Η απειλή για κατάρρευση και το νέο χωροταξικό

Τα δημοφιλή τουριστικά θέρετρα στην Ελλάδα υποφέρουν από υπερτουρισμό, απειλώντας συνολικά τον τουριστικό κλάδο με κατάρρευση μέσα στα επόμενα χρόνια, διαπιστώνει πρόσφατη μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το τρέχον τουριστικό μοντέλο, προειδοποιεί η έκθεση, δεν είναι βιώσιμο και θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάρρευση του τουριστικού τομέα και μεγάλου μέρους της ελληνικής οικονομίας μέσα σε 10 χρόνια.

Ο τρόπος διαχείρισης του νερού και της ενέργειας, η φροντίδα των πολιτιστικών και ιστορικών τοποθεσιών και η διατήρηση της παράκτιας ζώνης σε καλή κατάσταση αποτελούν τομείς ανησυχίας που αναδεικνύονται στην έκθεση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε ήδη την ανάπτυξη ενός βιώσιμου μοντέλου για τον τουριστικό τομέα στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει «έλλειψη οράματος και στρατηγικής». Ο αριθμός των τουριστών αυξήθηκε δραματικά στην Ελλάδα μεταξύ 2022 και 2023, με 33 εκατ. ανθρώπους να επισκέπτονται τη χώρα μέσα στο 2023. Η Σαντορίνη, για παράδειγμα, έχει 15.550 μόνιμους κατοίκους και παράγει περίπου 1 δισ. ευρώ έσοδα ετησίως. Πέρυσι, το νησί υποδέχθηκε 2 εκατομμύρια τουρίστες!

Ο αυξανόμενος αριθμός επισκεπτών έχει ασκήσει σοβαρή πίεση και στους πολιτιστικούς, ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Η Ακρόπολη – ένα από τα μνημεία με τις περισσότερες επισκέψεις παγκοσμίως – εισήγαγε πρόσφατα χρονομετρημένες θέσεις εισόδου, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τον συντριπτικό αριθμό επισκεπτών κάθε μέρα.

Οι νέοι περιορισμοί. Η έκθεση καταγράφει και άλλους νέους περιορισμούς που έχουν εφαρμοστεί, συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού στον αριθμό των επιβατών κρουαζιερόπλοιων που επισκέπτονται τη Σαντορίνη.

Επίσης, η έκθεση προειδοποιεί ότι η μαζική εισροή τουριστών προκαλεί προβλήματα και στο νερό, με τη διαθεσιμότητα του πόσιμου νερού να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Ακόμα, η κατανάλωση ενέργειας από τον τουριστικό κλάδο σημειώνεται ως σοβαρό ζήτημα, ιδιαίτερα εντός των ξενοδοχειακών μονάδων.

Οι ελληνικές ακτές έχουν πληγεί, ειδικά επειδή η απεριόριστη προσέλευση έχει οδηγήσει σε περιβαλλοντική ζημιά. «Είναι γενικευμένη η αίσθηση των πολιτών ότι η παράκτια ζώνη και η κοινή χρήση της απειλούνται ολοένα και περισσότερο από την απερίσκεπτη, και μερικές φορές αυθαίρετη, τουριστική ανάπτυξη», προσθέτει η έκθεση. Χάρη στις διαμαρτυρίες του 2023 και το «κίνημα της πετσέτας» το κράτος ψήφισε νέο νόμο που ρυθμίζει την ανάπτυξη της παράκτιας ζώνης.

Επιπλέον, λόγω του αυξανόμενου αριθμού των επισκεπτών, πολλές διαφορετικές ελληνικές τοποθεσίες αντιμετωπίζουν αυξημένη ζήτηση για καταλύματα. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι σε ορισμένα μέρη, όπως η Αθήνα, οι διανυκτερεύσεις σε καταλύματα τύπου Airbnb αντιπροσωπεύουν πλέον πάνω από το 40% των διαθέσιμων κλινών. «Η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιβεβλημένη την ανάγκη βιώσιμης διαχείρισής του, ώστε να γίνει πηγή πλούτου με μακροπρόθεσμη απόδοση και να μην εξαντληθούν οι δυνατότητές του, σπαταλώντας και καθιστώντας τους τουριστικούς προορισμούς μη ελκυστικούς μακροπρόθεσμα», αναφέρει.

Το νέο χωροταξικό. Αν και οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού κλιμακώνονται, το σχέδιο του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, δεν φαίνεται να τις λαμβάνει υπόψη!

Κύριο χαρακτηριστικό του νέου πλαισίου είναι η προώθηση των μεγάλων τουριστικών εγκαταστάσεων (με ξενοδοχεία και τουριστικά χωριά με βίλες), οι οποίες ουσιαστικά επιτρέπονται παντού, ακόμη και σε προστατευόμενες περιοχές και ακατοίκητες νησίδες. Αξιοσημείωτο είναι ότι στις κορεσμένες τουριστικά περιοχές δεν προβλέπεται κανένας ουσιαστικός περιορισμός στη δημιουργία νέων τουριστικών μονάδων, πέραν του είδους των νέων κλινών (μόνο 4 ή 5 αστέρων), ενώ οι ποσοστώσεις που υπήρχαν για τις μεγάλες τουριστικές μονάδες στα νησιά έχουν «εξαφανιστεί».

Οι πέντε κατηγορίες. Το νέο χωροταξικό χωρίζει τον ελλαδικό χώρο σε πέντε κατηγορίες, ανάλογα με την τουριστική ανάπτυξη. Να σημειωθεί ότι η κατηγοριοποίηση γίνεται μόνο στη βάση της σχέσης τουριστικών κλινών προς μόνιμο πληθυσμό, χωρίς δηλαδή να συνυπολογίζονται οι βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb. Επίσης, γίνεται σε επίπεδο δημοτικής ενότητας (1.034 δημοτικές ενότητες), με τις κορεσμένες περιοχές («περιοχές ελέγχου») να είναι 18, τις ανεπτυγμένες 84, τις αναπτυσσόμενες 139, τις περιοχές με δυνατότητες ανάπτυξης 265 και τις μη ανεπτυγμένες 528.

Χαρακτηριστικό του νέου πλαισίου είναι ότι διευκολύνονται οι μεγάλες τουριστικές αναπτύξεις (για τις οποίες, άλλωστε, έχει δημιουργηθεί την προηγούμενη δεκαετία ξεχωριστή, προνομιακή πολεοδομική νομοθεσία). Οι «οργανωμένοι υποδοχείς» απαγορεύονται μόνο στις βραχονησίδες και σε ακατοίκητα νησιά, σε μικρή απόσταση από τα θαλάσσια σύνορα. Πουθενά το νέο πλαίσιο δεν θέτει περιορισμούς στην εγκατάστασή τους ή ποσοστώσεις, παρά μόνον τις διαχωρίζει σε «κανονικές» και «ήπιες», με τις τελευταίες να έχουν τον μισό (αλλά ούτως ή άλλως υψηλό) συντελεστή.