Η «Δύση»… ανατέλλει ξανά

Με δύο σπουδαίες ταινίες σε επανέκδοση, κάποιες νέες ταινίες που επίσης ανοίγουν από σήμερα φαίνονται το λιγότερο ασήμαντες και δηλώνουν – για μια ακόμη φορά – την καλοκαιρινή φτώχεια από πλευράς Α’ προβολής. Επομένως αναπόφευκτα οι προτάσεις μας εστιάζουν στο παρελθόν, πόσω μάλλον με την παρουσία μιας κορυφαίας ταινίας που πραγματεύεται τον ίδιο τον χώρο του κινηματογράφου και της σόου μπίζνες, της «Λεωφόρου της Δύσης» (Sunset Boulevard, ΗΠΑ, 1950) του Μπίλι Γουάιλντερ, που προτάθηκε για 11 Οσκαρ και κέρδισε στις κατηγορίες του πρωτότυπου σεναρίου, της σκηνογραφίας σε ασπρόμαυρη ταινία και της μουσικής του Φραντς Γουάξμαν. Περισσότερα από 70 χρόνια έχουν μεσολαβήσει μετά την πρώτη εμφάνιση στις αίθουσες αυτής της ταινίας και η ατάκα «εγώ παραμένω ΜΕΓΑΛΗ! Οι ταινίες είναι αυτές που μίκρυναν!», που ακούμε, εξακολουθεί να κρατά μια θέση στο πάνθεον των κορυφαίων του κινηματογράφου.

Τη λέει η Νόρμα Ντέσμοντ (Γκλόρια Σουάνσον), πάλαι ποτέ κορυφαία σταρ του βωβού κινηματογράφου, στον Τζο Γκίλις (Γουίλιαμ Χόλντεν), τον νεαρό σεναριογράφο που μόλις την έχει κολακέψει λέγοντάς της ότι κάποτε υπήρξε μεγάλη σταρ. Ο Γκίλις έχει επισκεφτεί την Ντέσμοντ στο μαυσωλείο της, ένα παλάτι στη λεωφόρο Σάνσετ του Λος Αντζελες, γιατί η Ντέσμοντ έχει την ιδέα να παίξει σε μια ταινία που θα σημάνει τη μεγάλη της επιστροφή. Από το καταραμένο love story που (αναπόφευκτα) θα προκύψει ο ευφυής, αξεπέραστος Μπίλι Γουάιλντερ θα κεντήσει μια πραγματικά τρομακτική ιστορία μέσα από την οποία διαγράφεται, κυριολεκτικά, ό,τι μπορούμε να φανταστούμε για το τι τελικά σημαίνει κινηματογράφος: στην μια πλευρά φώτα, κάμερες, σταρ, χρήμα, δόξα. Στην άλλη φθορά, εφήμερο, παρακμή, ματαιοδοξία, τρόμος, παράνοια. Ενα καζάνι συναισθημάτων εγκλωβισμένων που κοχλάζουν μέσα στην έπαυλη-νεκροταφείο της Νόρμα Ντέσμοντ, αυτό το τελευταίο οχυρό της πάλαι ποτέ ντίβας του θεάματος που έχει καταλήξει βαμπίρ που σαπίζει παλεύοντας με τα φαντάσματα ενός λαμπρού παρελθόντος.

Ο Γουάιλντερ ανοίγει τα χαρτιά του από το πρώτο πλάνο της ταινίας όταν βλέπουμε έναν άντρα, προφανώς νεκρό, να πλέει μπρούμυτα στο νερό μιας πισίνας. Σύντομα θα δούμε ότι είναι ο Γκίλις. Αλλά η off φωνή που ακούμε, η φωνή του αφηγητή, είναι η δική του. Με άλλα λόγια ένα πτώμα αφηγείται την ιστορία. Αυτή η υπέρβαση δίνει ουσιαστικά τον τόνο της ταινίας, που κινείται κάπου ανάμεσα στον εφιάλτη και την πραγματικότητα. Τι συνέβη άραγε σε αυτό το σπίτι; Με αφορμή ένα μυστήριο που προσδίδει στην ταινία κλίμα νουάρ, ο Γουάιλντερ πλάθει ένα τρομερό σύμπαν, το μαγικό σύμπαν του κινηματογράφου, που στην πράξη είναι επίπλαστα μαγικό, σχεδόν απωθητικό. Η Σουάνσον βρίσκεται σε μια ανεπανάληπτη στιγμή υποδυόμενη επί της ουσίας τον εαυτό της, ενώ αξέχαστη είναι και η μορφή του κορυφαίου γερμανού σκηνοθέτη Εριχ Φον Στροχάιμ ο οποίος επίσης παρήκμασε μετά την κατάρρευση του βωβού σινεμά και εδώ υποδύεται τον μπάτλερ/σοφέρ της Ντέσμοντ. Ενα επίσης τραγικό πρόσωπο γιατί στο παρελθόν ο ίδιος άνθρωπος ήταν ο σκηνοθέτης που την είχε αναδείξει…

Το «Θαύμα στο Μιλάνο» (Miracolo a Milano, Ιταλία, 1951) γυρίστηκε από τον βαρόνο του ιταλικού νεορεαλισμού Βιτόριο Ντε Σίκα τρία μόλις χρόνια μετά τον «Κλέφτη ποδηλάτων» (1948), και αρχικά δεν είχε θετική υποδοχή ίσως επειδή ο κόσμος περίμενε έναν «άλλο» «Κλέφτη ποδηλάτων» και όχι μια επίσης βαθύτατα ανθρώπινη ταινία, που με τον δικό της, διαφορετικό τρόπο, υπερασπίζεται το θαύμα της ζωής. Από πολύ νωρίς ο ορφανός Τοτό, κεντρικός ήρωας στο «Θαύμα», αποκτά τα όπλα με τα οποία δαμάζει τη ζωή. Και τα χρησιμοποιεί για να «επιβάλει» την ανάγκη της αξιοπρέπειας στους κατοίκους της μικρής παραγκούπολης στην οποία καταλήγει και που χάρη σε αυτόν αποκτά τη λάμψη που ποτέ δεν είχε. Ομως ο κάπως παράξενος συνδυασμός των παραπάνω με το στοιχείο της μεταφυσικής (όπως φαίνεται και από τον τίτλο) και την ταύτιση (ίσως) του Τοτό με ένα είδος σύγχρονου Μεσσία, μειώνει τη ρεαλιστική δύναμη του «Θαύματος στο Μιλάνο» και αυτό προφανώς ήταν που στην εποχή της «ενόχλησε». Ωστόσο, στο πέρασμα του χρόνου το «Θαύμα στο Μιλάνο» βρήκε τη θέση που του αξίζει στα μεγάλα καλλιτεχνικά επιτεύγματα της 7ης Τέχνης και τώρα αξίζει να το ανακαλύψουν εκείνοι που ποτέ δεν είχαν την τύχη να το δουν σε μεγάλη οθόνη (σημειωτέον μαζί με τον «Κλέφτη ποδηλάτων», το «Ουμπέρτο Ντ» και τον «Λούστρο παπουτσιών», το «Θαύμα στο Μιλάνο» αποτελεί μέρος της τετραλογίας του Ντε Σίκα για τη μεταπολεμική Ρώμη). Παίζουν οι Φραντσέσκο Γκολισάνο, Εμα Γκραμάτικα, Πάολο Στόπα, Γκουλιέλμο Μπαρνάμπο κ.ά.

Τριπλέτα γαλλοφωνίας

Σε μια ακόμα εβδομάδα με μπόλικο γαλλόφωνο σινεμά, η Λορ Καλαμί δείχνει να ξεχωρίζει στη ρομαντική κομεντί στο «Βρέχει άνδρες» (Iris et les hommes/ Raining men, Γαλλία, 2024) της Καρολίν Βινιάρ. Η γαλλίδα ηθοποιός υποδύεται εδώ τη σεξουαλικά στερημένη οδοντίατρο, σύζυγο και μητέρα, η οποία αναζητεί ανδρικό… τόνο στη ζωή της μέσω μιας εφαρμογής στο κινητό της. Νευρώδης, πολυτάλαντη ηθοποιός καθώς είναι, η Καλαμί (την οποία γνωρίσαμε από την επιτυχημένη σειρά «Πάρε τον μάνατζέρ μου») καταφέρνει να συνδυάσει το σούπερ κωμικό με το ανάλαφρο δραματικό, έτσι όπως περίπου είχε κάνει στην προηγούμενη συνεργασία της με τη Βινιάρ, την οικολογική κομεντί «Ο γάιδαρος, ο εραστής μου κι εγώ» (σε εκείνη την περίπτωση τον πρώτο λόγο είχαν οι διακοπές της ηρωίδας). Βέβαια, το «Βρέχει άνδρες», σου δίνει την εντύπωση ότι είναι μια ταινία που την έχεις ξαναδεί και μάλιστα επίσης από τη Γαλλία, καθώς οι περισσότερες από αυτές τις κομεντί, νομίζεις ότι έχουν την ίδια «κοψιά» και βγαίνουν από την πρέσα. Οχι ότι δεν περνάς ευχάριστα παρακολουθώντας τις εμπειρίες της ηρωίδας με διάφορους άνδρες, ενώ μάλιστα οι σκηνές ονείρου (π.χ. στο μετρό) όπου η γυναίκα φαντασιώνεται όλο τον ανδρικό πληθυσμό να την κοιτάζει και να τη φλερτάρει, έχει πραγματικά γούστο. Ομως δεν είναι και ότι θα χάσεις κάτι αξέχαστο αν δεν δεις αυτήν την ταινία και αφήνω κατά μέρος το πιο ενοχλητικό στοιχείο της, τον διαρκή βόμβο του κινητού της από τα μηνύματα των υποψήφιων εραστών, που δέχεται το ένα μετά το άλλο από τη στιγμή που αποφασίζει να κατεβάσει το app.

Από το πρώτο κιόλας πλάνο της ταινίας «Pacifiction» (διεθνής συμπαραγωγή, 2022), ένα λιμάνι με φόντο έναν πορτοκαλί ουρανό με τον ήλιο στο κέντρο, αντιλαμβάνεσαι ότι αν μη τι άλλο θα απολαύσεις τη φωτογραφία αυτής της ταινίας. Και όντως, τα πλάνα της Ταϊτής όπου εκτυλίσσεται η ιστορία της ταινίας του Αλμπέρ Σέρα είναι το ισχυρότερο χαρτί της. Ομως ποια είναι τελικά η ιστορία σε αυτή τη διάρκειας δύο ωρών και 45′ λεπτών ταινία; Δεν υπάρχει. Υπάρχουν μόνο επεισόδια, υπάρχουν στιγμές, μέσα από τις οποίες ο σκηνοθέτης υποτίθεται ότι σχολιάζει μια κατάσταση παρακμής σε μια χώρα που βουλιάζει στη διαφθορά. Αυτά τα επεισόδια «αντανακλώνται» πάνω στον γάλλο ύπατο αρμοστή της Ταϊτής, έναν «παραιτημένο» κύριο με καθαρό πρόσωπο και μεγάλη κοιλιά (Μπενουά Μαζιμέλ), ο οποίος ζει από πρώτο χέρι την καθημερινότητα της πόλης. Τον βλέπουμε, κυρίως, να ακούει. Ακούει για τα προβλήματα των κατοίκων της Ταϊτής, για τις πολιτικές ίντριγκες, για τις ενδεχόμενες οικολογικές καταστροφές, για τις πυρηνικές δοκιμές που δεν πρέπει να γίνουν, για την ταξική ανισότητα. Ακούει, γνέφει, λέει ότι είναι απαράδεκτο να συμβαίνει εκείνο ή το άλλο, ότι όλα θα διορθωθούν ή ότι όλα πρέπει να διορθωθούν. Και μετά πηγαίνει στο νάιτ κλαμπ όπου μια trans τον γουστάρει. Ολα αυτά βέβαια δεν στήνουν μια ιστορία, είναι απλώς τα στοιχεία που θα μπορούσαν να τη στήσουν. Και το κυριότερο, η ανία του κεντρικού ήρωα, που το μόνο που θέλει είναι να παρατήσει τα πάντα πίσω του και να φύγει, συνάδει απολύτως με την ανία του θεατή που παρακολουθεί μια πληκτική ταινία με δήθεν «πολιτικό» περιεχόμενο και το μόνο που στην πραγματικότητα θέλει είναι να τελειώσει μια ώρα αρχύτερα για να σηκωθεί και να φύγει.

Μένει μια ακόμη γαλλική ταινία, «Οι ναυαγοί» (Soudain seuls, Γαλλία, 2023), βασισμένη στο μπεστ σέλερ της Ιζαμπέλ Οτισιέ και σκηνοθετημένη ευπρεπώς από τον Τομά Μπιντεγκέν. Εδώ, δύο παντρεμένοι που αλληλοτρώγονται σε μια ολοφάνερα προβληματική σχέση, καταλήγουν σε ένα έρημο νησί στα ανοιχτά της Χιλής και ενώ το εξερευνούν χάνουν το σκάφος τους. Σύντομα θα αρχίσει η προσπάθεια επιβίωσης με όλες τις πιθανότητες εναντίον τους. Ενα θέμα σύγχρονων Ροβινσώνων που επίσης γνωρίζουμε καλά από το σινεμά με κορυφαία ίσως ταινία τον «Ναυαγό» του Ρόμπερτ Ζεμέκις, όπως και το «Ολα χάθηκαν» του Τζέι Σ. Τσάντορ με τον Ρόμπερτ Ρέντφορντ. Η σύγκριση είναι αναπόφευκτη και οι δύο προαναφερθείσες ταινίες, σαφώς ανώτερες. Ενα εύρημα υπάρχει στη νέα αυτή ταινία και αυτό είναι το πώς τα διάφορα κοινότοπα προβλήματα ενός ζεύγους μπορούν να μεταφερθούν ακόμα και σε ένα περιβάλλον εχθρικό και άγνωστο όπως ένα ερημικό νησί. Είναι σαν να βλέπεις τον… «Πόλεμο των Ρόουζ» στο περιβάλλον του «Ναυαγού» και με μόνη παρέα τους αυτοκρατορικούς πιγκουίνους, κάποιοι από τους οποίους είναι μάλιστα τραγικοί, καθώς θα καταλήξουν στο στομάχι των ανθρώπων. Μνεία, τέλος, θα πρέπει να γίνει και στο φυσικό τοπίο των γυρισμάτων, που και σε αυτή την περίπτωση συχνά κλέβει την παράσταση.

Κινούμενο σχέδιο

Μετά την τεράστια εμπορική επιτυχία του «Minions 2: Η άνοδος του Γκρου» (2022), ένα από τα μεγαλύτερα franchise κινουμένων σχεδίων σε διεθνές επίπεδο ξεκινά νέο κεφάλαιο: στο «Εγώ ο απαισιότατος 4» (Despicable me 4, ΗΠΑ, 2024) του Κρις Ρενό, ο κατάσκοπος Γκρου, η Λούσι  και τα κορίτσια τους Μάργκο, Ιντιθ και Αγκνες υποδέχονται ένα νέο μέλος στην οικογένεια, τον Γκρου τζούνιορ, που στόχο έχει να πονοκεφαλιάζει τον μπαμπά του. Επίσης, ο τελευταίος αντιμετωπίζει έναν νέο άσπονδο εχθρό στο πρόσωπο του Μαξίμ Λε Μαλ και της μοιραίας φιλενάδας του Βαλεντίνας, οπότε η οικογένεια αναγκάζεται να το βάλει στα πόδια. Φυσικά από την ταινία  δεν θα λείψουν και τα λιλιπούτεια Μίνιονς με τις παράξενες φωνές που δίνουν το δικό τους ξεχωριστό χρώμα σε όλες αυτές τις ταινίες. Οι φωνές στην πρωτότυπη εκδοχή ανήκουν στους Στιβ Καρέλ, Κρίστεν Γουίγκ, Γουίλ Φέρελ, Πιερ Κοφέν, Τζόι Κινγκ, Σοφία Βεργκάρα κ.ά. και στη μεταγλωττισμένη στα ελληνικά στους Γιάννη Ζουγανέλη, Φοίβο Ριμένα, Κατερίνα Γκίργκις, Δανάη Τσούμου, Κατερίνα Πέτσα κ.ά.

Και μια ακόμα επανέκδοση

«Υπάλληλοι» (Clerks, ΗΠΑ, 1994) του Κέβιν Σμιθ. Γυρισμένη ασπρόμαυρη, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Κέβιν Σμιθ είναι μια καταγραφή χαριτωμένων στιγμιότυπων από την καθημερινότητα σε ένα βίντεο κλαμπ στα περίχωρα του Νιου Τζέρσεϊ. Η κινηματογραφοφιλία και η χαλαρότητα, το έξυπνο, ατακαδόρικο χιούμορ και οι φυσικές ερμηνείες των Μπράιαν Ο’ Χάλοραν, Τζεφ Αντερσον συντελούν σε αυτό το θαυμάσιο ντεμπούτο στον χώρο της σκηνοθεσίας μυθοπλασίας ακριβώς την εποχή που γεννιέται το νέο αμερικανικό κύμα κινηματογραφιστών στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Κρίμα που ο Σμιθ δεν είχε ανάλογη συνέχεια.