Η «αόρατη» φωτογράφος του 20ού αιώνα

Εστίασε με τον φακό της στους περαστικούς που συναντούσε στους δρόμους της Νέας Υόρκης, στο εσωτερικό των κάδων απορριμμάτων, στο δικό της πρόσωπο. Κατέγραψε τον κόσμο με έναν εντελώς ξεχωριστό τρόπο σε περισσότερες από 150.000 φωτογραφίες, πολλές από τις οποίες δεν εκτύπωσε ποτέ. Δεν έδειχνε σε κανέναν όσα αποτύπωνε με την κάμερά της. Πολλές φορές δεν ξανακοιτούσε ούτε η ίδια το αποτέλεσμα της δουλειάς της και δεν είχε ούτε καν φανταστεί ότι κάποιος θα δει τα καρέ που εμφάνιζε στο ιδιωτικό μπάνιο που διέθετε το δωμάτιό της, στα σπίτια που εργαζόταν ως γκουβερνάντα.

Είναι η Βίβιαν Μάιερ. Η αυτοδίδακτη φωτογράφος που έκρυβε σε αποθηκευτικές θυρίδες τις φωτογραφίες της μέχρι και τον θάνατό της. Η παράλειψή της να πληρώσει το αντίτιμο ήταν και η αφορμή να αποκαλυφθεί το μέγεθος – σε ποσότητα και ποιότητα – της δουλειάς της. Ο κτηματομεσίτης Τζον Μαλούφ σε έναν πλειστηριασμό αγόρασε τον αποθηκευτικό χώρο που είχε αφήσει η φωτογράφος για 400 δολάρια και όταν τον άνοιξε βρέθηκε μπροστά σε 30.000 αρνητικά.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, αναζήτησε άλλους συλλέκτες που είχαν αγοράσει το περιεχόμενο αντίστοιχων αποθηκών, χωρίς να μάθει το όνομα της φωτογράφου έως το 2009. Τότε το εντόπισε γραμμένο σε έναν φάκελο ανάμεσα στα αρνητικά. Η πρώτη του κίνηση ήταν να πληκτρολογήσει το όνομά της σε διαδικτυακή μηχανή αναζήτησης, για να πληροφορηθεί λίγα δευτερόλεπτα αργότερα ότι η Μάιερ είχε πεθάνει πριν από λίγες ημέρες σε ηλικία 83 ετών.

Οταν άρχισε να αναρτά διστακτικά το υλικό στο Διαδίκτυο, διαπίστωσε γρήγορα ότι υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για το έργο της ερημίτισσας που είχε καταφέρει να αιχμαλωτίσει με τον φακό της τόσο επιδέξια τη μεταπολεμική Αμερική και το ουτοπικό κυνήγι του αμερικανικού ονείρου υιοθετώντας μια ουμανιστική προσέγγιση στη φωτογραφία που κατέληξε σε σχολαστική τεκμηρίωση των μεγάλων κοινωνικοπολιτικών αλλαγών της εποχής της. Κι άρχισε πλέον και ο ίδιος να αφοσιώνεται στη φωτογραφία, τη σκηνοθεσία και τη συγγραφή βιβλίων για τη Μάιερ. Σύντομα το βιβλίο με τη ζωή της έγινε best seller. Το ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους «Αναζητώντας τη Βίβιαν Μάιερ» αναδείχθηκε υποψήφιο για Οσκαρ το 2015 και οι εκθέσεις των φωτογραφιών της αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερο κοινό.

230 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ. Τώρα όμως ήρθε η στιγμή για την πρώτη μεγάλη μουσειακού επιπέδου αναδρομική έκθεση της δουλειάς της στη γενέτειρά της, αλλά και τον τόπο που φωτογράφισε ως επί το πλείστον, τη Νέα Υόρκη. Φιλοξενείται στο μουσείο φωτογραφίας και τέχνης Φοτογκράφισκα της Νέας Υόρκης υπό τον τίτλο «Vivian Maier: Unseen Work» (Βίβιαν Μάιερ: Αγνωστο έργο) και περιλαμβάνει 230 ασπρόμαυρες και έγχρωμες φωτογραφίες της, όπου εκτυπωμένα από την ίδια καρέ συνυπάρχουν με σύγχρονα τυπώματα, ταινίες και ηχογραφήσεις με τη φωνή της.

Γεννημένη στη Νέα Υόρκη το 1926, η Μάιερ μεγάλωσε κυρίως στη Γαλλία, όπου άρχισε να πειραματίζεται με μια Kodak Brownie, μια προσιτή φωτογραφική μηχανή σχεδιασμένη για ερασιτέχνες. Αφού επέστρεψε στη Νέα Υόρκη το 1951, αγόρασε μια Rolleiflex, μια φωτογραφική μηχανή υψηλών προδιαγραφών με την οποία άρχισε να αναπτύσσει το χαρακτηριστικό της στυλ: εικόνες της καθημερινής ζωής πλαισιωμένες με έντονο χιούμορ και διαισθητική κατανόηση των ανθρώπινων συναισθημάτων. Παράλληλα άρχισε να εργάζεται ως γκουβερνάντα, ρόλος που της επέτρεψε να περνάει ώρες στην πόλη, καθώς συνόδευε τα παιδιά στον περίπατό τους. Πέντε χρόνια αργότερα μετακόμισε στα προάστια του Σικάγου αναλαμβάνοντας τα τρία αγόρια της οικογένειας Γκένσμπουργκ. Δέθηκε πολύ μαζί τους και ήταν από τους ελάχιστους που γνώριζαν την ενασχόλησή της με τη φωτογραφία. Την είχαν δει πολλές φορές να φωτογραφίζει και να τυπώνει στο μπάνιο που είχε μετατρέψει σε σκοτεινό θάλαμο, αλλά είχαν δει ελάχιστες φωτογραφίες της. Στα επόμενα σπίτια που εργάστηκε δεν γνώριζαν τίποτα για το πάθος της πίσω από την κάμερα και αγνοούσαν τι περιείχαν τα δεκάδες κουτιά που κουβαλούσε μαζί της.

ΟΙ ΕΝΟΤΗΤΕΣ. Η έκθεση οργανώνεται θεματικά, με ενότητες αφιερωμένες στις διάσημες φωτογραφίες δρόμου της Μάιερ, στις οποίες εστίαζε σε άτομα που βρίσκονταν στο περιθώριο της κοινωνίας και δεν προσέλκυαν το ενδιαφέρον των φωτογράφων, οπότε η ίδια κινούμενη διακριτικά κατάφερνε να συλλάβει τη στιγμή πριν την αντιληφθεί το «μοντέλο» της επιτυγχάνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο να εξασφαλίσει ένα ανεπιτήδευτο και ειλικρινές αποτέλεσμα. Σε επόμενη ενότητα παρουσιάζονται οι πειραματικές αφηρημένες συνθέσεις της, ενώ ειδικός χώρος είναι αφιερωμένος στις στυλιζαρισμένες αυτοπροσωπογραφίες της, τις οποίες δημιουργούσε αξιοποιώντας καθρέφτες και τις αντανακλάσεις τους για να πετύχει ένα αινιγματικό αποτέλεσμα, όπου η φωνή της, που αναπαράγεται από ηχογραφήσεις, κάνει αισθητή την παρουσία της.

«Η Βίβιαν Μάιερ αποτυπώνει τις συχνά προκλητικές πραγματικότητες της αμερικανικής ζωής στα τέλη του 20ού αιώνα με μεγάλη ενσυναίσθηση», επισημαίνει η επιμελήτρια της έκθεσης και επικεφαλής της συνδιοργανώτριας εταιρείας πολιτιστικής διαχείρισης diChroma Αν Μορίν.

Αν και το μυστήριο που περιβάλλει την ταλαντούχα δημιουργό – η οποία θέλησε να κρατήσει κρυφή την αδυναμία της για τη φωτογραφία – αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του μύθου της, η έκθεση στη Νέα Υόρκη έχει θέσει ως στόχο να ανυψώσει το έργο της στο επίπεδο εκείνου των κορυφαίων φωτογράφων δρόμου, όπως ο Ρόμπερτ Φρανκ, ο Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν και η Νταϊάν Αρμπους.