Η λογική και ευαισθησία της Μεταπολίτευσης

Σε ποια άλλη συναυλία ένα σουξέ του 1970 όπως το «Ο Γιώργος είναι πονηρός» θα μπορούσε να ακουστεί σε medley μαζί με το «Ντιρλαντά», αλλά και δίπλα στο «Προσκύνημα» του Ξαρχάκου («Πάμε κι εμείς στην αυλή του φθινόπωρου/ πίσω απ’ τα πετρωμένα στάχυα του καλοκαιριού»); Και «Ενα όμορφο αμάξι με δυο άλογα» να συναντήσει το «Αεροπλάνα και βαπόρια», αυτή τη φορά σε διφωνία Μανώλη Μητσιά και Διονύση Σαββόπουλου; Η κινητήρια δύναμη στη χθεσινή μουσική παράσταση του Ηρωδείου, με τον Νιόνιο οικοδεσπότη, ήταν η μνήμη. Μια μνήμη αναπόφευκτα επιλεκτική – πόσα τραγούδια της πρώιμης Μεταπολίτευσης μπορούν να χωρέσουν σε δυόμισι ώρες; – χωρίς όμως να είναι λειψή. Γι’ αυτό φρόντισε ο οικοδεσπότης ήδη από το προλόγισμά του. Εκτός από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Ανδρέα Παπανδρέου και τη Μελίνα Μερκούρη, έλεγε στο προλόγισμά του ο οικοδεσπότης, στο σημείο μηδέν της Μεταπολίτευσης επέστρεψαν «και οι εκτοπισμένοι από τα ξερονήσια… ο Χαλβατζής, ο Ψαρουδάκης, ο Παντελής Βούλγαρης, ο Σταύρος Παράβας», εκτός άλλων. Κι αυτή ήταν μόνο μία από τις συγκινητικές στιγμές μιας συναυλίας που ξεκίνησε με τα ορχηστρικά θέματα από το «Καλημέρα ήλιε», «Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες» και «Πότε θα κάνει ξαστεριά».

Σκοπός πάντως δεν ήταν να ακουστούν τα «ιερά και όσια» της Μεταπολίτευσης, αλλά να χωρέσουν όσο το δυνατόν περισσότερες αποχρώσεις από μια εποχή μεταβατική και διαβατήρια. Από τον Μάνο Χατζιδάκι («Κοίτα με στα μάτια» στην ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη) και τον Μάνο Λοΐζο έως τον Δημήτρη Λάγιο («Ομορφη και παράξενη πατρίδα», σε στίχους του Οδυσσέα Ελύτη) και τον Λουκιανό Κηλαηδόνη («Πάμε μια βόλτα στη Βουλιαγμένη», επίσης σε medley).

Ο οικοδεσπότης ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση για να ενορχηστρώσει τη μισή «Εθνική Ελλάδος» του τραγουδιού: Δήμητρα Γαλάνη, Χρήστο Θηβαίο, Μανώλη Μητσιά, Πάνο Μουζουράκη, Μελίνα Τανάγρη, Γιώργο Νταλάρα και Μαρία Φαραντούρη – όπως μάθαμε, η Ελευθερία Αρβανιτάκη δεν μπόρεσε να συμμετάσχει λόγω ασθένειας. Από κοντά και οι μουσικοί που εμπιστεύεται στα προγράμματα: Γιώτης Κιουρτσόγλου (μπάσο), Μιχάλης Καπηλίδης (τύμπανα), Σταύρος Λάντσιας (πιάνο, keyboards, τύμπανα), Θάνος Σταυρίδης (ακορντεόν), Θύμιος Παπαδόπουλος (κλαρίνο, σαξόφωνο, φλάουτο), Σάκης Ντοβόλης (ηλεκτρική/ακουστική κιθάρα). Η Χορωδία της ΕΡΤ ανέλαβε να υπενθυμίσει τον συλλογικό ήχο, ενώ η μπάντα του Πολεμικού Ναυτικού με τη συμμετοχή της στο «Εμείς του ’60 οι εκδρομείς» απέτισε φόρο τιμής στο Κίνημα του Ναυτικού τον Μάιο του 1973.

Για να οργανώσει τις δύο βραδιές ο Σαββόπουλος χρησιμοποίησε το δαιμόνιο προσωπικό αισθητήριο και τη γνώση για την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού, με τα οποία άφησε σταθμούς και στο παρελθόν: την εκπομπή «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» και, με τη συνδρομή του Λάμπρου Λιάβα, τη σειρά των podcast για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση – την οποία, παρεμπιπτόντως, θα έπρεπε να επανεκτιμήσουμε και να ξανακούσουμε.

Μια στιγμή χαμηλόφωνη

Η συναυλία του Ηρωδείου κινήθηκε ανάμεσα στη γοητευτική παρλάτα και τις αναμνήσεις του Σαββόπουλου («Τροβαδούρος που δεν τον κράξανε δεν είναι σοβαρός» για την περίοδο των μπουάτ), το αφήγημα της ιστορικής μνήμης και την ευαισθησία ορισμένων από τις εμβληματικότερες συνθέσεις της χρονικής περιόδου που μας διαμόρφωσε. Με αυτό το σκεπτικό, για παράδειγμα, ο «ενορχηστρωτής» της βραδιάς επέλεξε το «Δρόμοι παλιοί» σε ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη και μουσική του κορυφαίου Μίκη Θεοδωράκη: μια εσωστρεφή, χαμηλόφωνη στιγμή κόντρα στον πολιτικοποιημένο ήχο που γέμιζε γήπεδα και πλατείες, την οποία ο Διονύσης Σαββόπουλος και η Μαρία Φαραντούρη αφιέρωσαν στην παρούσα χθες Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Αλλά με την ίδια λογική επιλέχθηκε και ο «Πολιτευτής» από τη «Ρεζέρβα» του 1979 – σε ερμηνεία, χθες, του Μανώλη Μητσιά –, κομμάτι που σχολιάζει έως σήμερα τις φιλοδοξίες πολλών πολιτευτών, αλλά και την αμφίθυμη σχέση που έχουν μαζί τους οι εκλογείς: «Χαρά να σε γιαούρτωνα εκεί που ρητορεύεις/ εκεί που με χειροκροτάς χωρίς να το πιστεύεις».

Η βραδιά, άλλωστε, θα περνούσε νωρίς από τα «Λόγια και τα χρόνια» του Γιάννη Μαρκόπουλου, με την ερμηνεία του Χρήστου Θηβαίου, για να βρει στην πορεία της αφήγησης την «Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη» – σε διφωνία του Σαββόπουλου και του «σαμουράι» Γιώργου Νταλάρα, όπως τον αποκάλεσε ο πρώτος – για να κορυφωθεί – πώς αλλιώς; – με το «Ας κρατήσουν οι χοροί». Μέσα από 50 χρόνια κομμάτια δικαιωνόταν ο τίτλος της συναυλίας. Μεταπολίτευση μεν, αλλά η «δική μας». Αυτή που άλλοι έζησαν, άλλοι θυμούνται και άλλοι μαθαίνουν.