Ελλιπώς διαχείριση υδάτινων πόρων τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά

Η λειψυδρία που καταγράφεται στη χώρα μας είναι το συνδυαστικό αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης (μείωση βροχοπτώσεων, παρατεταμένη ξηρασία κ.ά.) και της ελλιπούς διαχείρισης των υδατικών πόρων, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Ακόμα και επαρκείς ποσότητες νερού δεν θα ήταν δυνατό να αξιοποιηθούν αν η ποιότητά τους δεν ήταν η κατάλληλη. Η υποβάθμιση της ποιότητας των νερών είναι κυρίως αποτέλεσμα των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, όπως αγροτικές (νιτρορύπανση), βιομηχανικές (τοξικά μέταλλα) κ.λπ.

Η Ελλάδα έχει ένα μήκος ακτογραμμών της τάξης των 13.700 χλμ., με αποτέλεσμα η υφαλμύρωση στα παράκτια υδροφόρα συστήματα και στις νησιωτικές περιοχές (λόγω εκτεταμένων υπεραντλήσεων κ.ά.) να  είναι συχνό φαινόμενο, καθιστώντας τα νερά ακατάλληλα ακόμα και για άρδευση πολλές φορές, λόγω υψηλής αλατότητας.

Η ανάγκη άμεσης εξασφάλισης επαρκών ποσοτήτων νερού έχει οδηγήσει στη λύση των αφαλατώσεων στα παράκτια τμήματα της χώρας μας, χωρίς να εξετάζονται λύσεις βελτίωσης της ποιότητάς τους και αξιοποίησης των λιγοστών υδάτινων αποθεμάτων. Η λύση της αφαλάτωσης θα πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς μελετών και σωστού σχεδιασμού, ώστε να μειωθεί το περιβαλλοντικό (διαχείριση άλμης κ.ά.), ενεργειακό αποτύπωμά τους (ενεργειακά κοστοβόρο έργο), διασφαλίζοντας την προστασία των φυσικών  νερών.

Επίσης, νερά «εμπλουτισμένα» σε δυνητικά τοξικά στοιχεία από το ίδιο το γεωλογικό περιβάλλον (π.χ. αρσενικό από τα γεωθερμικά πεδία) καθίστανται πρόσθετα μη διαθέσιμα για κάλυψη υδατικών αναγκών.

Σε αυτό έρχεται να προστεθούν νέοι αναδυόμενοι ρύποι στα νερά, με κυριότερους εξ αυτών τα μικροπλαστικά. Σε πλήθος ερευνών τα μικροπλαστικά αναφέρονται ως φορείς ρυπαντικών φορτίων (δυνητικά τοξικών στοιχείων, οργανικών ρύπων, μικροοργανισμών κ.λπ.) και ως δυνητικά τοξικά για τους οργανισμούς που εκτίθενται σε αυτά. Πρόκειται για ένα σοβαρό και συνάμα πολυπαραγοντικό πρόβλημα, με έναν σχεδόν «άόρατο» εισβολέα στα νερά, όπου απατείται άμεση και αποτελεσματική δράση για την επίλυσή του, με σκοπό την εξασφάλιση διαθέσιμου νερού καλής ποιότητας.

Κομβικό σημείο είναι η εις βάθος κατανόηση του μηχανισμού κινητοποίησης και μετανάστευσης των ρύπων από την επιφάνεια στους βαθύτερους υδροφόρους ορίζοντες, του συνεργιστικού ρόλου μεταξύ διαφορετικών ρύπων, όπως η μεταφορά δυνητικών τοξικών στοιχείων ή/και οργανικών ρύπων στην επιφάνεια των μικροπλαστικών, καθώς και της αλληλεπίδρασης ανθρώπου – γεωλογικού περιβάλλοντος.

Μόνο λαμβάνοντας υπόψη όλες τις κρίσιμες παραμέτρους θα μπορέσει να  διαμορφωθεί ένα ολιστικό σχέδιο προστασίας των εδαφοϋδατικών πόρων από τους αρμόδιους φορείς και τους φορείς χάραξης πολιτικής.

Η Μαρία Περράκη είναι καθηγήτρια Ορυκτολογίας-Περιβαλλοντικής Γεωχημείας στη Σχολή Μεταλλειολόγων-Μεταλλουργών Μηχανικών του ΕΜΠ. Η Ελένη Βασιλείου είναι δρ ΕΔΙΠ Περιβαλλοντικης Υδρογεωλογίας στη Σχολή Μεταλλειολόγων-Μεταλλουργών Μηχανικών του ΕΜΠ