Διαιτήτριες και «εκμεταλλεύτριες»

Εγραφα στο προηγούμενο Γλωσσίδι για τα προβλήματα που ανακύπτουν με το θηλυκό ορισμένων εθνικών προσδιορισμών όπως ο Τούρκος και ο Αραβας. Επίσης, έχω αναφερθεί επανειλημμένα στο πρόβλημα που υπάρχει με το αμήχανο θηλυκό ορισμένων ιδιοτήτων και αξιωμάτων (η βουλευτής, η νομάρχης, η μηχανικός, η οδοντοτεχνίτης, κ.ά.). Πρόσφατα, ένα ακόμα επάγγελμα έπεσε θύμα της ίδιας «αμηχανίας», με αφορμή το ότι τον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδος, στο ποδόσφαιρο, διαιτήτευσε γυναίκα. Οσο το ζήτημα είναι ακόμη ανοιχτό, μιας και οι γυναίκες είναι σχετικά καινούργιες στο εν λόγω επάγγελμα, ας αποφύγουμε λοιπόν το απολύτως αμήχανο η διαιτητής. Η διαιτήτρια λοιπόν, πριν καθιερωθεί η διαιτητής. Αντε μετά να τρέχουμε να το ξεφορτωθούμε.

Διάβασα, επίσης πρόσφατα, σε κείμενο έγκυρου κατά τα άλλα αρθρογράφου, ότι «τα καύσιμα μεταφέρονται και εμπορεύονται». Μπράβο στα καύσιμα! Τους εύχομαι «καλές δουλειές». Ελπίζω τουλάχιστον να μην έχουν παραλείψει να γραφτούν στο Εμπορικό Επιμελητήριο, όπως έχουν υποχρέωση. Υποθέτω ότι ο συντάκτης του κειμένου ήθελε να πει ότι «τα καύσιμα διατίθενται στο εμπόριο», «γίνονται αντικείμενο εμπορίας», ή κάτι τέτοιο τελοσπάντων. Με αυτήν την αφορμή, θυμήθηκα ότι, τα πρώτα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, που είναι και επίκαιρη αυτές τις μέρες, ακουγόταν συχνά η φράση «η εθνική ανεξαρτησία δεν διαπραγματεύεται». Μάλιστα, αν θυμάμαι καλά, η εν λόγω φράση δέσποζε και σε αφίσα μεγάλου κόμματος. Μπράβο και στην εθνική ανεξαρτησία λοιπόν, για την υπερήφανη στάση της! Κατά τα άλλα βέβαια, αυτό που ήθελαν προφανώς να πουν όσοι έσειαν λάβαρα ή εκφωνούσαν πύρινους λόγους με αυτήν τη φράση ήταν ότι «η εθνική ανεξαρτησία δεν είναι διαπραγματεύσιμη», «η εθνική ανεξαρτησία δεν υπόκειται σε διαπραγμάτευση», «την εθνική ανεξαρτησία δεν τη διαπραγματευόμαστε».

Για να μην μπλέξουμε με όρους όπως «αποθετικά ρήματα», ας το πω με τον πιο απλό τρόπο. Μας χαλάει ίσως τη (γλωσσική) ευκολία μας, αλλά τι να κάνουμε; Δεν υπάρχει ρήμα εμπορεύω, ούτε διαπραγματεύω. Ούτε βέβαια ρήμα επεξεργάζω υπάρχει, εξού και το φαιδρό φράσεων όπως «τα θέματα επεξεργάζονται». Απ’ ό,τι φαίνεται, αυτό που θέλει να πει ο ποιητής εδώ είναι πως τα θέματα βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας, πως ομάδα ειδικών επεξεργάζεται τα θέματα.

Ενα άλλο ρήμα που επίσης δεν υπάρχει είναι το εκμεταλλεύω, εξού και η χαρακτηριστική φαλτσοστεκιά που κατείχε περίοπτη θέση στο αριστερό ιδιόλεκτο της Μεταπολίτευσης. Κατά μετάφραση προφανώς από ξένες πηγές (the exploited masses, les masses exploitées), γινόταν λοιπόν συχνά λόγος για τις «εκμεταλλευόμενες μάζες». Ελα, όμως, που στα ελληνικά αυτή η διατύπωση, αντί να καταγγέλλει την εκμετάλλευση των μαζών (τι βάρβαρη λέξη κι αυτή!), τους αποδίδει την επάρατη ιδιότητα του… εκμεταλλευτή.

Η έμμηνος ρήση

Από μια άποψη, ευτυχείς οι λαοί που η Ιστορία τους είναι βαρετή.

Μοντεσκιέ