Ρίξε μια ζαριά καλή και για μένα, βρε ζωή

Στον γοητευτικό κόσμο του νουάρ και με φόντο την ειδυλλιακή Γαλλική Ριβιέρα εισχωρεί με τη «Ζαριά» (Un coup de des, Γαλλία, 2023) ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Ιβάν Ατάλ, από τα πιο ενδιαφέροντα και χαμηλών τόνων πρόσωπα της γαλλικής κινηματογραφίας των τελευταίων 25 χρόνων. Θεμέλιο του αμερικανικού φιλμ νουάρ, το πλαίσιο της σταδιακής πορείας προς την άβυσσο ενός μάλλον κοινού άντρα, ενός οικογενειάρχη (Ατάλ), ο οποίος θα πέσει στην παγίδα του ανεξέλεγκτου πάθους για μια νεότερή του γυναίκα (Αλμα Χοντορόφσκι), είναι θέμα γνωστό και μάλιστα χιλιοειπωμένο. Ομως ο Ατάλ δείχνει πραγματικά να το παίζει στα δάχτυλα γιατί έχει στα χέρια του ένα γερό σενάριο και επιτρέπει στον εαυτό του να το χειριστεί ελεύθερα έχοντας στο μυαλό του κάτι που κάποια στιγμή ακούμε μέσα στην ταινία: «είναι πιθανόν να συμβούν απίθανα πράγματα».

Η ιστορία είναι γεμάτη ανατροπές και προδοσίες, με τον κεντρικό ήρωα να δείχνει λίγο σαν τον Τομ Ρίπλεϊ της Πατρίτσια Χάισμιθ. Κατά συνέπεια, η ταινία αποκτά την εικόνα ενός πραγματικού εφιάλτη τον οποίο ο Ατάλ χειρίζεται μαεστρικά και χωρίς να κάνει το λάθος να μπερδεύει τον θεατή για χάρη της εφετζίδικης κινηματογράφησης, όπως για παράδειγμα συνέβη με τo «Καμουφλάζ» του Νικολά Μπεντό που είδαμε πέρυσι τέτοια εποχή (εκεί πρωταγωνιστεί ο Πιερ Νινέ). Συχνά, ο χρόνος «μετακινείται» ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, όμως καθετί στην ταινία δικαιολογείται, κάθε κομμάτι του παζλ μπαίνει στη θέση του και το αποτέλεσμα είναι ολοκληρωμένο, χωρίς εκκρεμότητες και σε ορισμένες στιγμές πραγματικά καθηλωτικό. Το καλό καστ των ηθοποιών συμπληρώνουν ο Γκιγιόμ Κανέ στον ρόλο του αποφασιστικού φίλου του ήρωα του Ατάλ και οι Μαϊουάν, Μαρί-Ζοζέ Κροζ που υποδύονται τις γυναίκες τους.

Πίσω από την κάμερα

Η ιδέα της απεικόνισης του τρόπου δημιουργίας μιας ταινίας έχει τις ρίζες της στο μακρινό παρελθόν καθώς, από την εποχή του βωβού σινεμά ακόμα, σκηνοθέτες όπως ο Μπάστερ Κίτον ασχολήθηκαν δημιουργικά μαζί του σε ταινίες όπως «The cameraman». Αργότερα έφτασε ως τα Οσκαρ με την «Αμερικανική νύχτα» (1973) του Φρανσουά Τριφό και τα τελευταία χρόνια μπορώ να πω ότι έχει γίνει και λίγο της μόδας. Η κινηματογραφική δημιουργία είναι το θέμα και του «Γυρίσματος» (Making of, Γαλλία, 2023) που σκηνοθέτησε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Σεντρίκ Καν, αναζητώντας τρόπους για να εκφράσει όλα όσα θα μπορούσαν, στις μέρες μας, να αποτελέσουν προβλήματα στο γύρισμα μιας κινηματογραφικής ταινίας. Εν προκειμένω, σκηνοθέτης της ταινίας που γυρίζεται μέσα στην ταινία είναι ένας δημιουργός κυριολεκτικά «χαμένος» (Ντενί Πονταλιντές) που δεν μπορεί να βγάλει άκρη μέσα στο χάος στο οποίο έχει μπλέξει (διότι περί χάους πρόκειται).

Η ψυχραιμία και η αναγκαιότητα της μόνιμης «προσγείωσης» στην πραγματικότητα, στα γεγονότα, είναι ίσως τα μόνα του όπλα απέναντι στα εμπόδια που του παρουσιάζει το συνεργείο, στα τερτίπια των ηθοποιών (ο Τζόναθαν Κόεν υποδύεται τον αλλαζόνα πρωταγωνιστή), όπως και στο γεγονός ότι οι παραγωγοί βρίσκονται ένα βήμα πριν από την… αποχώρηση. Ολα αυτά δημιουργούν ένα κλίμα μόνιμης αμηχανίας σε όλους και ο Καν τη χειρίζεται προσεκτικά, με ιδέες, έτσι ώστε η δική του ταινία να ξεφύγει από το επίπεδο της αυτοαναφοράς και να γίνει κάτι με το οποίο μπορεί να επικοινωνήσει περισσότερος κόσμος. Τα καταφέρνει καλά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι «Το γύρισμα» θα γίνει η ταινία που θα θυμόματε στο μέλλον ως σημείο αναφοράς για το θέμα που πραγματεύεται.

#ΜeΤoo εν πλω

Στο «Κορίτσι των γενεθλίων» (Birthday girl, Δανία, 2023) του Μάικλ Νόερ όλα θα ξεκινήσουν όταν κατά τη διάρκεια μιας κρουαζιέρας μια κοπέλα στην εφηβεία (Φλόρα Οφέλια Χόφμαν Λιντάλ) θα βρεθεί να κοιμάται στο κατάστρωμα χωρίς να φορά το σλιπάκι της. Η μάνα της (Τρίνε Ντίρχολμ), με την οποία η κοπέλα δεν έχει τις καλύτερες σχέσεις, αναλαμβάνει δράση και αναστατώνει το πλοίο, πεπεισμένη ότι η κόρη της έπεσε θύμα βιασμού. Φωνάζει, απειλεί, φέρεται παρανοϊκά και τελικά αποφασίζει να αναλάβει μόνη της δράση καθώς η αστυνομία δεν έχει δικαιοδοσία σε διεθνή ύδατα και η πλοιοκτήτρια εταιρεία κάνει ό,τι μπορεί για να καλύψει το θέμα.

Ο κλειστός χώρος ενός κρουαζιερόπλοιου εν πλω θα μπορούσε να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες έτσι ώστε «Το κορίτσι των γενεθλίων» να γίνει ένα ευπρόσωπο θρίλερ στο ύφος του «Σχεδίου πτήσης», όπου η Τζόντι Φόστερ προσπαθούσε να βρει την εξαφανισμένη κόρη της κατά τη διάρκεια μιας πτήσης. Και θα ήταν προτιμότερο από αυτό που τελικά αυτή η ταινία επιδιώκει να γίνει: μία ακόμη ιστορία αυτοδικίας (ή σχεδόν) που ο μόνος λόγος ύπαρξής της μοιάζει να είναι η ανάγκη της να ενταχθεί, σχεδόν με το ζόρι, στο είδος (διότι περί είδους πρόκειται) των ταινιών που στόχο έχουν να υπερασπιστούν τη θέση και τα δικαιώματα της γυναίκας στη #ΜeΤoo εποχή.

Φαντάσματα του παρελθόντος

Σε εμβληματικές μορφές της μυθολογίας και της αρχαίας τραγωδίας – Οιδίποδας, Ορέστης, Ικαρος – ανατρέχει στον «Διάδοχο» (Le successeur, Γαλλία / Kαναδάς / Βέλγιο, 2023) ο γάλλος σκηνοθέτης Ξαβιέ Λεγκράν προκειμένου, με κινηματογραφικούς όρους, να περιγράψει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: την εσωτερική μάχη στην οποία θα υποβάλει τον εαυτό του ένας επιτυχημένος νέος προκειμένου να πολεμήσει τα φαντάσματα του παρελθόντος του που βίαια εξακολουθούν να τον καταδιώκουν. Το ουσιαστικό θέμα που η ταινία πραγματεύεται, οι επιπτώσεις της πατριαρχικής βίας, υποκινείται σιωπηλά από τον θάνατο του πατέρα του νεαρού, γεγονός που θα τον μεταφέρει πίσω στις ρίζες του, στον Καναδά, για να θάψει τη σορό και μαζί της τις επίπονες μνήμες του. Αν και στη ροή και εξέλιξή της κάπως μονότονη, η ταινία παρουσιάζει ενδιαφέρον, και σε αυτό βοηθά το σοκ που ναι μεν έρχεται κάπως καθυστερημένα αλλά εν τέλει αξίζει τον κόπο. Κυρίως όμως «Ο διάδοχος» είναι μια ταινία ερμηνείας γιατί πράγματι ο νεαρός καναδός ηθοποιός Μαρκ-Αντρέ Γκροντέν είναι μαγνητικός στον ρόλο ενός ανθρώπου σε απόγνωση, κάτι που «βγαίνει» στην οθόνη ακόμα και μέσα από την απελπισμένη ανάσα του.

Προβάλλονται επίσης

Στο κινούμενο σχέδιο «Στα ίχνη του Δον Κιχώτη» (Giants of La Mancha, Αργεντινή / Γερμανία, 2024) του Γκονζάλο Γκουτιέρεζ παρακολουθούμε τις περιπέτειες του Δον Κιχώτη σε ηλικία 11 ετών, ενώ στην αμερικανική κομεντί «Και οι 4 ήταν υπέροχες» (The fabulous four, 2024) της Τζόσελιν Μούρχαους τέσσερις παλιές φίλες συναντιούνται ξανά ύστερα από χρόνια με αφορμή τον γάμο της μίας. Παίζουν οι Σούζαν Σαράντον, Μπέτι Μίντλερ (αυτή είναι η νύφη), Μέγκαν Μαλάλι και Σέριλ Λι Ραλφ.

Επανεκδόσεις

«Μαύρη βροχή» (Black rain, Ιαπωνία, 1989). Η μαύρη βροχή στον τίτλο αναφέρεται στον συνδυασμό τέφρας, ραδιενεργών εκροών και νερού που έπεσαν μία – δύο ώρες μετά την έκρηξη της βόμβας στη Χιροσίμα στις 6 Αυγούστου 1945. Οι συνέπειες της τραγωδίας είναι το θέμα αυτής της συγκλονιστικής ταινίας του Σοέι Ιμαμούρα (1926-2006) που βάσισε το σενάριό της στο μυθιστόρημα του Mασούτζι Ιμπούσε. Ενοχλητικό και δυσάρεστο (όπως όμως όφειλε να είναι), αυτό το ψυχολογικό δράμα καταφέρνει μέσω άκρως καταθλιπτικών σκηνών όχι απλώς να απεικονίσει την τραγικότητα του γεγονότος αλλά και να φέρει τον θεατή στη θέση των ψυχικά κλονισμένων ηρώων του. Συχνά αναρωτιόμαστε αν οι άνθρωποι που βλέπουμε είναι πραγματικά άρρωστοι σωματικά εξαιτίας της αργής επιδείνωσης των θυμάτων της ραδιενέργειας στη Χιροσίμα ή νομίζουν ότι είναι αφού το τραύμα έχει κλονίσει διά παντός τον ψυχικό τους κόσμο (παίζουν: Γιοσίκο Τανάκα, Καζούο Κιταμούρα, Ετσούκο Ιτσιχάρα κ.ά.).

«Η πύλη της Κολάσεως» (1953). Η πρώτη, όπως πιστεύεται, έγχρωμη παραγωγή της Ιαπωνίας που εξήχθη και παρουσιάστηκε εκτός της χώρας είναι το χρονικό ενός ανεξέλεγκτου ερωτικού πάθους· ένας πολεμιστής του αυτοκράτορα (Καζούο Χαζεγκάβα) ερωτεύεται μια παντρεμένη (Ματσίκο Κίο) και μπαίνει σε μια παρανοϊκή διαδικασία για να κερδίσει τον έρωτά της και να την κάνει δική του. Ολα αυτά στην Ιαπωνία του 12ου αιώνα και με σεναριακά θεμέλια το μοναδικό θεατρικό έργο του Kαν Κικούτσι που μετατράπηκε σε ταινία (πολλά από τα μυθιστορήματα και τις ιστορίες του έχουν διασκευαστεί για το σινεμά). Ο Κικούτσι δεν είδε ποτέ την ταινία του Τεϊνοσούκε Κινουγκάσα (1896-1982) καθώς πέθανε πρόωρα, σε ηλικία μόλις 59 ετών, το 1948. Δύο υποψηφιότητες για Οσκαρ ακολούθησαν το 1955 μετά τη διανομή της «Πύλης» στις ΗΠΑ. Κέρδισε το Oσκαρ καλύτερων κοστουμιών έγχρωμης ταινίας (Μιτσούζο Γουάντα) αλλά και ένα ειδικό Οσκαρ καλύτερης μη αγγλόφωνης ταινίας που διανεμήθηκε στην Αμερική το 1954.