, δηλαδή πληροφορικά στοιχεία ιστορίας, ηθικής και πολιτισμού των θρησκειών του κόσμου.

Ο Σταύρος Γιαγκάζογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του ΕΚΠΑ