Η αμερικανική δημοκρατία καταρρέει μπροστά μας

Εχουν εισέλθει οι ΗΠΑ στην ύστερη σοβιετική φάση τους; Η χώρα είναι μια γεροντοκρατία που καθοδηγείται από άρρωστους ηγέτες και με κρίση εμπιστοσύνης στην κυρίαρχη ιδεολογία της. Είναι μια υπερδύναμη που υφίσταται εξευτελισμό από το εξωτερικό (και όχι μόνο στο Αφγανιστάν) και το οικονομικό της σύστημα αγωνίζεται να καλύψει τις ανάγκες πολλών από τους ανθρώπους της. Οι ομοιότητες είναι λίγο παράξενες.

Υπάρχουν βέβαια και σαφείς διαφορές. Οι ΗΠΑ είναι δημοκρατία, αν και κινδυνεύει σοβαρά από πλούσια κεκτημένα συμφέροντα και συντονισμένες δεξιές προσπάθειες για την αποδυνάμωση των δικαιωμάτων ψήφου, και είναι περισσότερο μια φυλετικά ποικιλόμορφη ένωση πολιτειών, παρά μια ασταθής ομοσπονδία εθνών. Αλλά, πολύ σημαντικό, αν ο Τζο Μπάιντεν είναι ένας Λεονίντ Μπρέζνιεφ ή ένας από τους δύο βραχύβιους ηλικιωμένους διαδόχους του, τότε ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ: είναι περισσότερο ένας αμερικανός Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η απόπειρα δολοφονίας του Τραμπ σηματοδοτεί μια περαιτέρω κάθοδο στο σκοτάδι. Νωρίτερα φέτος, μια δημοσκόπηση διαπίστωσε ότι περισσότερο από το 1/3 των Αμερικανών πιστεύουν ότι ο εμφύλιος πόλεμος στη ζωή τους είναι πιθανός, με ένα άλλο 13% να επιλέγει το «πολύ πιθανό». Το 2021, ένας κορυφαίος καναδός πολιτικός επιστήμονας και μελετητής των βίαιων συγκρούσεων προειδοποίησε ότι η αποδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών των ΗΠΑ επί δεκαετίες θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευση ολόκληρου του συστήματος έως το 2025, οδηγώντας σε ακραία βίαιη αστάθεια και σε μια δεξιά τυραννία που θα επικρατούσε μέχρι το 2030. Τέτοιες προφητείες θα φαίνονταν παράξενες, ακόμη και αλλοιωμένες. Τώρα μόνο όσοι εφησυχάζουν ανόητα, θα την απέρριπταν.

Η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων καταρρέει. Αλλά μόλις πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, υπό την προεδρία του Μπιλ Κλίντον, πολλοί τη θεωρούσαν αλεξίσφαιρη. Οι ΗΠΑ ήταν μεθυσμένες από τον πρόσφατο θρίαμβό τους στον Ψυχρό Πόλεμο και η πολιτική και οικονομική τάξη που εξύμνησαν περιγράφηκε ως το τελικό στάδιο της ανθρώπινης ανάπτυξης από τον Φράνσις Φουκουγιάμα στο «Τέλος της Ιστορίας». Σίγουρα, η άφιξη του Τζορτζ Μπους, η φρίκη της 11ης Σεπτεμβρίου και τα πεδία δολοφονίας του Ιράκ ήταν τραυματικά για τους προοδευτικούς Αμερικανούς, που πλήττονταν από την πιο σοβαρή κρίση του καπιταλισμού από τη Μεγάλη Υφεση. Αλλά ο Μπαράκ Ομπάμα φαινόταν να ξεπλένει αυτές τις αμαρτίες. Ηταν ο πρώτος μαύρος πρόεδρος, με γοητεία και αυτοπεποίθηση: ο ιδανικός υποψήφιος για τις ευαισθησίες του φιλελεύθερου Αμερικανού.

Εννέα δεκαετίες μετά τη δημοσίευση του «It Can’t Happen Here», του δυστοπικού μυθιστορήματος του Σινκλέρ Λιούις για έναν φανταστικό δικτάτορα που καταλαμβάνει την εξουσία στις ΗΠΑ, όλα δείχνουν πιθανά. Η δημοκρατική κουλτούρα στις ΗΠΑ είναι ισχυρή, αλλά ο Τραμπ είναι πιο εκδικητικός από ποτέ. Το ανώτατο δικαστήριο έχει συντηρητική πλειοψηφία και μια προεδρική νίκη Τραμπ θα μπορούσε εύκολα να συνοδεύεται από νίκη των Ρεπουμπλικανών και στα δύο σώματα του Κογκρέσου. Ο Τραμπ επιχείρησε να ακυρώσει το Σύνταγμα των ΗΠΑ και να φυλακίσει τους πολιτικούς του αντιπάλους και η υπόσχεσή του να είναι δικτάτορας μόνο την «πρώτη μέρα» (και όχι μετά) δεν είναι καθόλου καθησυχαστική.

Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο είναι πιθανό να προκαλέσει διαμαρτυρίες στους δρόμους. Αυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πρόσχημα για την επιβολή αυταρχικών μέτρων, ίσως και στρατιωτικού νόμου. Ο Τραμπ φέρεται να είπε στον κορυφαίο στρατιωτικό ηγέτη των ΗΠΑ να πυροβολήσει τους διαδηλωτές του Black Lives Matter το 2020. Κανείς δεν ξέρει τι θα γίνει τώρα.