Συμβούλιο της Ευρώπης: θεματοφύλακας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας

Μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η βαθύτατα τραυματισμένη Ευρώπη αποφάσισε να ιδρύσει έναν περιφερειακό διεθνή Οργανισμό, με στόχο την προώθηση της στενότερης συνεργασίας μεταξύ των κρατών, την εμπέδωση των φιλελεύθερων και δημοκρατικών αρχών και την προάσπιση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ετσι στις 5 Μαΐου του 1949 ιδρύθηκε το Συμβούλιο της Ευρώπης από δέκα κράτη μέλη με τη Συνθήκη του Λονδίνου, ενώ η Ελλάδα προσχώρησε στις 9 Αυγούστου του ίδιου έτους.

Το σημαντικότερο νομικό κείμενο του Οργανισμού είναι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), όπου μαζί με τα πρόσθετα πρωτόκολλα που τη συνοδεύουν κατοχυρώνει θεμελιώδη δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στη ζωή, την απαγόρευση της δουλείας και των βασανιστηρίων, το δικαίωμα της ιδιωτικής, οικογενειακής ζωής και το απαραβίαστο της κατοικίας, το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, την ελευθερία έκφρασης, την προστασία της ιδιοκτησίας, την απαγόρευση των διακρίσεων. Τα συμβαλλόμενα κράτη οφείλουν να εναρμονίσουν τις εθνικές τους νομοθεσίες με τις επιταγές της Σύμβασης. Το Συμβούλιο της Ευρώπης εδράζεται στις θεμελιώδεις αξίες της Δημοκρατίας, του Κράτους Δικαίου και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, μέσω των θεσμικών του οργάνων εργάζεται συστηματικά για τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας, την ενίσχυση της διακρατικής συνεργασίας, την αποδοχή της διαφορετικότητας, τη διαμόρφωση συνθηκών ισότητας και αλληλεγγύης για όλους τους πολίτες χωρίς διακρίσεις, με έμφαση στις μειονότητες και τους πιο ευάλωτους. Το κορυφαίο δικαιοδοτικό όργανο που ελέγχει την εφαρμογή των δικαιωμάτων και ελευθεριών της ΕΣΔΑ από τα κράτη μέλη είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, του οποίου οι αποφάσεις είναι δεσμευτικές. Το Δικαστήριο εξετάζει διακρατικές και ατομικές προσφυγές, που μπορεί να ασκήσει κάθε πολίτης μετά την εξάντληση των εσωτερικών ενδίκων μέσων. Η νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου αποτελεί έναν φάρο για τον τρόπο με τον οποίον πρέπει να προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα από τα κράτη-μέλη.

Η χώρα μας χάρη και στη διαλεκτική αυτή σχέση των ελληνικών δικαστηρίων με το Δικαστήριο του Στρασβούργου έχει σημειώσει σημαντικότατη πρόοδο στο πεδίο των δικαιωμάτων. Ορισμένα από τα βασικότερα επιτεύγματα του ΣτΕ από τα οποία έχει ωφεληθεί και η Ελλάδα να αποκτήσει μια πιο δικαιωματική οπτική είναι η κατάργηση της θανατικής ποινής σε όλα τα κράτη-μέλη, η ενδυνάμωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με την υπαγωγή κάθε χώρας σε ανεξάρτητους μηχανισμούς παρακολούθησης για τη συμμόρφωσή της ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις δημοκρατικές αρχές, η απαγόρευση των διακρίσεων και του ρατσισμού και η προστασία των μειονοτήτων, η διαφύλαξη της ελευθερίας έκφρασης, που συνιστά δομικό συστατικό μιας πραγματικής δημοκρατίας.

Μέσα από τη συμμετοχή της στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η Ελλάδα ενισχύει τον ρόλο της στη διεθνή σκηνή, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της αμοιβαίας συνεργασίας μεταξύ των κρατών, την προώθηση της πολιτισμικής πολυμορφίας και την ανάπτυξη ενός πλουραλιστικού και προοδευτικού περιβάλλοντος, στη βάση των αρχών της ισότητας, της αποδοχής της ποικιλομορφίας και της συμπερίληψης.

Φέτος με τη συμπλήρωση 75 χρόνων αδιάλειπτης λειτουργίας του θεσμού, το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει αναδειχθεί σε κορυφαίο παράγοντα ενίσχυσης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της Δημοκρατίας, ενώ παράλληλα η πορεία του είναι δυναμική, αφού καλείται να δίνει απαντήσεις στις νέες προκλήσεις, ενθαρρύνοντας και υποστηρίζοντας τα κράτη στην αποτελεσματικότερη προστασία  των δικαιωμάτων όλων, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.

Ο Γιώργος Σταμάτης είναι βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ, μέλος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης