Oταν ο Οργουελ εμπνέει τη ροκ

Διεθνής Ημέρα Βιβλιοφιλίας η σημερινή και ο εορτασμός δίνει την ευκαιρία να δούμε πόσο η μουσική έχει δεθεί με τη λογοτεχνία ανακαλύπτοντας ότι οι στίχοι σε ορισμένες από τις γνωστές επιτυχίες των τελευταίων δεκαετιών εμπνέονται από θρυλικούς μυθιστορηματικούς χαρακτήρες, διηγήματα ή κλασικά αριστουργήματα.

Η πιο πρόσφατη συμβολή σε αυτήν τη δημιουργική σχέση είναι το βρετανικό συγκρότημα Bookshop Band του ζεύγους Μπεθ Πόρτερ και Μπεν Πλιζ, οι οποίοι από το 2010 γράφουν τραγούδια εμπνεόμενοι από βιβλία και τα παρουσιάζουν σε βιβλιοπωλεία. Μάλιστα στο νέο τους 14ο άλμπουμ «Emerge, Return» ο Πιτ Τάουνσεντ, κιθαρίστας και τραγουδιστής των Who, κάνει την παραγωγή και συμπράττει μαζί τους σε κάθε τραγούδι. «Διαβάζουν ένα βιβλίο, παίρνουν μια γενική εντύπωση γι’ αυτό και καταλήγουν σε μια σειρά από στίχους που δεν αντανακλούν απαραίτητα το βιβλίο. Είναι σαν η κριτική να μετατρέπεται σε ποιητική μουσική», εξηγεί ο Τάουνσεντ στους «New York Times» για την απήχηση που έχουν οι συναυλίες τους στα βιβλιοπωλεία.

Ο «Τζόνι» και οι Metallica

Η πιο άμεση έμπνευση είναι η γοητεία που ασκεί η ανάγνωση ενός βιβλίου στους δημιουργούς της μουσικής. Για τους Metallica το αντιπολεμικό μυθιστόρημα «Ο Τζόνι πήρε τ’ όπλο του» του Ντάλτον Τράμπο που γράφτηκε το 1939 απέκτησε σημασία όταν η ιστορία του για έναν νεαρό στρατιώτη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος τραυματίζεται και χάνει τα χέρια, τα πόδια, τα μάτια, τη γλώσσα, το πρόσωπο… αλλά το μυαλό του παραμένει σε εγρήγορση, αφήνοντάς τον παγιδευμένο σε ένα άχρηστο σώμα να σκέφτεται τη μοίρα του, επανήλθε στην επικαιρότητα με τον πόλεμο του Βιετνάμ. Το 1971 το μυθιστόρημα έγινε ταινία και οι Metallica το 1988 το πήραν ως έμπνευση για το δικό τους τραγούδι «One» συμπληρώνοντας το βιντεοκλίπ τους με αποσπάσματα από την ομώνυμη ταινία.

Μπους και Μπροντέ

Ενα από τα πιο διάσημα ποπ τραγούδια που επηρεάστηκαν από τη λογοτεχνία είναι το «Wuthering Heights», η «διασκευή» της νεαρής Κέιτ Μπους στα «Ανεμοδαρμένα ύψη» της Εμιλι Μπροντέ από το 1847. Το τραγούδι της Μπους έφτασε στο νούμερο ένα του Ηνωμένου Βασιλείου το 1978. Η Κέιτ επέλεξε το συγκεκριμένο βιβλίο επειδή συνειδητοποίησε ότι είχε γενέθλια την ίδια μέρα με τη συγγραφέα: 30 Ιουλίου.

Ο Πίντσον και οι Klaxons

Πριν το «Gravity’s Rainbow» των Klaxons γίνει ο Nu Rave ύμνος στα εναλλακτικά πάρτι, το 1973 κυκλοφόρησε με αυτόν τον τίτλο το μυθιστόρημα του αμερικανού συγγραφέα Τόμας Πίντσον (στα ελληνικά «Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας»). Ενα από τα σπουδαιότερα αμερικανικά μυθιστορήματα όλων των εποχών που συνδυάζει συνωμοσίες εξουσίας, διαπλοκές συμφερόντων, πληθώρα μεταφυσικών συμβολισμών και την παράνοια που κυριεύει τους «απλούς» ανθρώπους.

«Αρωμα»… Nirvana

Το «Scentless Apprentice» των Nirvana από το τρίτο και τελευταίο άλμπουμ του συγκροτήματος του 1993 γράφτηκε από τους Κομπέιν, Νοβοσέλικ και Γκρολ με έμπνευση από το ευπώλητο μυθιστόρημα του Πάτρικ Ζίσκιντ «Το άρωμα». Οι Nirvana συμπύκνωσαν την ιστορία του μαθητευόμενου αρωματοποιού που σκοτώνει γυναίκες, σε αναζήτηση του τέλειου αρώματος, στους στίχους του τραγουδιού τους: «Υπόσχομαι να μην πουλήσω τα αρωματικά σου μυστικά / Υπάρχουν αμέτρητες φόρμουλες για το πάτημα των λουλουδιών».

«1984» για Μπόουι και Radiohead

Ο Ντέιβιντ Μπόουι όταν απαλλάχτηκε από την περσόνα του Ziggy Stardust προσπάθησε να λανσάρει μια μουσική εκδοχή του «1984», του δυστοπικού μυθιστορήματος που ο Τζορτζ Οργουελ έγραψε το 1949. Ομως η χήρα του συγγραφέα μπλόκαρε αυτήν την ιδέα. Αντ’ αυτού, μερικά από τα τραγούδια που βασίστηκαν στο «1984» βρήκαν τον δρόμο τους στο άλμπουμ «Diamond Dogs» του Μπόουι το 1974: «Θα σπάσουν το όμορφο κρανίο σου και θα το γεμίσουν με αέρα / Και θα πουν ότι είσαι ογδόντα, αλλά, αδελφέ, δεν θα σε νοιάζει / Προσοχή στο άγριο σαγόνι του 1984».

Ο τίτλος «2+2=5» του κομματιού των Radiohead από το άλμπουμ «Hail to the Thief» του 2003 αναφέρεται επίσης στο «1984» του Οργουελ. Οπου η πρακτική της «διπλής σκέψης» χρησιμοποιείται από την ολοκληρωτική κυβέρνηση του Μεγάλου Αδελφού για να ξαναγράψει την ιστορία και άλλες θεωρίες: «Ω, πήγαινε και πες στον βασιλιά ότι πέφτει ο ουρανός».

Οι Led Zeppelin στη Μόρντορ

Το εκπληκτικό κομμάτι «Ramble On», από το άλμπουμ των Led Zeppelin «Led Zep ΙΙ» του 1969, κάνει αναφορά στο κλασικό έργο του Τζ. Ρ. Ρ Τόλκιν «Ο Αρχοντας των Δαχτυλιδιών»: «Ηταν στα πιο σκοτεινά βάθη της Μόρντορ / Γνώρισα ένα κορίτσι τόσο όμορφο / αλλά το Γκόλουμ, και το κακό, σύρθηκε / και γλίστρησε μαζί της».

Κάφκα α λα Joy Division

Ο Ιαν Κέρτις των Joy Division ήταν μεγάλος οπαδός της λογοτεχνίας. Οι στίχοι των τραγουδιών του αναφέρονται στον J. G. Ballard («Atrocity Exhibition»), στον Νικολάι Γκόγκολ («Dead Souls») και το τραγούδι «Colony», που προέρχεται από το δεύτερο και τελευταίο άλμπουμ του συγκροτήματος, το «Closer», είναι ένας φόρος τιμής στο διήγημα του Φραντς Κάφκα «Στη σωφρονιστική αποικία» του 1914.

Ο διάβολος και η Αφροδίτη

Ο Μικ Τζάγκερ έχει δηλώσει ότι το τραγούδι των Rolling Stones «Sympathy for the devil» είναι εμπνευσμένο από το βιβλίο του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ «Ο αφέντης και η Μαργαρίτα», το οποίο επικεντρώνεται στον Σατανά που επισκέπτεται τη Σοβιετική Ενωση: «Εμεινα στην Αγία Πετρούπολη / Οταν είδα ότι ήταν καιρός για αλλαγή / Σκότωσα τον τσάρο και τους υπουργούς του / Η Αναστασία ούρλιαζε μάταια».

Το «Venus in Furs», που αρχικά περιλαμβανόταν στο άλμπουμ «The Velvet Underground & Nico» του 1967, ήταν εμπνευσμένο από το ομώνυμο βιβλίο του Λέοπολντ φον Ζάχερ – Μαζόχ «Η Αφροδίτη με τη γούνα». Το τραγούδι είναι βαθιά εμπνευσμένο από το σαδομαζοχιστικό θέμα του βιβλίου και τον κυριαρχικό χαρακτήρα της Βάντα φον Ντουνάγεφ.