Ιστορίες τρελών, ιστορίες Κόπα Αμέρικα

Παράλληλα με το Euro 2024 γίνεται και το γνωστό μας Κόπα Αμέρικα, το οποίο δεν γνωρίζει, τηλεοπτικά τουλάχιστον, την επιτυχία του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος στην Ευρώπη – στη Λατινική Αμερική το πράγμα είναι αλλιώς. Η αλήθεια είναι ότι δεν βοηθούν οι ώρες τηλεοπτικής μετάδοσης των αγώνων. Θα ήταν ωραία να βλέπαμε τι θα κατέγραφε η ΑGΒ αν τα ματς γίνονταν την ίδια ώρα. Θα μπορούσαν; Δύσκολα κι ευτυχώς. Είναι προτιμότερο τα ματς του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος να προορίζονται για τον πολύ κόσμο και τα ματς του Κόπα Αμέρικα που μεταδίδονται τα χαράματα να απευθύνονται στους μερακλήδες. Οχι τόσο του ποδοσφαίρου (αφού στα πιο πολλά το θέαμα είναι μέτριο) αλλά των ιστοριών του ποδοσφαίρου. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου χρωστά πολύ από την ύπαρξή του στο Κόπα Αμέρικα. Γράφοντας την ιστορία του Euro πέρυσι το καλοκαίρι («Δυσκολότερο από ένα Μουντιάλ» εκδόσεις Παπαδόπουλος) ανακάλυψα ότι ο εμπνευστής της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ντελονέ ήταν εντυπωσιασμένος από την ύπαρξη του Κόπα Αμέρικα και ήθελε κάτι ανάλογο και στην Ευρώπη: μάλιστα το όνειρό του ήταν τα δύο τουρνουά να ολοκληρώνονται ταυτόχρονα και να ακολουθεί ένα ματς μεταξύ των νικητών τους που θα ήταν ο υπερπρωταθλητής κόσμου. Η FIFA που ήθελε ο μόνος παγκόσμιος πρωταθλητής να βγαίνει στο Παγκόσμιο Κύπελλό της δεν ήθελε να ακούει κι έτσι για να δημιουργηθεί το Euro έπρεπε να δημιουργηθεί η UEFA και να το διοργανώσει. Το Κόπα Αμέρικα παραμένει ο αρχαιότερος ποδοσφαιρικός θεσμός. Οταν οι Λατινοαμερικανοί το πρωτοδιόργανωσαν στην Ευρώπη δεν υπήρχαν διοργανώσεις εθνικών ομάδων – οι Λατινοαμερικανοί ήταν πολύ μπροστά για αυτό άλλωστε και το πρώτο Μουντιάλ διοργανώθηκε στην Ουρουγουάη. Με τον καιρό βέβαια οι Ευρωπαίοι προχώρησαν, κατάλαβαν τη δύναμη της τηλεόρασης, άλλαξαν πολλά φορμάτ μέχρι να βρουν το καλύτερο, έφτιαξαν μια σούπερ διοργάνωση που όπως βλέπουμε και στη Γερμανία δημιουργεί σούπερ έσοδα. Στους Λατινοαμερικανούς έμεινε το μυστήριο. Αντίθετα από το Euro που είναι μια ιστορία γεμάτη από κατορθώματα διασήμων ποδοσφαιριστών (και οι εκπλήξεις του έχουν συχνά να κάνουν με τις αποτυχίες διάφορων σούπερ σταρ) το Κόπα Αμέρικα είναι γεμάτο από κατορθώματα πολλών που ποτέ δεν κατάφεραν να δείξουν στον υπόλοιπο κόσμο γιατί στο λατινοαμερικάνικο θερμοκήπιο υπήρξαν τεράστιοι.

Πρωταγωνιστές

Το Κόπα Αμέρικα είναι η ιστορία του Τεόφιλο Κουμπίλιας που το κέρδισε με το Περού το 1975 – τον αποκαλούσαν «μωρό» γιατί έπινε μόνο γάλα ενώ οι συμπαίκτες του ήταν κάθε βράδυ μεθυσμένοι. Είναι η ιστορία του Πάολο Βαλεντίμ που το 1959 ήταν ο μεγάλος σταρ της Βραζιλίας πετυχαίνοντας πέντε γκολ στο τουρνουά. Με αυτόν κι όχι με τον νεαρό Πελέ και τον μεγάλο Γκαρίντσα ασχολούνταν τότε όλοι, αλλά ο άσος της Μποταφόγκο δεν έκανε τίποτα στη συνέχεια – εννοώ στο ποδόσφαιρο γιατί κατά τ’ άλλα πέρασε τόσο καλά ώστε πέθανε από κίρρωση του ήπατος πριν γίνει 50 χρόνων. Το Κόπα Αμέρικα είναι η διοργάνωση  του Βίκτορ Αριστιζάμπαλ που το κέρδισε με την Κολομβία το 2001 κι έπαιξε και δυο ημιτελικούς πριν έρθει στην Ευρώπη και αποτύχει παταγωδώς στη Βαλένθια και στην Μπλάκμπερν, μολονότι ήταν τρεις φορές πρώτος σκόρερ στο πρωτάθλημα Κολομβίας και μια στο πρωτάθλημα Βραζιλίας. Είναι η διοργάνωση στην οποία ο Μάρτιν Παλέρμο στις 4 Ιουλίου του 1999 έχασε τρία πέναλτι στο ίδιο ματς (Κολομβία – Αργεντινή 3-0) και είπε πως αν ο διαιτητής έδινε και τέταρτο θα το χτυπούσε κι αυτό γιατί οι Αργεντινοί δεν φοβούνται. Το Κόπα Αμέρικα έχει αποκλειστικούς πρωταγωνιστές όπως ήταν ο Χόρχε Βαντίγια που το κέρδισε με τη Χιλή το 2015 θυμίζοντας στον κόσμο τι θα πει να φοράς τη φανέλα με το «δέκα», δηλαδή να ντριπλάρεις σαν να μην υπάρχουν αντίπαλοι και να επιχειρείς ό,τι κατεβάζει το μυαλό σου χωρίς να υπακούς σε καμία οδηγία. ‘Η όπως ο Μάρκο Ετσεβερί, ο «Διάβολος» της Βενεζουέλας που πήγε την ομάδα του στον τελικό απέναντι στους Βραζιλιάνους το 1997, ενώ οι συνολικές του εμφανίσεις στο Μουντιάλ κράτησαν πέντε λεπτά: το 1994 μπήκε σε ένα ματς με τη Γερμανία κι αποβλήθηκε για φάουλ στον Ματέους.

Σημασία

Το Κόπα Αμέρικα δεν είναι προφανώς απολύτως συμβατό με τα ευρωπαϊκά μας γούστα και για αυτό δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε τη σημασία του. Το πόσο μεγάλη είναι το καταλαβαίνεις αν δεις την απίστευτη ιστορία του Λίο Μέσι. Δυο ήττες της Αργεντινής σε τελικούς τον οδήγησαν στο να ανακοινώσει κάποτε με κλάματα το αντίο του στην Εθνική, αμήχανος μπροστά στην αποτυχία και ανίκανος να δεχτεί πως ακόμα και σε αυτόν, όταν μιλάμε για το ποδόσφαιρο, όλα μπορεί να συμβούν. Κι από την άλλη, μια κατάκτηση του Κόπα Αμέρικα το 2021 στο Μαρακανά, όχι απλά τόνωσε την πληγωμένη αυτοπεποίθησή του αλλά τον έκανε αυτό που οι Αργεντίνοι περίμεναν: τον αληθινό διάδοχο του Μαραντόνα που οδήγησε στο Κατάρ τη Αλμπισελέστε στην κορυφή του κόσμου. Το τουρνουά είναι από αυτά που αλλάζουν καριέρες – τις σώζουν ή τις καταστρέφουν.                 

Κανάλια

Οσο το σκέφτομαι ίσως είναι καλύτερα που τα παιχνίδια μεταδίδονται από τα τηλεοπτικά κανάλια σε ώρες απαγορευτικές και ίσως θα ήταν ακόμα καλύτερα αν δεν μεταδίδονταν ποτέ. Χωρίς την εικόνα της τηλεόρασης ο μύθος θα λειτουργούσε ακόμα πιο πολύ. Θα είχαμε όλοι τη σιγουριά πως εκεί μακριά στη Λατινική Αμερική παίζεται ένα άλλο ποδόσφαιρο, πιο θεαματικό από το ευρωπαϊκό, γεμάτο τρελούς και μάγους, γεμάτο καλλιτέχνες που ζωγραφίζουν και χαμένους ποιητές την τέχνη των οποίων δεν αξίζουμε. Φαντασιώσεις θα ήταν όλα αυτά αλλά ποιος λέει πως δεν τις έχουμε ανάγκη;

Κι αν η μυθοπλασία είναι λόγος ύπαρξης του συγκεκριμένου τουρνουά ακόμα καλύτερα: από καλό ποδόσφαιρο δεν έχουμε ανάγκη – στο Euro θα βλέπουμε πάντα ωραία ματς και στο Μουντιάλ πάντα ωραία δράματα. Μύθους δεν έχουμε πια. Σαν τον ουρουγουανό μοναδικό σκόρερ Χοσέ Λεάντρο Αντράντε για τον οποίο ο Εντουάρντο Γκαλεάνο έγραφε πως ήταν ο μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής πριν απ’ τους μεγάλους πολέμους γιατί κέρδισε τρία Κόπα Αμέρικα έχοντας «το ελαστικό βήμα ενός χορευτή, την αναιδή έκφραση ενός ζεν πρεμιέ και τα μισόκλειστα μάτια που σχημάτισαν το πιο δολοφονικό βλέμμα που υπήρξε σε γήπεδο». Δεν καταγράφεται από κάμερα κανένα από τα κατορθώματά του. Ποιος δεν πιστεύει όμως στον Γκαλεάνο;