Ντοπιολαλιές: η κρυφή γοητεία της ελληνικής γλώσσας

Στον καιρό της παγκοσμιοποίησης και – αρκετά παράδοξα – την ίδια εποχή όπου γινόμαστε μάρτυρες ενός revival της παραδοσιακής μουσικής, μια συλλογική έρευνα έρχεται να μας θυμίσει φωνές και λέξεις από το μακρινό παρελθόν και να «ξαναζωντανέψει» ξεχασμένες ή άγνωστες στους πολλούς ελληνικές διαλέκτους.

Η πολύτιμη αυτή εργασία, που το φθινόπωρο θα κυκλοφορήσει σε βιβλίο, μας μεταφέρει σε μια εποχή όπου οι γυναίκες, καβάλα στα γαϊδουράκια τους, μαυροφορέμενες και ηλιοκαμένες από τη σκληρή εργασία στα χωράφια, τραγουδούσαν, μοιρολογούσαν, αγαπούσαν. Και οι άνδρες, καθισμένοι στο καφενείο, σε κάποια πέτρα ή μέσα στη βάρκα τους, χρησιμοποιούσαν λέξεις και φράσεις που μαρτυρούσαν με την πρώτη το επάγγελμα ή την καταγωγή τους.

Από τότε που ο διάσημος γάλλος γλωσσολόγος Ουμπέρ Περνό (1870-1946), τον οποίο ο Γιάννης Ψυχάρης είχε στείλει να μελετήσει τη χιώτικη διάλεκτο, κατέγραφε με τους κέρινους κυλίνδρους του τα παραμύθια και τα τραγούδια των κατοίκων της Χίου μέχρι σήμερα, πολλοί ερευνητές ενδιαφέρθηκαν για τις ελληνικές διαλέκτους. Στο εν λόγω βιβλίο, με τίτλο «Ντοπιολαλιές: Γεωγραφικές ποικιλίες της Νέας Ελληνικής και των άλλων ομιλούμενων εντός Ελλάδας γλωσσών», και στα τέσσερα CD που το συνοδεύουν, καταγράφονται 88 ηχογραφήματα μεταξύ του 1930 και του 2014 που προέρχονται από το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο της Μέλπως Μερλιέ του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Υπεύθυνοι για την εκπόνηση της έρευνας ήταν οι μουσικολόγοι Μάρκος Δραγούμης (1934-2023), Θανάσης Μωραΐτης και Κατερίνα Γεωργιάδου, οι ιστορικοί Λεωνίδας Εμπειρίκος και Νίκος Σιγάλας και οι γλωσσολόγοι Σταμάτης Μπέης και Νίκος Παντελίδης. Αυτή τη συλλογική εργασία, που ξεκίνησε το 2011 υπό την εποπτεία του Μ. Δραγούμη, θα παρουσιάσουν σήμερα στη «Βίλα Κήρυλος» (Villa Kérylos), στο Μπολιέ-σιρ-Μερ της Κυανής Ακτής, δύο από τους ερευνητές: ο Λ. Εμπειρίκος και ο Ν. Σιγάλας.

Στη Γαλλία, όπου εδώ και πολύ καιρό έχουν πάψει να διδάσκονται οι τοπικές διάλεκτοι στα περισσότερα πανεπιστήμια, φεστιβάλ όπως τα Fest-Noz που προβάλλουν τις τοπικές ταυτότητες έχουν πληθύνει τα τελευταία χρόνια και προσελκύουν πολύ κόσμο, ιδίως νέους. Τα σεμινάρια χορών παραδίδονται στις τοπικές διαλέκτους, όπως επίσης και οι συνταγές μαγειρικής, αλλά και οι… ερωτικές εξομολογήσεις. Στη δική μας Θεσσαλονίκη, το φεστιβάλ Ρίζες Φεστ προτείνει έναν εναλλακτικό τρόπο διασκέδασης και ζωής, όπως στα χωριά.

Το να ενδιαφερθούμε ξανά για τις ελληνικές και μεσογειακές διαλέκτους που σώζονται σε πολλά μέρη της Ελλάδας, αλλά και της Ιταλίας και της Κορσικής, ίσως είναι μια ευκαιρία να ακούσουμε ήχους διαφορετικούς, πολύ ψιλές γυναικείες φωνές που μιλούν γρήγορα, αλλά και να μάθουμε από πού προέρχονται λέξεις που χρησιμοποιούμε ακόμη στη νέα ελληνική. Σίγουρα δεν θα καταλάβουμε τα πάντα, όμως για κάποιες στιγμές θα έχουμε ταξιδέψει στα μέρη και στα χρόνια όπου ζούσαν οι πρόγονοί μας.

Η εκδήλωση θα αρχίσει στις 19.30 ώρα Ελλάδας και θα μεταδοθεί μέσω Zoom. Σύνδεσμος: https://us05web.zoom.us/j/85259470328?pwd=kcFmz6omcvaKVTtFkQD6hRRntg92fB.1 (ID: 852 5947 0328, Code: 4600). Μετά την παρουσίαση θα ακολουθήσει συναυλία ελληνικών τραγουδιών με την Cybèle Καστοριάδη και τον Ορέστη Καλαμπαλίκη.

Η Βασιλική Μαυροειδάκου-Castellana είναι κοινωνιολόγος, συγγραφέας και υπεύθυνη Πολιτιστικών και Παιδαγωγικών Προγραμμάτων στη Villa Kérylos στην Κυανή Ακτή