Στη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα δύο πολέμων

Ενας πόλεμος μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Ετσι και οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Γάζα αλλάζουν ήδη το παγκόσμιο γεωπολιτικό τοπίο.  Ο πόλεμος έχει επιστρέψει στην ευρωπαϊκή ήπειρο με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τη μεγαλύτερη πολεμική σύγκρουση στην Ευρώπη μετά το 1945. Στη Μέση Ανατολή, ακριβώς 50 χρόνια από την έναρξη του πολέμου που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου του 1973, γνωστού και ως «πολέμου του Γιομ Κιπούρ», η Χαμάς διάλεξε την 7η Οκτωβρίου 2023 για να πραγματοποιήσει τρομοκρατική επίθεση εισβάλοντας στο Ισραήλ. Οπως τότε η επίθεση που ξεκίνησε η Αίγυπτος του Ανουάρ Σαντάτ επιχείρησε να ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή, έτσι και σήμερα η επίθεση της Χαμάς στοχεύει να ανατρέψει τα δεδομένα που είχαν δρομολογηθεί με στόχο τη σταθερότητα (συμφωνίες Αβραάμ) στην περιοχή της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.

Με δολοφονίες και σφαγές ανθρώπων στους δρόμους, προκάλεσε τη σοβαρότερη κλιμάκωση μετά τον 10ήμερο πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς το 2021 καθώς ακολούθησε η σκληρή απάντηση του Ισραήλ και η εμπλοκή της σιιτικής οργάνωσης Χαζμπολάχ του Λιβάνου. Για περισσότερες από 300 μέρες ξετυλίγεται πλέον καθημερινά μπροστά στα μάτια μας μια ανθρωπιστική τραγωδία στην περιοχή της Γάζας. Μάλιστα μετά τη δολοφονία από το Ισραήλ, κορυφαίων συμμάχων της Τεχεράνης, όπως ήταν ο πολιτικός ηγέτης της Χαμάς και ο στρατιωτικός ηγέτης της Χεζμπολάχ, ο φόβος για έναν ανοικτό πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν που θα μπορούσε να συμπαρασύρει τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους είναι μεγάλος.

Ολα τα σενάρια είναι ανοικτά. Αραγε το Ισραήλ θα κινηθεί μόνο αμυντικά απέναντι στους εκατοντάδες πυραύλους που ετοιμάζονται να εκτοξεύσουν οι Ιρανοί «Φρουροί της Επανάστασης» ή θα περάσει και σε προληπτικό χτύπημα ώστε να εξουδετερώσει εν τη γενέσει της την ιρανική επίθεση. Και πώς θα διαχειριστεί η Τεχεράνη τον απρόβλεπτο παράγοντα μιας νέας ταπείνωσης.

Στις 13 Απριλίου το Ιράν είχε απαντήσει στη δολοφονία ανώτατου στελέχους των «Φρουρών της Επανάστασης» με ένα μπαράζ πυραύλων και drones κατά του Ισραήλ που δεν είχε όμως θεαματικά αποτελέσματα. Υπό τον συντονισμό του επικεφαλής των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία, στρατηγού Κουρίλα, δημιουργήθηκε ένα δίχτυ ασφαλείας με τη συμμετοχή Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας, Μπαχρέιν, Βρετανίας και Γαλλίας. Τώρα ίσως χρειαστεί να συντονίσει και την Αίγυπτο  στην περίπτωση που οι Χούθι της Υεμένης χρησιμοποιήσουν τον Νείλο για να χτυπήσουν το Ισραήλ.

Οσο για την Ευρώπη η εποχή του εφησυχασμού τελείωσε. Αφού βίωσε τη δική της 11^η Σεπτεμβρίου με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία υποχρεώθηκε να αναλάβει περισσότερες ευθύνες και τώρα βλέπει έναν άλλο πόλεμο να βρίσκεται κοντά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι απειλές για την ασφάλεια της Ευρώπης πηγάζουν σήμερα μέσα από ταχύτατες αλληλεπιδράσεις όπως αυτές που προκάλεσαν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ.

Ποια θα είναι άραγε η επόμενη μέρα για την Ευρωπαϊκή Δημοκρατία που απειλείται σήμερα γιατί Δημοκρατία χωρίς ασφάλεια δεν υφίσταται; Χρειαζόμαστε πλέον μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που θα συμπληρώνει το εθνικό συμφέρον. Η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να αποκτήσει έναν συγκροτημένο γεωπολιτικό ρόλο τόσο στη Μεσόγειο, όσο και στην περιοχή των χωρών της Βαλτικής. Πρέπει να δει τον εαυτό της στον συγκεκριμένο ιστορικό χρόνο και ως πραγματική πολιτική δύναμη. Τα νέα χαρτοφυλάκια που ετοιμάζει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για τη Μεσόγειο και την Ευρωπαϊκή Αμυνα, εντάσσονται στο πλαίσιο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας και συνδέονται με την ανάγκη προαγωγής και διατήρησης της σταθερότητας στην Ευρώπη και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Πρόσφατα επιμελήθηκε και προλόγισε το βιβλίο του Μαρκ Λέοναρντ, «Ανειρήνευτη Εποχή», Εκδ. Ασίνη 2024