Ηχο{LF}δύναμα

Σούμπερτ, Βέμπερν, Μάλερ: Φιλαρμονική Κρατική Ορχήστρα του Αμβούργου, Κεντ Ναγκάνο, FARAO CLASSICS

 Η Φιλαρμονική Κρατική Ορχήστρα του Αμβούργου, της πόλης του Μπραμς, κατέχει μία ιδιότυπη θέση στη γερμανική και τη διεθνή μουσική σκηνή. Αν και χωρίς αμφιβολία μπορεί να καταταγεί ανάμεσα στις κορυφαίες ορχήστρες της χώρας της, τόσο η φήμη της όσο και η διεθνής της παρουσία είναι δυσανάλογα μικρότερες και από την αξία της ίδιας και από εκείνες των άλλων γερμανικών ορχηστρών πρώτης γραμμής. Σε αντίθεση με την ανοικτότητα της μητρόπολης του Ελβα, η Ορχήστρα μοιάζει σαν να προτιμά να παραμείνει πιο «εσωτερική», πιο αφοσιωμένη στον τόπο της και τους κατοίκους της, παρά σε ένα ευρύτερο διεθνοποιημένο άνοιγμα για το οποίο αναμφίβολα διαθέτει ισχυρότερες  προϋποθέσεις απ’ ότι δείχνει, όπως άλλωστε συμβαίνει και με την Οπερα του Αμβούργου της οποίας η Φιλαρμονική αποτελεί την Ορχήστρα.

Εχοντας ιδρυθεί ήδη από το 1828, με τον Μάλερ να δίνει εκεί την πρεμιέρα της Πέμπτης Συμφωνία του και έχοντας στην ιστορία της αρχιμουσικούς του διαμετρήματος του Μαξ Φίντλερ, του Καρλ Μουκ, του Ευγένιου Γιόχουμ, του Γιόζεφ Κάιμπερθ, του Βόλφγκανγκ Σαβάλις ή του Γκερντ Αλμπρεχτ, ο Κεντ Ναγκάνο αφήνει και εκείνος πλέον του χρόνου την Ορχήστρα έπειτα από δέκα χρόνια όπου βρίσκεται επικεφαλής της. Και αυτός ο δίσκος είναι κάτι σαν «αποχαιρετισμός» του – ένας πραγματικά ενδιαφέρον αποχαιρετισμός με μία Ορχήστρα που η δισκογραφία της είναι συγκριτικά σαφώς ποσοτικά περιορισμένη και θεματικά επιλεκτική μα και εξαιρετικής ποιότητας.

Ο Μάλερ είχε την ιστορία του με το Αμβούργο. Ομως και εκείνο έχει μαζί του και μάλιστα ειδικά με την εξαίρετη ηχογράφηση που είχε κάνει (ζωντανά) για την εταιρεία ORFEO του Μονάχου ο Γκερτ Αλμπρεχτ στη μεταγραφή του συνθέτη για ορχήστρα στο κουαρτέτο του Σούμπερτ «Ο θάνατος και η κόρη», στο οποίο επανέρχεται τώρα ο Ναγκάνο με αυτόν τον δίσκο. Η Ορχήστρα είναι τυπικό δείγμα του παλιού γερμανικού τύπου που δεν φθείρεται από τον χρόνο και δεν υποχωρεί στις τάσεις ή τις πιέσεις των εποχών. Είναι πραγματικά «βαρύ χαρτί» στον γερμανικό μουσικό χάρτη, όχι μόνον λόγω της ποιότητάς της, αλλά εξίσου λόγω και του ύφους της: τα παλιά πεντάχορδα μπάσα, ένα απόλυτο σήμα κατατεθέν του γερμανικού ορχηστρικού κόσμου, πατάνε τόσο γερά που σείεται ο τόπος, ενώ όλο το υπόλοιπο σώμα εγχόρδων μοιάζει συχνά να προσαρμόζεται μάλλον σε αυτά, παρά στα βιολιά… Το ίδιο συμβαίνει ουσιαστικά με όλες τις ομάδες οργάνων: αν υπάρχει μια λέξη για να αποτυπώσει αυτόν τον ήχο, ίσως αυτή να είναι η gravitas.

Gravitas όμως ήταν αυτό ακριβώς που θέλησε να προσθέσει τόσο ο Μάλερ στο μεγαλειώδες κουαρτέτο του Σούμπερτ, όσο και ο Βέμπερν, ως ένα βαθμό, αν και με εντελώς άλλο τρόπο, αρκετά πιο «εγκεφαλικό», στους «Γερμανικούς χορούς» του συνθέτη. Ο Μάλερ, πρωτοπόρος δάσκαλος αυτού του είδους των μεταγραφών για ορχήστρα, έργων δηλαδή συχνά μουσικής δωματίου που θέλησε να αναδείξει τη συμφωνική μεγάλη γραμμή και διάστασή τους, δεν θα μπορούσε να βρει ασφαλώς πιο κατάλληλο υλικό από το αριστουργηματικό «Ο θάνατος και η κόρη» που, πραγματικά, ακούγοντάς το σε αυτή τη μεταγραφή, αναρωτιέται πραγματικά κανείς αν όντως πρόκειται περί μεταγραφής ή αν αυτό είναι το πρωτότυπο έργο – τέτοια είναι η φυσική του αναπνοή στην κλίμακα που το έχει φέρει ο μέγας Βοημός.

Αυτή η gravitas είναι λοιπόν το δυναμικό σημείο τομής του έργου, της μεταγραφής, της ορχήστρας και του μαέστρου σε αυτόν τον δίσκο όπου «Ο θάνατος και η κόρη» πρωταγωνιστεί – όπως παντού άλλωστε όπου και όπως ακουστεί, χωρίς αυτό να πρέπει να αφήσει όμως στη σκιά το υπόλοιπο εξαιρετικά ενδιαφέρον υλικό. Και εδώ προσφέρεται όχι μόνον μία εξαιρετική μουσική εμπειρία, αλλά κάτι ακόμα: για κάποιους ανθρώπους, η μουσική δωματίου παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες στην προσέγγισή της. Ισως, ειδικά για εκείνους, αυτός να είναι ένας δίσκος ικανός να τους ανοίξει δρόμους.