Κύπρος (και Ελλάδα) στο στόχαστρο;

Ο ηγέτης της Χεζμπολάχ – της ισλαμικής και από το Ιράν ελεγχόμενης οργάνωσης – Χασάν Νασράλα απείλησε πριν από μέρες την Κύπρο ότι «θα αποτελέσει στόχο της εάν με οποιονδήποτε τρόπο επιτρέψει στο Ισραήλ να χρησιμοποιήσει το έδαφός της (αεροδρόμια κ.λπ.) για στρατιωτικές δραστηριότητες σε έναν πόλεμο χωρίς κανόνες και ανώτατα όρια». Ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χ. Φιντάν, ως εάν να υπογραμμίσει τη στενή σχέση της Τουρκίας με τη Χεζμπολάχ, διεύρυνε χτες την απειλή προκειμένου να συμπεριλάβει και ελληνικά νησιά ως δήθεν έδαφος από το οποίο εκκινούν στρατιωτικές δραστηριότητες του Ισραήλ. Αθήνα και Λευκωσία απάντησαν στις απειλές αυτές υπογραμμίζοντας τον ρόλο τους ως χώρες – μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τις καλές σχέσεις που έχουν με όλες τις χώρες της Μ. Ανατολής, περιλαμβανομένου και του Λιβάνου – έδρας της Χεζμπολάχ, και τη συμβολή τους στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα. Ενώ από την πλευρά της και η Ευρωπαϊκή Ενωση υπογράμμισε την πλήρη συμπαράστασή της

Ειδικά για την Κύπρο όμως η εφημερίδα «Guardian» σε ανάλυσή της τονίζει ότι κάτω από το σοκ των απειλών η Λευκωσία σπεύδει να προβάλει την ουδετερότητά της στη σύγκρουση Ισραήλ και γειτόνων του. Αλλά ακριβώς η ανάγκη υπογράμμισης της ουδετερότητας εγείρει ένα ερώτημα δομικού χαρακτήρα για την εξωτερική πολιτική της Κύπρου των τελευταίων χρόνων (και κατ’ επέκταση και της Ελλάδας). Ειδικότερα, εάν και κατά πόσο θα έπρεπε η Κύπρος να προχωρήσει σε μια οιονεί ασύμμετρη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ, η οποία στη συνέχεια προσέλαβε τον χαρακτήρα τριμερούς συνεργασίας με τη σύμπραξη και της Ελλάδας καλύπτοντας οικονομικές, ενεργειακές αλλά και στρατιωτικές πτυχές (η Ελλάδα μόλις πρόσφατα και ενώ διαρκεί η πολεμική σύγκρουση προχώρησε σε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με το Ισραήλ – απερισκεψία ολκής). Και η αφετηρία πίσω απ’ αυτή την επιλογή υπήρξε βέβαια η ρήξη στις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ μετά το 2010 και η έντονη αντιτουρκική στάση του Τελ Αβίβ.

Με άλλα λόγια, μια ρηχή αντιτουρκική προσέγγιση υπαγόρευσε τη στρατηγική σχέση της Κύπρου με το Ισραήλ. Στο βιβλίο μου «Επιτεύγματα και στρατηγικά λάθη της εξωτερικής πολιτικής της Μεταπολίτευσης» (εκδόσεις Θεμέλιο) είχα θεωρήσει αυτή τη σχέση και την τριμερή μείζον λάθος που θα μπορούσε να εμπλέξει την Κύπρο (και την Ελλάδα) σε περιπέτειες. Η Κύπρος και η Ελλάδα θα έπρεπε βεβαίως να έχουν καλές σχέσεις με το Ισραήλ (όπως και με τις λοιπές χώρες της περιοχής). Αλλά στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και σε ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική (ΚΕΠΠΑ), και όχι πέραν αυτής ως προνομιακή σχέση, ανοιχτή σε παρερμηνείες.

Αλλά ένα διαχρονικό πρόβλημα της Λευκωσίας είναι η αδυναμία της να διαβάσει και αξιοποιήσει δυναμικά και ευρηματικά τη συμμετοχή της στην ΕΕ και στη βάση αυτή να ακολουθήσει μια συμμετρική πολιτική είτε αυτή αφορά τη Ρωσία (στο παρελθόν), τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ (σήμερα) – πολιτική που επιτάσσει η ευαίσθητη γεωπολιτική της θέση.

Ως γενικός κανόνας, πέρα από συμμαχίες, Ελλάδα και Κύπρος οφείλουν πρωτίστως να είναι με το διεθνές δίκαιο και τις ανθρωπιστικές αξίες.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ
και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ