«Μας δείχνουν {LF}τον δρόμο εκείνοι {LF}που έχουν υποφέρει»

Ο Σον Αντρέ Κόσμπι γεννήθηκε το 1973 στη Βιρτζίνια. Είναι μαύρος προερχόμενος από φτωχή οικογένεια και γέννημα θρέμμα του αμερικανικού Νότου. Στον χώρο της αστυνομικής λογοτεχνίας έχει κάνει ήδη αίσθηση για τις ιστορίες του που αποπνέουν έντονο κοινωνικό χαρακτήρα. Ο συγγραφέας έχει χαρακτηριστεί ως συνεχιστής του «southern noir». Ενας συγγραφέας που διαθέτει ευαίσθητες κεραίες για τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα του και μάχεται κατά των πάσης φύσεων διακρίσεων. Στο παρόν μυθιστόρημα «Δάκρυα ξυράφι» (μτφ. Κίκα Κραμβουσάνου, Gutenberg) ξεδιπλώνει την ιστορία δύο πατεράδων: του Αϊκ και του Μπάντι Λι. Ο πρώτος μαύρος, ο δεύτερος λευκός. Αμφότεροι από τον Νότο και με έναν τραγικό κοινό παρονομαστή: οι δύο τους μοναχογιοί, που ήταν και ζευγάρι στη ζωή, δολοφονήθηκαν κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες. Οι δύο πατεράδες είναι άνθρωποι που κουβαλούν τραύματα ψυχής, ενοχές μεγάλες, ενώ ήταν και τρόφιμοι φυλακών. Επαιρναν απόσταση από τους γιους τους λόγω της ομοφυλοφιλίας και τώρα αναλαμβάνουν να ψάξουν την εξιλέωση. Δύο άνδρες όπου αρχικά έχουν αγεφύρωτες προκαταλήψεις, αλλά προέρχονται όμως από την ίδια κοινωνική τάξη. Ο Κόσμπι με πρόζα κοφτή και στακάτη, εισέρχεται σε πολλαπλά ψυχικά και κοινωνικά πεδία. Γράφει ένα μυθιστόρημα αφύπνισης που θα αναγνωστεί εύκολα από το προοδευτικό λευκό ακροατήριο. Λίγο πριν από τις αμερικανικές εκλογές τον ερχόμενο Νοέμβριο, ένα αστυνομικό κατά βάση μυθιστόρημα από τα σωθικά του Νότου που διεκδικεί κομμάτι της Ιστορίας του τόπου. Η Αμερική δεν έχει μόνο ένα πρόσωπο. Κυρίως εκείνο που πιστεύουμε ή έχουμε δει σε ταινίες.

Ποια είναι η μεγαλύτερη ανησυχία σας ενόψει των εκλογών στις ΗΠΑ τον προσεχή Νοέμβριο;

Είναι πολλές. Θα ευχόμουν να είναι μόνο μία. Αν θα πρέπει να διαλέξω πρόχειρα, θα πω ότι με ανησυχεί ιδιαίτερα η εκτεταμένη διαφθορά που λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια της παρατεταμένης προεκλογικής περιόδου. Μια συστημική διαφθορά που δεν μπορεί να κρυφτεί πλέον. Από την άλλη μεριά για παράδειγμα βλέπουμε σε πολλά ηλεκτρονικά μέσα που διαθέτουν οι ακροδεξιοί, να έχουν γίνει προτροπές σε ομάδες που είναι πρόθυμες όχι μόνο να αμφισβητήσουν το αποτέλεσμα των εκλογών, αλλά και να κινηθούν πολύ επιθετικά αν το τελικό αποτέλεσμα δεν τους ικανοποιήσει. Καταλαβαίνετε ότι και πάλι είμαστε στο σημείο μηδέν, όπου θα κληθούμε να πάρουμε μέρος σε μια σκληρή διαμάχη.

Είστε μαύρος από τον αμερικανικό Νότο. Πολλοί άνθρωποι και όχι μόνο στις ΗΠΑ πιστεύουν ότι η αγάπη για τον Νότο σημαίνει αυτομάτως και υπεράσπιση της Συνομοσπονδίας του Εμφυλίου.

Ως μαύρος αμερικανός πολίτης που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Βιρτζίνια, απορρίπτω συστηματικά εδώ και δεκαετίες ακόμη και την εικασία ότι ως Νότιος – μια εμφυλιοπολεμική ταυτοτική έννοια πια που δεν έχει πάψει να ισχύει – θα πρέπει οπωσδήποτε να απολογηθώ για τα πεπραγμένα της Συνομοσπονδίας και την ηγεσία της. Αυτά δυστυχώς τα διακινούν ακόμη και σήμερα προβεβλημένοι διανοούμενοι των μεγάλων πόλεων των ΗΠΑ, έχοντας τεράστια άγνοια – ηθελημένη ή όχι – της ψυχής του τόπου αυτού. Αυτή η αχανής περιοχή με την πλούσια ιστορία της, με τις αντιθέσεις, με τις κορυφώσεις και τις μανίες της, ανήκει σε ανθρώπους σαν εμένα όπως και σε οποιουσδήποτε άλλους. Κάθε κομματάκι αυτής της γης, που κάποιος όταν αρχίσει να κουνάει τη σημαία της Συνομοσπονδίας νομίζει ότι του είναι κτήμα, όταν φτάσει στην πόρτα των δικών μας ανθρώπων θα καταλάβει πια, ποιοι έχουν χύσει αίμα γι’ αυτή τη γη. Είμαστε εδώ και διεκδικούμε. Αυτό δεν πρόκειται να σταματήσει και το γνωρίζω καλά.

Στα «Δάκρυα ξυράφι» έχετε για πρωταγωνιστές δύο μεσήλικους άνδρες. Δύο άνδρες με πολλά ελαττώματα, ψυχικά βάρη, πρώην τρόφιμοι φυλακών, που κουβαλούν αρκετά τραύματα στη ζωή τους και αναζητούν – ο καθένας διαφορετικά – ενός είδους λύτρωση. Πώς τους επιλέξατε;

Με πρόσωπα σαν τους χαρακτήρες του βιβλίου, όπως τους περιγράψατε, μεγάλωσα μαζί το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου. Ηταν και παραμένουν γείτονες, φίλοι, και αντίπαλοι. Μέσα τους παλεύουν. Δεν έχουν μάθει να κάνουν κάτι άλλο. Μάχονται για τη ζωή τους, τα φαντάσματα που τους κατατρέχουν, τα ολέθρια λάθη που έχουν κάνει. Θα μπορούσε η μοίρα να τους φερθεί κάπως καλύτερα. Αλλά και αυτή δεν είναι σε θέση να κάνει τα πάντα. Πιστεύω ακράδαντα ότι ως συγγραφείς είμαστε σε θέση να αφηγηθούμε τις πιο δυνατές μας ιστορίες, μέσα από το βλέμμα εκείνων που έχουν υποφέρει πιο πολύ. Πάντα εκείνοι είναι ικανοί να μας δείξουν τον δρόμο. Το τραύμα τους αποτελεί ένα πρίσμα, που μας δείχνει το μεγάλο κόστος της εξιλέωσης.

Ο Αϊκ και ο Μπάντι Λι είναι δύο τραγικές φιγούρες και πρόσωπα που ανήκουν στον Νότο. Μετακινούνται από τη θλίψη στην εκδίκηση για να βρουν εκείνους που δολοφόνησαν τους γιους τους. Αλήθεια, τι ψάχνουν ακριβώς για τους εαυτούς τους;

Αμφότεροι εκπροσωπούν χοντρικά τις δύο μεγάλες ανθρωπογεωγραφίες του Νότου. Είναι εντελώς διαφορετικοί αρχικά, αλλά είναι και πατεράδες. Οι οποίοι αισθάνονται την αποτυχία του ρόλου τους στο πετσί τους. Δεν κρύβονται. Ο θάνατος των γιων τους αποτελεί μια γερή αφύπνιση. Να αναλάβουν ευθύνες και να δουν ποιοι είναι. Πιστεύω ότι ψάχνουν για τη γαλήνη. Να έρθουν σε ειρήνη με τον εαυτό τους και να πάρουν τον δρόμο της εξιλέωσης. Αυτός ο δρόμος θα τους δώσει ένα εντελώς καινούργιο νόημα στη ζωή τους. Εχουν κάνει τόσα λάθη, γιατί έχουν εμπλακεί και σε οριακές καταστάσεις. Ποτέ δεν θα είναι σώοι και το ξέρουν. Μέσα από την εκδίκηση βρίσκουν τη συγχώρεση. Πληρώνουν το τίμημα με αίμα.

Ο Αϊκ είναι μαύρος και ο Μπάντι Λι λευκός. Πώς κλείνει το μεταξύ τους φυλετικό χάσμα που φαίνεται από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου;

Για εμένα ήταν πολύ σημαντικό οι ήρωές μου να συνειδητοποιήσουν ότι στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους διαπνέονταν από έλλειψη ανεκτικότητας. Δύο άνδρες αρκετά εγωιστές που κοιτούσαν την πάρτη τους κυρίως. Βέβαια δεν είναι ότι δεν υπάρχουν σοβαρά ελαφρυντικά εδώ. Μεγάλωσαν και οι δύο μέσα σε μεγάλη ένδεια και έπρεπε να επιβιώσουν με ό,τι διέθεταν. Να βρουν αγάπη και κυρίως να κατανοήσουν τον άλλο και πρώτα τα γκέι παιδιά τους. Αυτή τους τη μισαλλοδοξία, την ανατρέπει η ίδια η ζωή, τα σκληρά γεγονότα. Αναπτύσσοντας εκ νέου την τιμιότητα που διέθεταν πάντα και μέσα από την αυτοπαρατήρηση βρίσκουν τον δρόμο να αλλάξουν προς το καλύτερο. Το χάσμα που αναφέρετε στην ερώτησή σας δεν κλείνει αλλιώς.

Η ενοχή κάνει την εμφάνισή της σχεδόν από την αρχή του μυθιστορήματος. Η σκοτεινή της δύναμη καταλαμβάνει την ψυχή των ηρώων σας. Από πού έρχεται αυτό το συναίσθημα;

Σε αρκετά μυθιστορήματά μου, είναι αλήθεια, καταπιάνομαι με το πεδίο της ενοχής. Ισως την έχω και εγώ σε υψηλό βαθμό. Η ενοχή των πρωταγωνιστών μου νομίζω ότι είναι η άμεση συνέπεια του ότι βρίσκονται στο σημείο που έχουν μετανιώσει για πολλές από τις πράξεις που έχουν κάνει. Για το ότι δεν ήταν καλύτεροι πατεράδες, καλύτεροι άνθρωποι, καλύτερα πρότυπα ζωής. Εύκολα ο κόσμος θα τους κατέτασσε στους κακούς άνδρες. Ομως είναι δύο ψυχές που πάσχισαν να βρουν τον δρόμο τους και όλο γλιστρούσαν. Δεν είχαν τα εργαλεία. Αυτό δεν τους κάνει κακούς. Η ενοχή είναι η λινάτσα που φορούν αναγκαστικά στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου.

Στο μυθιστόρημά σας η εμπειρία της μαύρης κοινότητας συναντά εκείνη της ΛΟΑΤΚΙ+ όπως και των φτωχών λευκών. Πώς κατορθώσατε να κάνετε τις συνδέσεις;

Πιστεύω ακράδαντα στην ιδέα πως κάθε μορφή κοινωνικής καταπίεσης, μας μειώνει όλους διαχρονικά. Προσωπικά όπως και πολλοί συνάνθρωποί μου παλεύουν για τη συνύπαρξη κοινοτήτων που χειμάζονται για δεκαετίες από τις προκαταλήψεις και τους αποκλεισμούς. Η φυλετική προκατάληψη είναι το ίδιο αποκρουστική με την ομοφοβία. Και οι δύο αποτελούν πληγή και είναι μέρος της κοινωνικής μας παρακμής εδώ και αρκετά χρόνια. Φυσικά δεν είμαι ρομαντικός τύπος. Γνωρίζω τις δυσκολίες. Ομως οι εμπειρίες αυτών των κοινοτήτων που σωστά αναφέρετε, χρειάζεται να έρθουν στο φως για να δούμε εκ των πραγμάτων πού πηγαίνουμε. Ετσι ώστε να αναβαθμίσουμε την ανθρώπινη εμπειρία συνολικά. Για εμένα ήταν πολύ φυσικό να τις «ενώσω» μυθοπλαστικά.

Για εσάς ποια είναι τα σημεία-κλειδιά για την κατασκευή ενός καλού θρίλερ ή ενός αστυνομικού μυθιστορήματος στη σημερινή εποχή;

Ξέρετε, δεν θα πάψει να με απασχολεί αυτό το ερώτημα. Οπως και πολλούς συναδέλφους μου. Βρισκόμαστε σε μια μεταιχμιακή εποχή. Οι ήρωες του αστυνομικού μυθιστορήματος αλλάζουν και αυτοί, όσο γρήγορα αλλάζουν και οι κοινωνίες. Πολλές φορές πιο γρήγορα από αυτές. Ετσι το αστυνομικό μυθιστόρημα δεν ανήκει αποκλειστικά σε λευκούς ετερόφυλους ντετέκτιβ, για να πάρουμε ένα μοτίβο από τα παλιά – που είχε λόγο ύπαρξης. Αλλά ανοίγεται σε πρόσωπα και καταστάσεις καθημερινές, προσπαθώντας να φωτίσει προβλήματα που ενοχλούν τους περισσότερους και έχουν τη ρίζα τους σε μια παθολογία που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. Για εμένα, ένα από τα πιο σημαντικά σημεία του αστυνομικού μυθιστορήματος είναι η σύγκρουση σε ηθικό επίπεδο. Αποτελεί το θεμέλιο κάθε καλής ιστορίας.