Ιταλικός φεμινισμός και love story στη NASA

Ασπρόμαυρη και στη σωστή διάρκεια (κάτι λιγότερο από δύο ώρες), η ταινία «Πάντα υπάρχει το αύριο» (C’è ancora domani, Ιταλία, 2023) είναι η πρώτη απόπειρα στη σκηνοθεσία της ιταλίδας ηθοποιού Πάολα Κορτελέσι, η οποία επίσης πρωταγωνιστεί στον ρόλο της Ντέλια, μιας καταπιεσμένης γυναίκας που προσπαθεί να δώσει τον καλύτερό της εαυτό στην Ιταλία της εκπνοής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και ενώ η χώρα προσπαθεί να ορθοποδήσει. Από την πρώτη κιόλας σκηνή, όταν βλέπουμε την Ντέλια αντί για «καλημέρα» να δέχεται ένα χαστούκι από τον σύζυγό της (Βαλέριο Μαστραντρέα) που μόλις έχουν ξυπνήσει και βρίσκονται ακόμα στο κρεβάτι, αντιλαμβανόμαστε τις διαθέσεις της ταινίας. Ενδοοικογενειακή βία και πατριαρχική καταπίεση στη διαπασών, με τη γυναίκα να κουβαλάει στην πλάτη της όλες τις ευθύνες, να μην ακούει ποτέ «ευχαριστώ» και να τρώει ξύλο ακόμα και επειδή… τόλμησε να σκοντάψει και να πέσει σπάζοντας την πολύτιμη πιατέλα της πεθεράς της. Προτεραιότητα των ευθυνών της οικογένειας που έχει τρία παιδιά (μία κόρη, δύο γιους), η αποκατάσταση της κόρης (Ρομάνα Μαρτζιόρα Βέργκανο), η οποία, μη μπορώντας να αντέξει την παθητικότητα της μάνας απέναντι στη βάναυση συμπεριφορά του πατέρα, φτάνει στο σημείο να της πει «καλύτερα να πεθάνω παρά να γίνω σαν εσένα».

Η Κορτελέσι έχει τοποθετήσει στη φωτιά ένα καζάνι που διαρκώς βράζει και δεν θα χρειαστεί πολύ για να αντιληφθούμε ότι η μόνη διέξοδος για την Ντέλια είναι η επανάσταση, κάτι που ναι μεν περιμένεις αλλά δεν μπορείς να φανταστείς πώς θα εκφραστεί στην ιστορία. Ως τότε, η σκηνοθέτις τη γεμίζει με σκηνές νοσταλγίας και καθημερινότητας, φλερτάρει με την ηθογραφία και στέκεται σε λεπτομέρειες της ιταλικής κοινωνίας της εποχής των μεταπολεμικών χρόνων που λειτουργούν θαυμάσια. Το παραδοσιακό τραπέζι που πρέπει να στηθεί για τα μελλοντικά πεθερικά είναι ίσως ένα από τα πιο απολαυστικά κομμάτια της ταινίας, ενώ η γνωριμία της Ντέλια με έναν μαύρο αμερικανό στρατονόμο (Γιον Τζόζεφ) από τα πιο συναισθηματικά. Ατού της ταινίας είναι ότι η βία δεν παρουσιάζεται ωμά αλλά με χαριτωμένο στυλιζάρισμα, «ωραιοποιείται» ακόμα και με την προσθήκη του στοιχείου του μιούζικαλ, χωρίς όμως να διαστρεβλώνει αυτό που η ταινία θέλει να πει.

Σε πραγματικά γεγονότα

Εξι χρόνια μετά την ταινία του Ντέμιαν Σαζέλ «Πρώτος άνθρωπος», με τον Ράιαν Γκόσλινγκ στον ρόλο του αστροναύτη Νιλ Αρμστρονγκ που πάτησε πρώτος στη Σελήνη, η αποστολή Apollo 11 της NASA το 1969 επανέρχεται στο προσκήνιο με το «Fly me to the moοn» (ΗΠΑ, 2024) του Γκρεγκ Μπερλάντι. Βασισμένη εν μέρει σε πραγματικά γεγονότα, εστιάζει στην περίφημη δημιουργία μιας εικονικής αναπαράστασης της προσσελήνωσης, την οποία η κυβέρνηση Νίξον αποφάσισε να στήσει προκειμένου να διασφαλίσει την τηλεοπτική εικόνα μέσω της οποίας όλος ο πλανήτης θα πειθόταν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο απόλυτος κυρίαρχος του κόσμου. «Το ζήτημα δεν είναι η κατάκτηση της Σελήνης αλλά η ιδεολογία, το πώς θα πείσουμε τον κόσμο ότι η Αμερική είναι η σπουδαιότερη χώρα στον κόσμο», όπως θα πει ο μυστηριώδης εκπρόσωπος της κυβέρνησης που από τις σκιές κινεί τα νήματα της όλης επιχείρησης δίνοντας την ευκαιρία στον Γούντι Χάρελσον να πλάσει έναν ακόμα χυμώδη ήρωα. Την ευθύνη για αυτή την «ταινία» αναλαμβάνει η υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων της NASA, η Κέλι Τζόουνς (Σκάρλετ Τζοχάνσον), που συγχρόνως θα νιώσει έλξη προς τον Κόουλ Ντέιβις (Τσάνινγκ Τέιτουμ), υπεύθυνο εκκίνησης του διαστημοπλοίου, που είναι εντελώς αντίθετος στην όλη κατάσταση (η οποία θυμίζει – κυριολεκτικά – τσίρκο). Αυτός ο συνδυασμός ρομάντζου – ταινίας εποχής – ιστορικής πραγματικότητας λειτουργεί έξοχα στην ταινία που σίγουρα αυθαιρετεί πάνω στα γεγονότα αλλά καταφέρνει να γίνει γοητευτική.

Το ισχυρό χαρτί της είναι το πώς η Τζόουνς, γεμάτη ιδέες, μπρίο και φαντασία, καταφέρνει να προσθέσει glam στην «άχαρη» επιστήμη, να την κάνει pop και να τη βάλει στα σπίτια όλων των Αμερικανών, πείθοντας συγχρόνως τους γερουσιαστές που είναι αντίθετοι με την αποστολή να την υποστηρίξουν. Οι τρόποι της είναι ευφάνταστες διαφημιστικές καμπάνιες (οι αστροναύτες Αρμστρονγκ, Ολντριν και Κόλινς θα γίνουν τα «παιδιά» των ρολογιών Omega), χορηγίες και τηλεοπτική προβολή. Ο ορισμός της καλοκαιρινής, ανάλαφρης, ευχάριστης ταινίας.

Παίρνεις αυτό ακριβώς που υποψιάζεσαι με το «Twisters» (ΗΠΑ, 2024), περιπέτεια καταστροφής της παλαιάς, παραδοσιακής σχολής. Για την ακρίβεια, ως ταινία δεν είναι και τόσο ανόμοια από το… «Twister» του Γιαν ντε Μποντ, παραγωγής 1996, με τη διαφορά ότι εδώ νιώθεις ότι βλέπεις λίγο σύγχρονο γουέστερν, στο οποίο ο «κακός» είναι ο άνεμος. H Nτέιζι Εντγκαρ Τζόουνς και ο Γκλεν Πάουελ υποδύονται δύο διαφορετικής αντίληψης «κυνηγούς ανεμοστρόβιλων» στην Οκλαχόμα των καιρών μας· εκείνη τραυματισμένη από ένα τραγικό λάθος του παρελθόντος, εκείνος ένας καουμπόι επιστήμονας, φιγουρατζής που αυτοπλασάρεται ως «δαμαστής ανεμοστρόβιλων» και βάζει τη φάτσα του σε τισέρτ. Ενα νέο κύμα ανεμοστρόβιλων θα τους κάνει ανταγωνιστές, αλλά στη συνέχεια, όπως ακριβώς ξέρεις ότι θα γίνει, θα αναγκαστούν να συνεργαστούν για να μην καταλήξουν στον ουρανό μαζί με τα αυτοκίνητα, τα φορτηγά, τα σπίτια και τις δεξαμενές εξαιτίας της λύσσας του καιρού. Προβλέψιμο θέαμα, εντελώς αδιάφορες ερμηνείες.

Serial killer εις διπλούν, αλλά με δύο ταινίες εντελώς διαφορετικές. Τηρουμένων των αναλογιών, το «Longlegs» (ΗΠΑ, 2024) του Οζ Πέρκινς είναι σαφώς ανώτερο – σκηνοθετικά, ερμηνευτικά, ακόμα και σεναριακά, παρότι κάποια στιγμή μπερδεύεται τόσο πολύ που «χάνεται». Ο τίτλος παραπέμπει στον κατ’ εξακολούθηση δολοφόνο που μέσω της τηλεπάθειας καταφέρνει να προκαλεί μακελειό μέσα σε σπίτια. Ολα δείχνουν ότι η φοβισμένη αλλά αποφασιστική νεαρή πράκτορας του FBI (Μάικα Μονρόε) που έχει το χάρισμα της διαίσθησης («κάτι χτυπάει τον ώμο μου και μου λέει πού να ψάξω») και που προσπαθεί να εντοπίσει τα ίχνη του, έχει κάποια «εσωτερική» (ή άλλη) σχέση μαζί του και αυτή ακριβώς η σχέση είναι το σημείο στο οποίο εστιάζει ο σκηνοθέτης Οζ Πέρκινς.

Καλός σκηνοθέτης του είδους του τρόμου (αν θυμηθούμε το «Γκρέτελ και Χάνσελ», μια δική του εκδοχή πάνω στο παραμύθι των αδελφών Γκριμ), δίνει σημασία στη δημιουργία μιας αποπνικτικής ατμόσφαιρας και μόνιμης ανησυχίας που στόχο έχει να σε φέρει στο σημείο να μην μπορείς να φανταστείς αυτό που πρόκειται να ακολουθήσει. Ωστόσο, παρά την ενδιαφέρουσα πλανοθεσία που «χοροπηδά» ανάμεσα στα μέσα της δεκαετίας του 1970 και τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η βασική ιδέα της σύνδεσης του δολοφόνου με τη διώκτριά του είναι μάλλον πρόχειρα δουλεμένη, με πολλά να αποδίδονται στη μεταφυσική και όχι τόσο καλά όσο περιμένεις, πέρα από το ότι το ίδιο το πρόσωπο του δολοφόνου είναι καρικατούρα – μια άτσαλη διασταύρωση του φονικού κλόουν στο «Αυτό» και του Τζόκερ.

Οι δολοφονίες του Γουέστ Μέσα

Σε κάθε περίπτωση, το «Longlegs» ξεχωρίζει με μια δική του ταυτότητα, κάτι που δεν μπορείς να πεις ότι διαθέτει το θρίλερ «Ανεξιχνίαστοι φόνοι» (Boneyard, ΗΠΑ, 2024), εμπνευσμένο από την υπόθεση των «δολοφονιών του Γουέστ Μέσα»: το 2009 τα λείψανα έντεκα γυναικών βρέθηκαν θαμμένα στην έρημο στο Γουέστ Μέσα της Αλμπουκέρκης, στο Νέο Μεξικό. Εδώ δεν παρακολουθούμε τη δράση του δολοφόνου αλλά εκείνη της αστυνομίας. Η σύγχυση που προκαλεί στο αστυνομικό σώμα η ανεύρεση του δολοφόνου αντανακλάται στο σενάριο γιατί υπάρχουν στιγμές που νιώθεις ότι δεν έχει καν σημασία η λύση της υπόθεσης μπροστά στο ζήτημα της αστυνομικής διαφθοράς. Ολοι έχουν μυστικά, όλοι λένε ψέματα, αλλά όλοι είναι και τόσο απελπιστικά αδιάφοροι, κυρίως το ντουέτο των ντετέκτιβ που έχουν αναλάβει την υπόθεση (Μπράιαν βαν Χολτ, Νόρα Ζέχετνερ). Κάποιο χρώμα στο έργο θα δώσει ο Μελ Γκίμπσον που παίζει έναν profiler του FBI ο οποίος λειτουργεί με ανορθόδοξες μεθόδους, κυκλοφορεί με χαβανέζικα πουκάμισα, βερμούδες και σαγιονάρες. Ισως το πιο συμβατικό αστυνομικό φιλμ που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια.

Επανεκδόσεις

«Η παράσταση αρχίζει» (All that jazz, ΗΠΑ, 1979) του Μπομπ Φόσι. Εφιαλτικό μιούζικαλ με τη σφραγίδα του δημιουργού του «Καμπαρέ», ο οποίος περιγράφει στιγμές από τη δική του ζωή: ο κεντρικός ήρωας της ταινίας, ένας σκηνοθέτης του Μπρόντγουεϊ που ζει έντονα ανάμεσα στις γυναίκες, τα ναρκωτικά και το αλκοόλ, παθαίνει έμφραγμα, μπαίνει στο νοσοκομείο και εκεί κάνει έναν απολογισμό ζωής και καριέρας, είναι ο ίδιος ο Φόσι που παραλίγο να πεθάνει από τις καταχρήσεις. Η δομή είναι υποδειγματική: μέσα σε ένα πλέγμα όπου παρελθόν και παρόν σχεδόν ταυτίζονται χάρη στο δεξιοτεχνικό και βραβευμένο με Οσκαρ μοντάζ του Αλαν Χάιμ, ο Φόσι στην πραγματικότητα αφηγείται δύο ιστορίες: η μία είναι η ιστορία του σκηνοθέτη ως ανθρώπου και ως επαγγελματία (τον υποδύεται καταπληκτικά ο Ρόι Σάιντερ). Η άλλη είναι η ιστορία του μιούζικαλ που πρόκειται να ανεβάσει, το οποίο τελικά καταλήγει σε εφιάλτη του δημιουργού του, με πρωταγωνιστή τον ίδιο! Εμφανίζεται και ένας «άγγελος του θανάτου» (που τον υποδύεται η Τζέσικα Λανγκ) δίνοντας στην ταινία μια πέρα για πέρα μεταφυσική ατμόσφαιρα.

«Πρόγευμα στο Τίφανις» (Breakfast at Tiffany’s, ΗΠΑ, 1961) του Μπλέικ Εντουαρντς. Η αναλλοίωτη στον χρόνο κινηματογραφική εκδοχή του μυθιστορήματος του Τρούμαν Καπότε απεδείχθη το «όχημα» μέσω του οποίου η Οντρεϊ Χέπμπορν θέλησε να κάνει μια ήρεμη μετάβαση σε πιο ώριμες, πνευματώδεις ηρωίδες, χωρίς να στρέψει την πλάτη της στην ως τότε κινηματογραφική περσόνα που είχε επιβάλει με ταινίες όπως οι «Σαμπρίνα», «Διακοπές στη Ρώμη» και «Ιστορία μιας μοναχής». Η ηρωίδα της, το κολ γκερλ Χόλι Γκολάιτλι, όχι μόνο παραμένει μία από τις πιο φίνες γυναικείες παρουσίες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου, αλλά εισήγαγε ένα νέο πρότυπο φιλελεύθερης γυναίκας το οποίο επρόκειτο να ωριμάσει περί τα τέλη της δεκαετίας του 1960 με την έκρηξη της σεξουαλικής επανάστασης. Με μουσικό χαλί του την απίστευτη μελωδία του «Moon River» του Χένρι Μαντσίνι, ο Εντουαρντς «συνέλαβε» το κοσμοπολίτικο κλίμα του East Side Μανχάταν της Νέας Υόρκης με τα τρελά πάρτι και τις αβανγκάρντ αναζητήσεις εκκεντρικών καλλιτεχνών. Παρτενέρ της Χέπμπορν ο Τζορτζ Πέπαρντ που υποδύεται τον συγγραφέα που έλκεται από τη Χόλι και αποσυντονίζεται από τις αντιφάσεις της.

«Κλέφτης ποδηλάτων» (Ladri di biciclette, Ιταλία, 1948) του Βιτόριο ντε Σίκα. Στη μεταπολεμική Ρώμη, όταν η Αιώνια Πόλη μάζευε σιγά σιγά τα συντρίμμια της, σε μια προσπάθεια να αναστηλωθεί και ν’ αποκτήσει ξανά το παλιό της μεγαλείο, ένας φτωχός εργάτης αναζητεί μαζί με τον γιο του το κλεμμένο του ποδήλατο, χωρίς το οποίο δεν μπορεί να δουλέψει. Οι ασπρόμαυρες εικόνες δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν ποτέ τη μνήμη όσων έχουν δει την εμβληματική αυτή ταινία, κορωνίδα του κινήματος του ιταλικού νεορεαλισμού (απέσπασε μάλιστα το ειδικό Οσκαρ, το πρώτο σε μη αγγλόφωνη ταινία). Ο Ντε Σίκα πέτυχε μια οξεία παραβολή πάνω στη σκληρότητα που προκαλεί η φτώχεια (η ανεργία στην Ιταλία εκείνης της εποχής είχε φτάσει το 22%) αλλά συγχρόνως μια ευθύβολη όσο και συγκινητική ματιά πάνω στη σχέση ενός πατέρα με το παιδί του.

Προβάλλεται, τέλος, μεταγλωττισμένη στα ελληνικά η παιδική ταινία κινουμένων σχεδίων «Πάφιν Ροκ νέες φιλίες» (Puffin Rock and the new friends, Αγγλία / Ιρλανδία, 2023) που είναι βασισμένη στην αγαπημένη παιδική σειρά όπου πρωταγωνιστούν τα πτηνά του Πάφιν Ροκ. Σκηνοθεσία: Τζέρεμι Περσέλ, Λορέιν Λόρνταν.