Η ιδιόρρυθμη αγορά των έργων του Ματίς

Τι τρέχει με την αγορά έργων του Ματίς; Για ποιο λόγο μια έκθεση με δημιουργίες του θεωρείται δεδομένη επιτυχία με τα εισιτήρια να γίνονται ανάρπαστα και τα πωλητήρια να αδειάζουν από τα αντικείμενα που έχουν αποτυπωμένο ένα σχέδιό του, ενώ η αγορά των έργων του παρουσιάζει αρρυθμίες; Καθώς οι δημοπρασίες του φθινοπώρου απέχουν πολύ λιγότερο από όσο νομίζουμε ας ρίξουμε μια εις βάθος ματιά στο τι συμβαίνει με τα έργα του εκ των κορυφαίων του Φωβισμού. Η κατάσταση έχει ως εξής: Οι περισσότεροι από τους σημαντικούς πίνακές του ανήκουν σε συλλογές μουσείων. Τα ώριμα και πιο τολμηρά έργα του έρχονται στη μόδα, αφού προηγουμένως είχαν παραγκωνιστεί. Εν τω μεταξύ, υπάρχει ένα ακμάζον εμπόριο των έργων του σε χαρτί και ιδιαιτέρως για τα όψιμα κολάζ του.

Το τρέχον ρεκόρ δημοπρασίας του Ματίς είναι τα 80,7 εκατ. δολάρια, ποσό που καταβλήθηκε το 2018 για τον πίνακα «Οδαλίσκη ξαπλωμένη με μανόλιες» (1923), έργο που ανήκε στη συλλογή Ροκφέλερ. Ωστόσο η απόσταση από το δεύτερο ακριβότερο έργο είναι της τάξης των 30 εκατ. δολαρίων και άνω, αφού προς 48,8 εκατ. δολάρια, πωλήθηκε το 2010 ένα σπάνιο χάλκινο γλυπτό του 1923, «Πίσω γυμνό IV» το οποίο και χυτεύτηκε το 1978. Μέσα στο 2023 ο τζίρος από τις πωλήσεις των έργων του ανήλθε στα 50,9 εκατ. δολάρια με το 78,3% των διατεθειμένων να βρίσκουν αγοραστές. Το ακριβότερο της χρονιάς άλλαξε χέρια προς 9 εκατ. δολάρια τον Μάιο από τους Christie’s και τη χαμηλότερη τιμή – 269 δολάρια – έπιασε μια λιθογραφία του. Μια σημαντική παράμετρος που επηρεάζει την αγορά του Ματίς είναι ότι δεν ήταν ιδιαιτέρως παραγωγικός, συγκριτικά τουλάχιστον με τον ισόβιο αντίπαλό του, Πάμπλο Πικάσο. Ο πρώτος, υπολογίζεται ότι έχει δημιουργήσει περί τους 1.000 πίνακες, ενώ ο δεύτερος περισσότερους από 13.500.

Σύγχρονοι συλλέκτες. Υπάρχουν όμως και δύο επιπλέον βασικές παράμετροι που φαίνεται να παίζουν καίριο ρόλο, σύμφωνα με τον πρώην επικεφαλής του τμήματος ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης του Sotheby’s και νυν έμπορο, Ντέιβιντ Νόρμαν, όπως δήλωσε στο Artnet. Πρώτον ότι, όπως συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις όπου οι τάσεις και οι προτιμήσεις μεταβάλλονται ανάλογα με τις εποχές, έτσι και σε αυτή του Ματίς οι σύγχρονοι συλλέκτες εστιάζουν στα έργα του που παρήχθησαν τη δεκαετία του 1940, ενώ οι προηγούμενες γενιές συλλεκτών προτιμούσαν εκείνα της δεκαετίας του 1920. Δεύτερον οι πιθανοί αγοραστές έργων του Ματίς ασχολούνται και αναλύουν αισθητικά ζητήματα και λεπτομέρειες που πιθανότατα δεν θα τους απασχολούσαν στο έργο κάποιου άλλου καλλιτέχνη με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται στις επιλογές τους. Και βεβαίως θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι υπάρχει μια γενικότερη στροφή των συλλεκτών προς τη σύγχρονη τέχνη. Σε αντίθεση με το μεγάλο χάσμα που παρατηρείται στις τιμές των μεγάλων έργων του, πιο σταθερά παρουσιάζονται την τελευταία δεκαετία τα έργα του σε χαρτί με τις τιμές να κυμαίνονται μεταξύ 50.000 και 2 εκατ. δολαρίων και εξαίρεση να αποτελούν τα κολάζ που φιλοτεχνούσε στα τελευταία χρόνια της ζωής του, τα οποία είναι περιζήτητα με τις τιμές να φτάνουν και τα 8,7 εκατ. δολάρια.

Εργα σε χαρτί. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το γεγονός πως δεν υπάρχουν πρώτης γραμμής έργα του Ματίς σε χέρια ιδιωτών και ότι υπάρχουν πολλά διαθέσιμα έργα σε χαρτί, των οποίων οι τιμές είναι κατά κανόνα χαμηλότερες, θα πρέπει να κάνει τους συλλέκτες προσεκτικούς πριν προβούν σε μια αγορά όπου απαιτείται εξαψήφιο ποσό. Από την άλλη πλευρά η συγκεκριμένη εποχή φαίνεται πως θα ευνοήσει όσους τολμήσουν, όχι μόνο διότι η επένδυση σε ένα υπογεγραμμένο έργο του αποτελεί αδιαμφισβήτητα μια ασφαλή τοποθέτηση, αλλά και επειδή εκτιμάται ότι η αγορά του την τελευταία διετία εμφανίζεται ενισχυμένη και με δεδομένο ότι έχει τη δυναμική δεν αποκλείεται, σύμφωνα με τον νυν επικεφαλής του τμήματος ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης του Sotheby’s, Τζούλιαν Ντόους, το προσεχές διάστημα να πετύχει ακόμη και επιδόσεις των 100 εκατ. δολαρίων.

Στο σφυρί η συλλογή του Τζιμ Κάρεϊ

Στο σφυρί ετοιμάζεται να βγάλει τη συλλογή του με έργα τέχνης και αντικείμενα υψηλού ντιζάιν ο Τζιμ Κάρεϊ. Ο δημοφιλής ηθοποιός πρόκειται να διαθέσει μέσω του οίκου Bonhams στο Λος Αντζελες συνολικά 35 αντικείμενα τα οποία συνέλεγε για περίπου τρεις δεκαετίες. Στη δημοπρασία της 25ης Ιουλίου κυρίαρχη θέση θα έχει μια έγχρωμη εκτός αρίθμησης λιθογραφία του σημαντικότερου εν ζωή παραστατικού βρετανού εικαστικού, του Ντέιβιντ Χόκνι (φωτ.), στο οποίο απεικονίζεται ένα από τα αγαπημένα του θέματα, μία πισίνα του 1980 με την αξία του έργου να κυμαίνεται μεταξύ 10.000 και 20.000 δολαρίων. Στα αντικείμενα δε που ξεχωρίζουν, μεταξύ των οποίων βρίσκονται έπιπλα και γλυπτά, βρίσκεται και ένα χειροποίητο χαλί με κολιμπρί καμωμένο με μετάξι και μεταλλικά νήματα και την υπογραφή του Αλεξάντερ ΜακΚουίν με εκτίμηση περίπου 20.000 δολάρια. Στην ίδια δημοπρασία – εκτός από όσα ανήκουν στη συλλογή του Τζιμ Κάρεϊ – θα δημοπρατηθούν συνολικά 236 αντικείμενα, μεταξύ αυτών και μια δημιουργία του Φρανκ Σινάτρα. Πρόκειται για ένα άτιτλο έργο – ακρυλικό σε καμβά – του 1987 που απεικονίζει ένα λευκό αεροπλάνο και αναμένεται να πωληθεί έως και 25.000 δολάρια.

«Η Τζέιν Αβρίλ
στο Ντιβάν Ζαπονέ»

Οι μεγάλοι οίκοι δημοπρασιών άρχισαν να μας δίνουν γεύση από τις μεγάλες στιγμές του φθινοπώρου. Και μία από αυτές είναι η πώληση ενός έργου του Ανρί Τουλούζ Λοτρέκ, το οποίο δεν έχει παρουσιαστεί στο κοινό εδώ και 93 χρόνια. Πρόκειται το έργο «Η Τζέιν Αβρίλ στο Ντιβάν Ζαπονέ» (1892), το οποίο προγραμματίζεται να δημοπρατηθεί στις 18 Οκτωβρίου στο Παρίσι από τον οίκο Christie’s με την εκτίμηση να κυμαίνεται μεταξύ 2,7 εκατ. και 3,8 εκατ. δολαρίων. Πρόκειται για μελέτη του καλλιτέχνη για μία από τις πλέον διάσημες λιθογραφίες του, φτιαγμένη με μολύβι σε χαρτόνι. Το έργο που δεν έχει παρουσιαστεί από το 1931 – όταν συμπεριλήφθηκε στην αναδρομική του καλλιτέχνη στο Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών στο Παρίσι – έχει σε αυτά τα χρόνια περάσει από δύο ιδιωτικές συλλογές στη Γαλλία και τη Νορβηγία. Στο επίκεντρο του πολύτιμου σχεδίου βρίσκεται η χορεύτρια καν καν στα μεγάλα καμπαρέ Τζέιν Αβρίλ. Δεξιά της απεικονίζεται ο κριτικός τέχνης Εντουάρντ Ντουζαρντέν και στο βάθος διακρίνονται τα χαρακτηριστικά μαύρα μακριά γάντια της τραγουδίστριας Ιβέτ Γκιλμπέτ σε μια από τις πλέον χαρακτηριστικές συνθέσεις του Λοτρέκ που αποπνέει το πνεύμα της Μπελ Επόκ.