Ο Γάιος Οφέλλιος της Δήλου χωρίς τα «δεσμά» του

Γυμνός με το ιμάτιο ριγμένο στον αριστερό του ώμο κρατούσε στο δεξί του χέρι ένα μακρύ δόρυ κι ένα μικρό σπαθί στο αριστερό ως άλλος Αλέξανδρος. Οι εμπορικές του επιτυχίες – κατά την άποψή του – δεν είχαν και πολλά να ζηλέψουν από τα κατορθώματα του στρατηλάτη. Και οι δύο είχαν κατακτήσει τον κόσμο. Είναι ο Γάιος Οφέλλιος Φέρος, πλούσιος έμπορος από την Καμπανία που πλήρωσε για την κατασκευή της δυτικής στοάς του μεγαλύτερου οικοδομήματος της Δήλου, της Αγοράς των Ιταλών, με την προϋπόθεση, ίσως, να του παραχωρηθεί μια κόγχη για να τοποθετηθεί το άγαλμά του, έργο των αθηναίων δημιουργών Διονύσιου και Τιμαρχίδη.

Επαναλειτουργία

Είναι εκείνος που 22 αιώνες από την πρώτη του εμφάνιση και 144 χρόνια από την ανακάλυψή του από την αρχαιολογική σκαπάνη «ξαναγεννιέται». Σπάει τα δεσμά του. Απαλλάσσεται από ένα μεταλλικό ικρίωμα που εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες τού επέτρεπε να στέκεται όρθιος μεν, αλλά έκρυβε το νεανικό γυμνασμένο του σώμα. Και ως ο πιο αδικημένος ίσως ως τώρα ένοικος του ανακαινισμένου αρχαιολογικού μουσείου της Δήλου είναι εκείνος που περιμένει την επαναλειτουργία του από αύριο για να αποκαλύψει την κορμοστασιά του, η οποία αγγίζει τα πρότυπα των σωμάτων που έπλαθαν ο Πολύκλειτος και ο Πραξιτέλης.

«Πρόκειται για ένα όνειρο που γίνεται πραγματικότητα. Για ένα success story σε ένα πολύ τραυματισμένο γλυπτό», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια της Γαλλικής Σχολής Αθηνών Βερονίκ Σανκοφσκί για τον νέο τρόπο παρουσίασης του υπερμεγέθους αγάλματος (το ύψος του με τη βάση αγγίζει τα 3 μ.) που ζυγίζει 1,5 τόνο. «Υστερα από πολλές προσπάθειες και χάρη στην πρωτοβουλία της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών και σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και ιδιαιτέρως με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο καταφέραμε να αξιοποιήσουμε τη δυνατότητα των νέων τεχνολογιών και να το επανατοποθετήσουμε με τρόπο που θα επιτρέπει στους επισκέπτες να απολαύσουν την ομορφιά του».

Συντήρηση

Ο Γάιος Οφέλλιος έμεινε από το 1890, οπότε και ανακαλύφθηκε, και για σχεδόν 70 χρόνια στο ίδιο σημείο. Το 1949 βρήκε για πρώτη φορά στέγη στο μουσείο της Δήλου. Και το 1992 – έπειτα από ένα πρόγραμμα εργασιών συντήρησής του – ντύθηκε με ένα μεταλλικό ικρίωμα. Κι αυτό διότι πρόκειται για ένα γλυπτό του οποίου το κέντρο βάρους βρίσκεται πολύ ψηλά και σε συνδυασμό με τις φυσικές φλέβες του μαρμάρου αυξανόταν η πιθανότητα θραύσης και πτώσης του.

Τρεις ανοξείδωτοι δακτύλιοι κρατούν πλέον ασφαλές το χωρίς κεφάλι και με αποσπασματικά σωζόμενα άκρα μαρμάρινο άγαλμα. Ενας έχει τοποθετηθεί στην περιφέρεια του στήθους και από ένας στο κάθε πόδι. «Πρόκειται για μια λύση ορατή στον επισκέπτη και πλήρως αναστρέψιμη, που δεν απαιτεί διατρήσεις ή άλλες παρεμβάσεις πάνω στο γλυπτό. Με τον νέο αυτό τρόπο στήριξης αποδυναμώνονται οι εσωτερικές τάσεις που ασκούνται από τις φλέβες του μαρμάρου, οι φυσικές δυνάμεις της βαρύτητας ενισχύουν τη δομική συνοχή του γλυπτού και εξασφαλίζεται ότι σε περίπτωση σεισμικής φόρτισης θα παραμείνει στη θέση του με ασφάλεια», εξηγεί ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Συντήρησης της ΓΣΑ Αριστοφάνης Κωνσταντάτος, επισημαίνοντας πως ήδη η μελέτη με υπερήχους που είχε διενεργήσει το 1999 το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης είχε δείξει πως οι ρωγμές του αγάλματος δεν προϋποθέτουν μεγάλο βαθμό επικινδυνότητας.

Εκπληξη

Για να απελευθερωθεί από το ασφυκτικό ικρίωμα που τον κρατούσε όρθιο απαιτήθηκαν δύο μήνες και οκτώ ημέρες, την περίοδο Απριλίου – Μαΐου, καθώς και ένα μεγάλο ποσό που συγκεντρώθηκε από χορηγούς. Ηταν ο τελευταίος μόνιμος κάτοικος του μουσείου που πήρε τη θέση του πριν όλα να είναι έτοιμα για τα εγκαίνια, γεγονός που τριπλασίασε, όπως λένε οι συμμετέχοντες, τη δυσκολία των εργασιών. Ποια ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη που συνάντησε η ομάδα που εργάστηκε; «Είναι από τις περιπτώσεις που δεν θέλεις να συμβαίνουν εκπλήξεις», απαντά με χιούμορ ο Αριστοφάνης Κωνσταντάτος. «Επρεπε να πάνε όλα βάσει του σχεδίου μας κι ευτυχώς αυτό συνέβη. Ωστόσο δεν μπορώ να σας κρύψω την έκπληξή μας όταν αφαιρέσαμε τις σκαλωσιές. Πιστεύαμε ότι ο Οφέλλιος θα μετακινηθεί έστω και ελάχιστα. Εμεινε ακίνητος. Ηταν μια εξέλιξη που δεν την περιμέναμε».

Η εικόνα που θα έχουν από εδώ και στο εξής οι επισκέπτες δεν θα είναι μόνο «φρέσκια», επειδή και η επιφάνειά του συντηρήθηκε. «Χωρίς το ικρίωμα πλέον γίνεται σαφής η κλίμακα του γλυπτού και το μήνυμα μεγαλοπρέπειας που ήθελε να στείλει ο Οφέλλιος, ενώ αναδεικνύεται παράλληλα και ένα κεφάλαιο της ιστορίας της Δήλου κατά τον 1ο αι. π.Χ.», καταλήγει η Βερονίκ Σανκοφσκί.