Ενας νομπελίστας στην εξουσία

Ο επονομαζόμενος «τραπεζίτης για τους φτωχότερους των φτωχών», ο 84χρονος κάτοχος του Νομπέλ Ειρήνης του 2006, Μοχάμεντ Γιουνούς, είναι εκείνος που επελέγη για να ηγηθεί της ενδιάμεσης κυβέρνησης του Μπανγκλαντές. Πρόκειται για εξέλιξη ύστερα από λαϊκή απαίτηση μετά την παραίτηση και φυγή στο εξωτερικό της προκατόχου του, Σέιχ Γιασίνα, που ακολούθησε τον ξεσηκωμό εναντίον της από πολίτες που την κατηγόρησαν για απολυταρχία.

Τον Γιουνούς τον ήθελαν οι ηγέτες των φοιτητών, των οποίων το κίνημα μετετράπη σε ευρύτερο κίνημα απελευθέρωσης της χώρας, όταν η Χασίνα διέταξε σκληρή καταστολή των διαδηλώσεων – καταστολή η οποία οδήγησε σε περισσότερους από 400 θανάτους.

Ο Γιουνούς έμαθε τα νέα καθώς ανάρρωνε από εγχείρηση στο Παρίσι, όπου ήταν επίσης σύμβουλος για τους Ολυμπιακούς Αγώνες 2024. Οντας ένας από τους σφοδρότερους επικριτές της πρώην πλέον πρωθυπουργού, χαρακτήρισε την πτώση της ως τη «δεύτερη Ημέρα Απελευθέρωσης» του Μπανγκλαντές μιλώντας την προηγούμενη εβδομάδα στο France24. «Η Σέιχ Χασίνα ήταν το κλειδί του προβλήματος. Αυτή είναι ημέρα μεγάλης γιορτής για εμάς. Είμαστε ελεύθεροι από την καταπίεση και όλες τις επιθέσεις, όλη την κακοδιαχείριση, όλη τη διαφθορά» είπε κατά τη διάρκεια της ορκωμοσίας του.

«Δυσκολεύτηκα να διδάσκω κομψές θεωρίες της οικονομίας στην τάξη του πανεπιστημίου την ώρα που υπήρχε τρομερός λιμός στο Μπανγκλαντές. Ξαφνικά, ένιωσα το κενό αυτών των θεωριών μπροστά στη συντριπτική πείνα και τη φτώχεια» είπε ο Γιουνούς όταν έλαβε το 2006 το βραβείο Νομπέλ.

Στην αρχή ξεκίνησε να παρέχει μικρά δάνεια από την τσέπη του στους φτωχότερους κατοίκους της κοινότητάς του και τελικά ίδρυσε την Grameen Bank το 1983, η οποία θα γινόταν παγκόσμιος ηγέτης στην ανακούφιση της φτώχειας μέσω μικροδανεισμού – τη χορήγηση δανείων σε άτομα με πολύ χαμηλά εισοδήματα που διαφορετικά δεν θα είχαν άλλον τρόπο χρηματοδότησης.

Ο Γιουνούς και η Grameen Bank τιμήθηκαν με το Νομπέλ Ειρήνης το 2006, αφού έδωσαν συνολικά περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια σε στεγαστικά, φοιτητικά και μικροεπιχειρηματικά δάνεια – ειδικά για την υποστήριξη των γυναικών του Μπανγκλαντές.

Ο καθηγητής Μοχάμεντ Γιουνούς γεννήθηκε στις 28 Ιουνίου 1940 και είναι ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Grameen Bank. Σε ειδικό αφιέρωμα για αυτόν το Ιδρυμα Νέλσον Μαντέλα αναφέρει ότι είναι το τρίτο από τα εννέα παιδιά ενός κοσμηματοπώλη και γεννήθηκε στο χωριό Μπάτουα της Τσίταγκονγκ. Το 1957, γράφτηκε στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Ντάκα και μετά την αποφοίτησή του, εντάχθηκε στο Τμήμα Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Ντάκα. Ταξίδεψε στις ΗΠΑ το 1965 με υποτροφία Fulbright όπου και έμεινε ως διδάκτορας και ως καθηγητής πανεπιστημίου στο Τενεσί. Κατά τη διάρκεια του Απελευθερωτικού Πολέμου του Μπανγκλαντές, το 1971, ο Γιουνούς ίδρυσε Επιτροπή Πολιτών στο Νάσβιλ του Τενεσί για να υποστηρίξει την απελευθέρωση του Ανατολικού Πακιστάν (το μετέπειτα Μπανγκλαντές) και να πιεστεί το Κογκρέσο των ΗΠΑ για να σταματήσει η στρατιωτική βοήθεια προς το Πακιστάν.

Εμπνευσμένος από την απελευθέρωση του Μπανγκλαντές το 1971, επέστρεψε στη χώρα το 1972 και εντάχθηκε στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου του Τσίταγκονγκ έπειτα από μια σύντομη περίοδο στην Επιτροπή Σχεδιασμού. Ασχολήθηκε ενεργά με τη μείωση της φτώχειας μετά την καταγραφή του λιμού του 1974 και ίδρυσε το Πρόγραμμα Αγροτικής Οικονομίας ως μέρος του ακαδημαϊκού προγράμματος του Τμήματος.

Το 1976, κατά τη διάρκεια επισκέψεων σε πολύ φτωχά νοικοκυριά στο χωριό Jobra κοντά στο Πανεπιστήμιο Chittagong, ο Γιουνούς ανακάλυψε ότι τα πολύ μικρά δάνεια θα μπορούσαν να κάνουν τεράστια διαφορά στη ζωή ενός φτωχού. Διαπίστωσε τότε ότι γυναίκες που κατασκεύαζαν έπιπλα από μπαμπού έπρεπε να λάβουν δάνεια με τοκογλυφικά επιτόκια για να αγοράσουν μπαμπού και έπρεπε να παραδίδουν τα κέρδη τους στους τοκογλύφους.

Σοκαρισμένος από αυτή την πραγματικότητα, δάνεισε ο ίδιος από 27 δολάρια σε 42 άτομα στο χωριό για να τα βοηθήσει να πληρώσουν τα δάνειά τους στους τοκογλύφους. Οταν στη συνέχεια προσέγγισε τις παραδοσιακές τράπεζες για να δανείσουν τους φτωχούς, διαπίστωσε ότι δεν ενδιαφέρονταν καθώς οι φτωχοί δεν θεωρούνταν φερέγγυοι.

Ο Γιουνούς πίστευε ότι αν είχαν την ευκαιρία οι φτωχοί θα ξεπλήρωναν τα δανεισμένα χρήματα και ότι αυτά θα τους βοηθούσαν να βγουν από τη φτώχεια. Υστερα από πολλές προσπάθειες κατάφερε τελικά να εξασφαλίσει πιστωτικό όριο από την Janata Bank, με τον ίδιο ως εγγυητή. Στόχος ήταν τότε, τον Δεκέμβριο του 1976, να δανείσει τους φτωχούς. Στις 2 Οκτωβρίου 1983, το έργο του μετατράπηκε σε πλήρη τράπεζα με την επωνυμία Grameen Bank (Τράπεζα του Χωριού), που ειδικεύεται στη χορήγηση μικρών δανείων προς τους φτωχούς.

Με βάση στοιχεία από τον Μάιο του 2008 που επικαλείται το Ιδρυμα Μαντέλα, η Grameen Bank είχε 7,5 εκατομμύρια δανειολήπτες, το 97% των οποίων ήταν γυναίκες. Με 2.515 υποκαταστήματα, η τράπεζα παρέχει υπηρεσίες σε περισσότερα από 82.000 χωριά, καλύπτοντας περισσότερο από το 97% των χωριών στο Μπανγκλαντές. Εχει δανείσει πάνω από 7 δισεκατομμύρια δολάρια σε φτωχούς από την έναρξη λειτουργίας της και το ποσοστό αποπληρωμής ήταν κοντά στο 100%, σύμφωνα πάντα με τα ίδια στοιχεία του ιδρύματος. Ολα τα χρήματα προέρχονται από τους καταθέτες της τράπεζας.