«Μια ύφανση τόσο λεπτή, σαν να αγγίζεις σύννεφο»

Η δυσκολία της πολιτικής να διατηρηθεί ειρήνη σε αμφισβητούμενες γεωγραφικές ζώνες μπορεί και να καταγράφεται στις συνυφάνσεις μιας χειροποίητης εσάρπας. Αν η χώρα προέλευσής της είναι το μακρινό Κασμίρ στην Ινδία και το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένη προέρχεται από το σπάνιας ποιότητας μαλλί μιας ενδημικής κατσίκας – από το Λαντάκ –, τότε το χειροποίητο τεχνούργημα αποκτά μεγαλύτερη αξία από ένα είδος πολυτελείας.

Εως τα μέσα του 19ου αιώνα ο όρος «Κασμίρ» γεωγραφικά υποδήλωνε μόνο την κοιλάδα Κασμίρ μεταξύ των μεγάλων Ιμαλαΐων και της οροσειράς Πιρ Παντζάλ. Σήμερα υποδηλώνει μια μεγαλύτερη περιοχή που περιλαμβάνει το υπό ινδική διοίκηση Τζαμού και Κασμίρ (στο οποίο περιλαμβάνονται η Τζαμού, η κοιλάδα Κασμίρ και το Λαντάκ), τις υπό πακιστανική διοίκηση αυτόνομες περιοχές Αζάντ Κασμίρ και Γκιλγκίτ – Μπαλτιστάν, όπως επίσης τις υπό κινεζική διοίκηση περιοχές Ακσάι Τσιν και την περιοχή Τρανς – Καρακορούμ.

Η συνάντησή μας με τον δημιουργό από την κοιλάδα Κασμίρ, Γιάσερ Σο, δεν παρεξέκλινε σε συζητήσεις διπλωματικών χειρισμών. Παρέμεινε γύρω από τη χειροτεχνική παράδοση και την παραγωγή της ιδιαίτερης εσάρπας από φίνο μαλλί κασμίρ που στη γενέτειρα του ονομάζεται πασμίνα. Ο Γιάσερ υποστηρίζει τις τοπικές κοινότητες και η πολύτιμη γνώση μιας πανάρχαιας τέχνης των Ιμαλαΐων του Κασμίρ παραμένει ζωτικό μέρος του προϊόντος του. Και ήταν ένας αέρας δημιουργικής συνεργασίας ανάμεσα στην κορεάτισσα ντιζάινερ Κριστίνα Κιμ με καταλύτη τη Μαρία Λαιμού και τον χώρο της στην Πλάκα που έφερε και τον Γιάσερ Σο στην Αθήνα για να συναντηθούν χειροποιώντας ιδιαίτερα ενδυματολογικά είδη.

«Φτιάχνω μαντίλια και εσάρπες. Είμαι από το Κασμίρ της Ινδίας και η οικογένειά μου ασχολείται με τις εσάρπες πολύ καιρό. Είμαι η πέμπτη γενιά που εργάζεται και φτιάχνει αυτά τα κομμάτια. Ολες οι εσάρπες μου είναι χειροποίητες, υφασμένες και κεντημένες στο χέρι και καθεμία χρειάζεται τουλάχιστον έξι με οκτώ μήνες για να φτιαχτεί».

Ποια είναι η διαδικασία;

Παίρνουμε το μαλλί από το λαντάκ, αυτό είναι κατσίκα από το Κασμίρ, και το γνέθουμε. Στη συνέχεια το υφαίνουμε στο χέρι, το σχεδιάζουμε, το εκτυπώνουμε και στη συνέχεια αναθέτουμε αυτά τα κομμάτια στους καλλιτέχνες που τα κεντούν. Γι’ αυτό και χρειάζεται χρόνος για να φτιάξουμε ένα κομμάτι που είναι εξ ολοκλήρου χειροποίητο.

Ενας ολοκληρωμένος κύκλος καλλιτεχνίας και δεξιοτεχνίας. Πώς ξεκινήσατε την επιχείρησή σας;

Ηδη από παιδί ήξερα ότι θα κάνω αυτά τα πράγματα. Ετσι ξεκίνησα μέσα στην οικογενειακή μας επιχείρηση, αλλά στη συνέχεια δημιούργησα τη δική μου επωνυμία επειδή ήθελα να κάνω κάτι διαφορετικό. Η οικογένειά μου είχε περιορισμούς. Είναι μια παλιά οικογένεια και το κάνουν αυτό για την αγορά και δεν θέλουν να κάνουν αλλαγές. Θέλουν να δουλεύουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που δούλευαν, ενώ εγώ ήθελα να κάνω κάτι διαφορετικό. Ετσι, ξεκίνησα τη δική μου μάρκα πριν από 15 χρόνια.

Τι σας διαφοροποιεί;

Χρησιμοποιούμε μαλλί από τα ζώα της περιοχής, κατσίκες κασμίρ δηλαδή. Είναι όλα χειροποίητα. Είναι όλα κεντημένα στο χέρι και προσέχουμε πολύ όλες τις μικρές λεπτομέρειες. Χρησιμοποιούμε επίσης πολλά σύγχρονα σχέδια και οι εσάρπες μου για όλους αυτούς τους λόγους βρίσκονται σε καταστήματα υψηλής μόδας σε όλον τον κόσμο. Η Yaser Shaw επεξεργάζεται αποκλειστικά μαλλί κασμίρ από τις τοπικές κατσίκες. Αυτές ζουν σε υψόμετρο 4.000 μέτρων πάνω από το επίπεδο της θάλασσας και αποκτούν ένα πυκνό υπόστρωμα τον χειμώνα για να προστατεύονται από τις παγωμένες θερμοκρασίες.

Κατά τη διάρκεια της ανοιξιάτικης αλλαγής του τριχώματος, αυτό χτενίζεται και οι λεπτότερες και μακρύτερες ίνες πλέκονται με το χέρι. Μόνο το χτένισμα μπορεί να διαρκέσει έως και έξι ώρες και πραγματοποιείται μόνο από έμπειρους επαγγελματίες για την προστασία των ζώων. Επίσης, οι βαφές λαμβάνονται φυσικά και η κλωστή κασμίρ βάφεται με το χέρι σε μια πολύπλοκη διαδικασία. Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, η ύφανση γίνεται σε ξύλινους χειροποίητους αργαλειούς και το κέντημα γίνεται με το χέρι. Η ύφανση, κατά την ινδική παράδοση, είναι ευθύνη των γυναικών και τα χέρια των ανδρών κεντούν αυτά τα υπέροχα έργα τέχνης. Από το χτένισμα του μαλλιού από κασμίρι μέχρι το τελικό κασκόλ ή την εσάρπα χρειάζονται, ανάλογα με το μέγεθος, έως και εννιά μήνες. Μετά την ολοκλήρωση, οι τεχνίτες κεντούν τα αρχικά τους στην άκρη του κασκόλ και κάθε κασκόλ γίνεται ένα πολυτελές και μοναδικό κομμάτι μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία.

Σε τι διαφέρει μια κασμιρένια εσάρπα από μια πασμίνα;

Είναι το ίδιο. Pashmina είναι η τοπική ονομασία. Και όταν οι Γάλλοι εισήγαγαν την πασμίνα στην Ευρώπη, είπαν ότι προέρχεται από το Κασμίρ. Ετσι προέκυψε η λέξη «κασμίρ». Αλλά είναι πασμίνα επειδή προέρχεται από ένα συγκεκριμένο ζώο και δεν υπάρχει καμία σύγκριση με οποιοδήποτε άλλο κασμίρ που υπάρχει στο εμπόριο.

Εχετε δικό σας κοπάδι κατσίκες;

Εχουμε νομάδες που δουλεύουν μαζί μας. Γνωρίζουμε οικογένειες βοσκών που ασχολούνται με την οικογένειά μας από την πρώτη γενιά. Ετσι έχουμε πρόσβαση στην καλύτερη ποιότητα του μαλλιού.

Νομίζω ότι αυτή η εκλεκτή πρώτη ύλη είναι αιτία πολέμου μεταξύ των οικογενειών, των εμπόρων από τις ευρωπαϊκές και ασιατικές αγορές.

Από οικογένειες, ακριβώς.

Πώς μπορείτε λοιπόν να το διασφαλίσετε για την επωνυμία σας και ότι κάποιος δεν θα κλέψει την πρώτη ύλη σας;

Είναι λυπηρό, αλλά συμβαίνει. Οι οικογένειες εργάζονται μαζί από γενιά σε γενιά και ακόμη και με αυτό το ποιοτικό κασμίρ δεν νομίζω ότι θα μπορούσαν να μας αντιγράψουν ή να προσπαθήσουν να το αρπάξουν. Δουλεύουμε πάρα πολύ καιρό στην κατασκευή της πασμίνας.

Και ξέρετε ο ίδιος πώς να φτιάξετε ένα σάλι από το πρώτο βήμα;

Μπορώ να κάνω τα βασικά πράγματα. Αλλά έχουμε καλλιτέχνες και ανθρώπους που δουλεύουν μαζί μας και η δουλειά τους είναι υψηλού επιπέδου. Αυτό που μπορούν να κάνουν δεν νομίζω ότι κάποιος μπορεί να το αντιγράψει. Μπορείς να μάθεις να εκτιμάς, αλλά δεν νομίζω ότι κάποιος μπορεί ποτέ να το κατακτήσει. Γιατί πρέπει να γεννηθείς μέσα στο επάγγελμα και να δεις τους γονείς σου να το κάνουν, ώστε να έχεις καλύτερη αίσθηση της διαδικασίας.

Είναι πάντα ελαφρύ ένα σάλι από τα δικά σας νήματα;

Εξαρτάται. Για αυτή την ειδική συνεργασία μεταξύ της Mouki Mou και της Dosa, η Κριστίνα Κιμ, η σχεδιάστρια της Dosa, με κάλεσε και μου είπε ότι πρέπει να κάνουμε κάτι ιδιαίτερο γιατί στην Ελλάδα κάνει ζέστη. Οτι πρέπει να έρθουμε και να κάνουμε κάτι σαν σύννεφο. Ηρθαμε λοιπόν και κάναμε μια πολύ λεπτή ύφανση, σούπερ ελαφριά, που δίνει την αίσθηση ότι αγγίζεις σύννεφο.

Πολύ ποιητικό να τυλίγεσαι με ένα σύννεφο.

Ξέρετε, όταν σκέφτεται κανείς την Ελλάδα, πάντα σκέφτεται ένα στέμμα, κάτι χρυσό. Σκέφτηκα επίσης ότι κάτι συνδέει την Ελλάδα και το Κασμίρ, αφού έχουμε δεχτεί επιρροές από την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου ο οποίος έφτασε μέχρι εκεί. Εχουμε κάποια μνημεία που μοιάζουν πολύ με αρχαία ελληνικά. Οπως και κάποιοι άνθρωποι στο Κασμίρ έχουν μπλε μάτια και ανοιχτόχρωμο δέρμα. Είναι οι απόγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σε ένα άλλο στυλ χρησιμοποιήσαμε επίσης ένα νήμα με χρυσή κλωστή στην ύφανσή του. Και όταν ήρθα στην Αθήνα, επισκέφθηκα ένα από τα μουσεία, το Μουσείο Μπενάκη, και ανάμεσα στα εκθέματα είδα ένα αρχαίο ελληνικό ύφασμα και υπήρχε κάτι πολύ παρόμοιο στην τεχνική ύφανσης. Ηταν πολύ συναρπαστικό γιατί δεν το γνώριζα αυτό πριν.

Πώς επιλέγετε χρώματα;

Εξαρτάται από τη γεωγραφία, επειδή σε διαφορετικές χώρες έχουν διαφορετικό τόνο δέρματος. Οι Ιταλοί έχουν σταρένιο χρώμα δέρματος και έτσι υπάρχουν επιπλέον χρώματα που δεν τους ταιριάζουν. Ή στη Νοτιοανατολική Ασία το χρώμα του δέρματος είναι κίτρινο, οπότε το κίτρινο χρώμα τους ξεπλένει. Ετσι, κάνουμε διαφορετικά χρώματα για διαφορετικές περιοχές. Για την ελληνική συνεργασία μας χρησιμοποιούμε μόνο το φυσικό χρώμα της κατσίκας και το χρυσό.

Πιστεύετε ότι υπάρχει μια ευθραυστότητα σε αυτό το ρούχο, οπότε δεν είναι για κάθε χαρακτήρα να βάλει ένα κασμιρένιο αντικείμενο στο σώμα του;

Επειδή είναι τόσο ευγενικό, πρέπει να είσαι ευγενικός και πρέπει να το φροντίζεις. Δεν μπορείτε απλώς να το χρησιμοποιήσετε ή να το κακομεταχειριστείτε. Πρέπει να το διαφυλάξετε, γιατί διαρκούν για όλη σας τη ζωή, δεν μπορείτε να τα πετάξετε. Θα έπρεπε οι άνθρωποι να συνεχίσουν να παραδίδουν τέτοια κειμήλια από γενιά σε γενιά.