«Μέρος της δύναμης των ακροδεξιών οφείλεται στο ότι δεν έχουν κυβερνήσει»

Η πολιτική στην Ευρώπη γίνεται πιο πολύπλοκη, απομακρύνεται από το να είναι δομημένη και η διακυβέρνηση γίνεται πιο δύσκολη, πιο απρόβλεπτη, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Ιβάν Κράστεβ, μόνιμος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Ανθρωπίνων Επιστημών στη Βιέννη και πρόεδρος του Κέντρου Φιλελευθέρων Στρατηγικών στη Σόφια.

«Υπάρχουν δύο επίπεδα ανάγνωσης για τις ευρωπαϊκές εκλογές, το ευρωπαϊκό και το εθνικό. Στο ευρωπαϊκό υπάρχει μεγαλύτερη σταθερότητα, το ΕΛΚ πήγε καλύτερα από ό,τι πολλοί ανέμεναν και η Φον ντερ Λάιεν είναι σε καλή θέση εκκίνησης. Θα είναι σε θέση να επανεκλεγεί, αλλά η ισχύς της θα προέρχεται από τους ηγέτες κεντροδεξιών κομμάτων, που αυτή τη στιγμή διοικούν μικρές χώρες. Στο Ευρωκοινοβούλιο, ως φαίνεται, θα τα καταφέρει, αλλά η πλειοψηφία θα είναι λιγότερο προβλέψιμη μακροπρόθεσμα, όχι την ημέρα της εκλογής Φον ντερ Λάιεν, αλλά αργότερα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης, διότι πολλοί θα ψηφίζουν βάσει εθνικής λογικής.

Στο δεύτερο επίπεδο, το εθνικό, υπάρχουν οι κρίσεις που προκλήθηκαν στις δύο μεγαλύτερες ευρωπαϊκές δυνάμεις, τη Γερμανία και τη Γαλλία, οι οποίες αποδυναμώθηκαν. Ο Μακρόν πήρε μια έξυπνη απόφαση, αλλά υψηλού ρίσκου. Αλλά ακόμη και σε χώρες που τα αποτελέσματα ήταν ισχυρά και αισιόδοξα, όπως η νίκη Τουσκ στην Πολωνία, η χώρα φάνηκε ότι είναι απολύτως πολωμένη. Ολα δείχνουν ότι θα επικρατήσει μια κατάσταση όπου όλοι θα έχουν ευαισθησίες για εθνικά ζητήματα όταν αποφασίζουν για την Ευρώπη. Και μετά τις αμερικανικές εκλογές πολλά κράτη θα προσαρμόσουν την πολιτική τους σε ορισμένα θέματα. Ως αποτέλεσμα, η Ευρώπη θα λειτουργεί βάσει μεταβαλλόμενων και ad hoc πλειοψηφιών σε βασικές πολιτικές».

Τι θα σημάνει κάτι τέτοιο; «Αν επανεκλεγεί η Φον ντερ Λάιεν η δεύτερή της θητεία θα είναι διαφορετική. Θα πρέπει να είναι πιο προσεκτική σε σχέση με τις εθνικές πολιτικές και ανησυχίες, γιατί οι εταίροι της αλλά και οι αντίπαλοί της είναι αδύναμοι. Θα υπάρχει μια νέα αίσθηση ευθραυστότητας, η οποία θα καθορίσει τους περιορισμούς. Για παράδειγμα, η Φον ντερ Λάιεν είναι πρόθυμη να ενισχύσει την άμυνα και την αμυντική βιομηχανία. Θα χρειαστούν χρήματα. Θα μπορούν, όμως, οι μη σταθερές κυβερνήσεις να πάρουν δύσκολες αποφάσεις, όπως να προχωρήσουν σε κοινό δανεισμό;» επεξηγεί ο Κράστεβ.

«Η διακυβέρνηση είναι δύσκολη αυτές τις ημέρες. Οι πολίτες δίνουν εντολή στους πολιτικούς να αλλάξουν τον κόσμο, αλλά δεν είναι διατεθειμένοι να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους. Ολοι γνωρίζουμε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια μεγάλη οικονομική, πολιτική και πολιτιστική αλλαγή, η κοινωνία το δηλώνει, αλλά δεν είναι έτοιμη να πληρώσει το τίμημα. Οι νεαροί, για παράδειγμα, ήταν οι κυριότεροι υποστηρικτές για την προστασία του περιβάλλοντος. Αλλά πόσοι από τους νεαρούς ψηφοφόρους των Πρασίνων στη Γερμανία ψήφισαν AfD αυτή τη φορά…».

Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη

Τον ρωτάμε να επεξηγήσει πώς οι εκλογές στις ΗΠΑ θα επηρεάσουν την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. «Αν ο Τραμπ νικήσει θα υιοθετήσει αμέσως συγκεκριμένες πολιτικές και θα θελήσει να τις ακολουθήσουν οι σύμμαχοί του. Φανταστείτε αν ζητήσει από την Ευρώπη να κάνει μαζικές απελάσεις μεταναστών. Θα υπάρχουν επίσης εμπορικές πολιτικές έναντι της Ευρώπης και της Κίνας. Θα είναι κρίσιμο για την Ευρώπη να κρατήσει ισορροπίες όσον αφορά τη στήριξη στην Ουκρανία, να διαλέξει τις μάχες της, να έχει στρατηγική. Τα προηγούμενα χρόνια οι κρίσεις δημιούργησαν στιγμές θαρραλέων αποφάσεων. Και οι αποφάσεις σε κάθε κρίση ήταν εκτός Συνθηκών, ειδικά σχήματα κ.λπ.

Αν η Φον ντερ Λάιεν επανεκλεγεί θα πρέπει να λαμβάνει αποφάσεις πριν φτάσει η κρίση. Αν η Γαλλία έχει διαφορετική κυβέρνηση, τα πράγματα θα δυσκολέψουν, διότι δεν θα είναι τότε μόνο η Ιταλία, αλλά και μία ακόμη χώρα με βαρύτητα, που θα έχει κυβέρνηση από διαφορετική παράδοση. Δεν θα υπάρξει παράλυση, αλλά δεν θα είναι μια οραματική πολιτική. Θα έχουμε αλλαγές σε συναινέσεις. Πριν από πέντε χρόνια όλοι ενδιαφέρονταν για το κλίμα και τώρα έγινε διχαστικό. Παράλληλα, στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο υπάρχουν μετά τις εκλογές εκατό περίπου μη ενταγμένες έδρες. Η στάση των κατόχων τους είναι μη προβλέψιμη, καθιστώντας δύσκολη τη συνεργασία. Πολλοί θα προσπαθούν να εντυπωσιάσουν και όχι να ασκήσουν πολιτική» λέει το ιδρυτικό μέλος του ECFR.

Ο ρόλος της Μελόνι

Πώς λοιπόν θα μπορέσει η Ευρώπη να επιλύσει προβλήματα; «Θα πρέπει να επανεξετάσουμε την κατανόησή μας για τις λύσεις. Διότι όταν είσαι σε περίοδο τεράστιων μετασχηματισμών, σε αγορά εργασίας κ.λπ., οι λύσεις δεν είναι αυτό που ήταν πριν από δέκα χρόνια. Η Μελόνι εκλέχθηκε προτάσσοντας μια ισχυρή αντι-μεταναστευτική πλατφόρμα. Αλλά όντας στην εξουσία, δήλωσε ότι η ιταλική οικονομία χρειάζεται μισό εκατομμύριο μετανάστες. Υπό τη Μελόνι ο αριθμός των μεταναστών αυξήθηκε, αλλά παραδόξως η αγωνία των Ιταλών για τη μετανάστευση μειώθηκε διότι έχουν μια πρωθυπουργό που δεν θέλει τη μετανάστευση. Δεν θα εκπλαγώ αν ροές μεταναστών γίνουν πιο αποδεκτές επειδή θα υπάρχει έλεγχος από την Ακροδεξιά. Και με δεδομένη την ανησυχία για το δημογραφικό, το κρίσιμο ερώτημα που θα τεθεί δεν θα είναι πόσοι έρχονται αλλά ποιοι, και το πρόβλημα θα αναδιαμορφωθεί. Η Μελόνι διαπίστωσε πώς έπρεπε να κινηθεί. Δεν ανέβαλε αποφάσεις και ήταν έτοιμη να κάνει συμβιβασμούς. Αν κάποιος δεν έχει αποφασιστικότητα, οι κίνδυνοι για την ΕΕ θα είναι μεγαλύτεροι» επισημαίνει ο Κράστεβ.

«Μετακινούμαστε από ένα σύστημα με δομημένη πολιτική ζωή, με πολιτικές οικογένειες σε μια πιο πολύπλοκη κατάσταση. Μέρος της δύναμης των ακροδεξιών οφείλεται στο ότι δεν έχουν κυβερνήσει. Πάντα υπήρχε ψήφος διαμαρτυρίας, αλλά τώρα είναι δυσανάλογη η στροφή προς την Ακροδεξιά. Κάποια ακροδεξιά κόμματα θα γίνουν μέρος κυβερνήσεων, κάποια θα γίνουν πιο μετριοπαθή, αλλά δεν θα παραμένουν κόμματα διαμαρτυρίας. Παράλληλα, υπάρχουν κόμματα που εκτοξεύονται στις εκλογές και μετά εξαφανίζονται στις επόμενες. Αυτός ο παράγοντας θα συνεχιστεί και θα δυσκολέψει τη διακυβέρνηση. Οι σοσιαλιστικές κυβερνήσεις δεν ανέκτησαν την εμπιστοσύνη μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση και οι σοσιαλιστικές ελίτ είναι λιγότερο αντιπροσωπευτικές των ψηφοφόρων τους. Η Κεντροδεξιά πέτυχε, αλλά είναι υπό πίεση διότι ο δυναμισμός βρίσκεται στα δεξιά της. Η πολιτική στην Ευρώπη γίνεται πολύπλοκη. Παλαιότερα ήταν σαν τη γερμανική Βουλή, επικρατούσε ένας ευρύς συνασπισμός, τώρα είναι σαν την ολλανδική. Χρειάζονται πολλές διαπραγματεύσεις και συμμαχίες».