Σκιαγραφώντας την ταυτότητα της Αθήνας

Πού αλλού θα μπορούσε να βρει κανείς μια σκηνοθετημένη τέτοια σκηνή, στην οποία έχεις τη θέα της Αρχαίας Αγοράς, το Θησείο, τη Στοά του Αττάλου, το τρένο να περνάει από κάτω στο όρυγμα, τον δρόμο με τον κόσμο, τους τουρίστες που τρώνε τα σουβλάκια, τα νεοκλασικά, την υποψία της Πλάκας, όλα αυτά τα μαγαζιά, τον σταθμό, το Μοναστηράκι, που είναι πια το τζαμί και έχει γίνει τώρα μουσείο, την Πανδρόσου, η οποία ξεκινάει και πηγαίνει προς τη Μητρόπολη, τις άλλες αγορές που ανοίγονται από την κάτω μεριά της πλατείας, προς το Γιουσουρούμ […] και φυσικά βλέπεις την Ακρόπολη, που είναι το τοπόσημο, το κέντρο της πυξίδας και τον Ηριδανό, το αρχαίο ποτάμι, που κανένας δεν πίστευε ότι θα συνέχιζε να περνάει κάτω από την πόλη. Πουθενά δεν θα μπορούσε να βρει κανένας τόσο πολλά πράγματα μέσα σε τόσο μικρό σχετικά χώρο.

Ενδεικτικό απόσπασμα από την αφήγηση του αρχιτέκτονα, ομ. καθηγητή Δημήτρη Φιλιππίδη (εικ. 1) στην πρόσφατη εκπομπή με τίτλο « Η Αγορά» της σειράς των είκοσι εβδομαδιαίων επεισοδίων, του πρωτότυπου ντοκιμαντέρ «Ιστορίες των Αθηνών», που προβλήθηκε από τον Φεβρουάριο του 2024 στον τηλεοπτικό σταθμό της Βουλής των Ελλήνων κάθε Σάββατο στις 20.30. Τον σχεδιασμό και την παρουσίαση επιμελήθηκε ο αρχιτέκτονας, καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής Παναγιώτης Πάγκαλος (εικ. 3), γνωστός επίσης από τη μέδοδο CITYLAB. Μια πρωτοβουλία, σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Σταύρο Αλιφραγκή, υλοποίησης ενός διεπιστημονικού διαύλου επικοινωνίας και συλλογικότητας για τα σύγχρονα ζητήματα αρχιτεκτονικής και τέχνης, με σειρά εννέα Συμποσίων από το 2014 και ομιλητές διαφόρων ειδικοτήτων, με διαφορετικό κάθε φορά θεματικό άξονα και με διάθεση ανατρεπτική. Παράλληλα με εργαστήρια (workshops) για φοιτητές, εκθέσεις έργων αρχιτεκτόνων, με αποκορύφωμα τη διεθνή έκθεση «SYMBOLS & Iconic Ruins» στο ΕΜΣΤ το 2021 και, τέλος, με επιστημονικές δημοσιεύσεις καταγραφής όλων των ανωτέρω σε καλαίσθητους τόμους.

Σχέση μνήμης και δημιουργίας. Σε συνέχεια όλων αυτών, ακολουθούν οι Ιστορίες των Αθηνών, που αναδεικνύουν τη σχέση μνήμης και σύγχρονης δημιουργίας, όπου διακεκριμένες προσωπικότητες συζητούν με τον Παναγιώτη Πάγκαλο, που είχε πάντα την τόλμη να συνθέτει με τον δικό του τρόπο φαινομενικά ετερόκλητες απόψεις μέσα από εύστοχες ερωτήσεις και να τις εντάσσει στις εκπομπές, επιλέγοντας διαφορετικές έννοιες ως τίτλους όπως «Η Μνήμη», «Ο Λόγος», «Η Πίστη», «Το Εδαφος», «Η Κριτική», «Η Πολιτική», «Η Νοσταλγία», «Η Υλη», «Η Στέγη» κ.ά.

Στις εκπομπές αυτές μεταξύ άλλων συμμετείχαν αρχιτέκτονες, καθηγητές πανεπιστημίων όπως οι Μανόλης Κορρές (εικ. 2), Δημήτρης Αντωνακάκης (εικ. 4), Τάσος Μπίρης (εικ. 5), Κώστας Μωραΐτης (εικ. 6), Γιώργος Πανέτσος (εικ. 7), Ελένη Τάτλα (εικ. 10), Σταύρος Αλιφραγκής, Αλκηστις Ρόδη. Αλλά και καθηγητές Φιλοσοφίας όπως ο Αριστείδης Μπαλτάς (εικ. 9) και ο Γιώργος Ξηροπαΐδης, Εγκληματολογίας όπως η Χριστίνα Ζαραφωνίτου, ο πρύτανης του ΠΑΔΑ Παναγιώτης Καλδής, ο δημοσιογράφος και ιστορικός Ελευθέριος Σκιαδάς (εικ. 11), ακόμη και η πρώην δήμαρχος της Αθήνας Ντόρα Μπακογιάννη και ο μάγειρας Λευτέρης Λαζάρου (εικ. 12).

Μια εκπομπή που ξεκίνησε με αδυναμίες κυρίως τεχνικές ως προς τον ήχο, τη μουσική, το επιλεγμένο αρχειακό υλικό με ένθετες εικόνες και βίντεο και κυρίως το μοντάζ, ενώ συχνά οι επιλογές από τις συνεντεύξεις δεν ανταποκρίνονταν στο κεντρικό θέμα. Και ως προς τα τεχνικά θέματα σταδιακά όλα βελτιώθηκαν.

άγνωστες πτυχές. Οσο για τον πλουραλισμό και την ευρύτητα των τοποθετήσεων, αν και προκάλεσαν ερωτηματικά σε όσους αναζητούσαν μια προσήλωση στον τίτλο, τελικά ίσχυσε το ίδιο που συνέβαινε και στα συμπόσια του CITYLAB, όπου υπήρχε τελικά μια ελευθερία στους ομιλητές να μεταπηδούν σε παραπλήσιους χώρους. Οσο και αν αρχικά ξένιζε αυτή η υπονομευτική πολλαπλότητα τόσο τελικά με το πέρασμα του χρόνου και την έκδοση των πρακτικών των συνεδρίων αποκαλυπτόταν η γοητεία ενός πλουραλισμού ετερόκλητων και συναρπαστικών απόψεων και εικόνων μέσα από τη διευρυμένη σκέψη και γενικότερα την ελευθερία διεπιστημονικών προσεγγίσεων.

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι μέσα από τις εκπομπές αυτές και τις εύστοχες τοποθετήσεις και ερωτήσεις του Πάγκαλου ανακαλύψαμε σπάνιες και άγνωστες πτυχές για την πόλη μας. Διατηρώ βέβαια κάποιες επιφυλάξεις αν τελικά η αποδόμηση, ο τεμαχισμός και η διάσπαση της συνοχής αυτών των συζητήσεων μας στέρησαν από την αποτελεσματικότητα ενός συνεχούς δομημένου λόγου του κάθε ομιλητή. Ισως μια τέτοια επιλογή να ήταν καλύτερη, ίσως όμως και κάπως βαρετή. Αν και γνωρίζω ότι ένα μεγάλο υλικό συζητήσεων παραμένει προς το παρόν αναξιοποίητο, η συνολική αίσθηση, κλείνοντας ο κύκλος αυτών των εκπομπών, είναι πολύ θετική και ελπίζω το κανάλι της Βουλής να δώσει τη δυνατότητα συνέχειας με έναν νέο κύκλο.