Οι Γάλλοι, η Disney, οι εναλλακτικοί

Κεντρικό πρόσωπο της ταινίας «Fremont» (ΗΠΑ, 2023) είναι η Ντόνια (Αναλίτα Γουάλι Ζουάντα), μια νεαρή Αφγανή σε ένα μέρος ονόματι Φρίμοντ, λίγο έξω από το Σαν Φρανσίσκο της Καλιφόρνιας, εκεί όπου αρκετοί συμπατριώτες της (όπως και άλλοι μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες) βρίσκονται συγκεντρωμένοι ευελπιστώντας να ακολουθήσουν μια νέα μορφή ζωής σε μια χώρα που δεν γνωρίζουν. Η Ντόνια, η οποία έχει δουλέψει ως μεταφράστρια για τους Αμερικανούς, δεν είναι ο τύπος μετανάστριας που το σινεμά μάς συστήνει συνήθως. Ολιγομίλητη και αγέλαστη μεν αλλά ετοιμόλογη όποτε οι περιστάσεις το απαιτούν και με μια πολύ υπόγεια αίσθηση χιούμορ, νιώθεις ότι βρίσκεται σε έναν «δικό της κόσμο», βυθισμένη σε σκέψεις που ποτέ ή σχεδόν ποτέ δεν εκφράζει με λέξεις. Ενας καλοπροαίρετος Ασιάτης (Εντι Τανγκ) την έχει προσλάβει στην επιχείρηση μετάφρασης ευχών για fortune cookies που προσφέρονται στους πελάτες των κινεζικών εστιατορίων. Η όχι και τόσο καλοπροαίρετη γυναίκα του (Τζένιφερ Μακέι) την αντιμετωπίζει με επιφύλαξη. Ο ψυχοθεραπευτής (Γκρεγκ Τέρκινγκτον), με τον οποίο η Ντόνια κάνει συνεδρίες για τα χάπια ύπνου που χρειάζεται, ξεσπά σε κλάματα μιλώντας μαζί της, μοιράζεται την αγάπη του για τον «Ασπροδόντη» του Τζακ Λόντον, το αγαπημένο του βιβλίο.

Αυτές οι συναντήσεις της Ντόνια με διάφορα πρόσωπα, οι καταστάσεις που ζει και το γεγονός ότι αυτοσχεδιάζοντας αποδίδει με τον δικό της τρόπο πολλές από τις ευχές των cookies είναι το πλαίσιο της τέταρτης μεγάλου μήκους ταινίας του αφγανού σκηνοθέτη Μπαμπάκ Τζαλαλί, ο οποίος εδώ και δεκαετίες, απ’ όταν ήταν μικρό παιδί ακόμη, μετανάστευσε στη Δύση (Αγγλία) για να ξεφύγει από τα βάσανα της πατρίδας του. Ηρεμα και καλόκαρδα, ο Τζαλαλί, με το υποδειγματικό σενάριο που συνυπογράφει με την Καρολίνα Καβάλι, ξετυλίγει το μυστήριο γύρω από την Ντόνια. Διαχειρίζεται με ευγένεια την ιστορία του, οι πληροφορίες δίδονται αργά αλλά μεθοδικά. Ο ασιάτης εργοδότης, μια φίλη (Χίλντα Σμέλινγκ), ο συνεσταλμένος μηχανικός αυτοκινήτων που τη φλερτάρει (Τζέρεμι Αλεν Γουάιτ)· ψηφίδες που βρίσκουν τη θέση τους σε αυτό το μικρό ασπρόμαυρο διαμαντάκι που συχνά σού θυμίζει ατμόσφαιρα ταινίας του Τζιμ Τζάρμους. Μια πολύ μελαγχολική αλλά συγχρόνως οπτιμιστική ταινία για τη μοναξιά και την ελπίδα, όπως και την ανάγκη κάποιων ανθρώπων να ριζώσουν επιτέλους κάπου.

Κωμωδία-φάρμακο

Καλή και άγια η αποκέντρωση και η επιστροφή στη φύση, όμως ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις πού θα πέσεις άπαξ και βρεθείς στον μικρόκοσμο μιας επαρχίας, και αυτό, με ωραίο χιούμορ, μας υπενθυμίζει η γαλλική κωμωδία «Κυνήγι γειτόνων» (Chasse Gardée, 2023) του Αντονίν Φουρλόν. Γιατί το παντρεμένο ζευγάρι Παριζιάνων (Καμίγ Λου – Χακίμ Τζεμιλί) που αποφασίζει να μετακομίσει προκειμένου να αναθρέψει πολιτισμένα, μακριά από τον θόρυβο και τα άγχη της παριζιάνικης φρενίτιδας, τα δύο ανήλικα παιδιά του θα βρεθεί προ τεραστίας εκπλήξεως μαθαίνοντας ότι το σημείο στο οποίο μετοίκησε είναι… πεδίο μάχης. Κυριολεκτικά. Μιλάμε για αληθινή μάχη, με πραγματικά πυρομαχικά, με σφαίρες που καταλήγουν στα παντζούρια και στις λαμαρίνες των αυτοκινήτων! Βλέπετε, το δάσος δίπλα στο καινούργιο σπίτι του ζευγαριού μπορεί μεν να του ανήκει, όμως είναι κοινής χρήσης και η «χρήση», εν προκειμένω, είναι το κυνήγι ζώων και κυνηγοί οι κάτοικοι του χωριού στους οποίους αρχηγός είναι ένας «άκαμπτος» αγρότης (Ντιντιέ Μπουρντόν).

Με κέφι ο Φουρλόν ξεδιπλώνει μια σειρά από κάθε άλλο παρά συνηθισμένες καταστάσεις, στις οποίες θα βρούμε ζώα με στυλ (η γάτα του ζευγαριού όπως και το… επικηρυγμένο αγριογούρουνο-τρομοκράτης της περιοχής) αλλά και ενδιαφέροντες χαρακτήρες σε συμπληρωματικούς ρόλους. Στον ρόλο της κυνικής μεσίτριας που δεν καταλαβαίνει το πρόβλημα και γελά με τα παράπονα των έξαλλων Παριζιάνων η Σαντάλ Λαντεσού είναι απολαυστική, ενώ οι λέξεις δεν αρκούν για να περιγράψει κανείς τον υπερήλικο γιατρό του χωριού (Αντρέ Πενβέρ) που δεν βλέπει, δεν ακούει αλλά κρατά… όπλο. Ακόμα και η ιδέα ότι ο δήμαρχος του χωριού (Τέο Γκρο) είναι ένας έφηβος που δεν έχει τελειώσει καλά καλά το σχολείο και προσπαθεί να βρει τη λύση στο πρόβλημα λειτουργεί αποτελεσματικά σε μια κωμωδία που μόνο ευχάριστες στιγμές έχει να σου προσφέρει, άκρως απαραίτητο φάρμακο στις μέρες μας.

Το Παρίσι στο μικροσκόπιο

Η διάθεση φτιάχνει και με τις «Παριζιάνικες ιστορίες» (Paradis Paris, Γαλλία, 2023) της Μαρζάν Σατραπί, οι οποίες δεν αποκλίνουν καθόλου από αυτό ακριβώς που δηλώνει ο τίτλος: μικρές ιστορίες με αρκετούς χαρακτήρες, με φόντο το Παρίσι και με έντονο το στοιχείο του «μαύρου» χιούμορ. Η Μόνικα Μπελούτσι στον ρόλο μιας ματαιόδοξης ως το κόκαλο πρώην ντίβας της όπερας που «ανασταίνεται» μέσα στο φέρετρό της γιατί η διάγνωση των γιατρών ήταν λανθασμένη και προσπαθεί να περισώσει την αξιοπρέπειά της. Ο Αντρέ Ντισολιέ, τηλεοπτικός αστέρας εκπομπών με δυσάρεστο περιεχόμενο, αλλάζει στάση όταν το πρόβλημα κτυπά τη δική του πόρτα. Η Ρόσι Ντε Πάλμα ανάβει το ένα τσιγάρο μετά το άλλο αδιαφορώντας αν αυτό τής κάνει κακό. Ενα κορίτσι με τάσεις αυτοκτονίας «θεραπεύεται» στα χέρια του απαγωγέα του. Ενας μαύρος νεαρός γκέι (Γκουεντάλ Μαριμούτου) προσπαθεί να συγκρατήσει τις ορέξεις του για έναν βρετανό κασκαντέρ (Μπεν Αλντριτζ)…

Το Παρίσι σε μικροσκόπιο, όπου τα μικρά ή τα μεγάλα προβλήματα ανωνύμων και διασήμων πλάθουν τον κόσμο της ιρανής σκηνοθέτριας του «Persopolis», η οποία τον προσεγγίζει με τρυφερότητα, ίσως λίγο περισσότερο ειδυλλιακά απ’ όσο τελικά χρειαζόταν. Καλές προθέσεις, γελάς σε αρκετά σημεία, αλλά σε καμία περίπτωση δεν νιώθεις ότι βλέπεις κάτι σπουδαίο.

Καλοκαιρινή Αθήνα

Με το «Καλοκαίρι της Κάρμεν» (Ελλάδα, 2023) και τέσσερα χρόνια μετά τον εξαιρετικό «Απόστρατο» που παραμένει η καλύτερη ταινία του, ο Ζαχαρίας Μαυροειδής συνδυάζει την αθηναϊκή καλοκαιρινή κάψα με τη δροσερή διάθεση μιας κομεντί με ομοφυλόφιλους ήρωες, καθώς επίσης ένα σκυλάκι, την Κάρμεν, που τους πονοκεφαλιάζει όλους (και στην ουσία σκέφτεται πιο έξυπνα από όλους). Βασικοί ήρωες είναι ο Δημοσθένης (Γιώργος Τσιαντούλας), ο κάτοχος της Κάρμεν, που προσπαθεί να ξεπεράσει τον πρόσφατο χωρισμό του από τον Πάνο (Νικόλαος Μίχας), και ο Νικήτας (Ανδρέας Λαμπρόπουλος), ένας άλλος φίλος του, επίσης γκέι, τον οποίο ο πρώτος βοηθά να γράψει ένα σενάριο (επί της ουσίας την ιστορία του Δημοσθένη). Ετσι προκύπτει ένα χαριτωμένο γαϊτανάκι, συστατικά του οποίου είναι η χαλαρότητα, το χιούμορ, η μοναξιά, η συντροφικότητα και ένα παιχνίδι φαντασίας (το σενάριο) – πραγματικότητας.

Και όλα αυτά μέσα σε μια καλοκαιρινή Αθήνα την οποία ο Μαυροειδής κινηματογραφεί με αγάπη – και καθόλου σαν μια πόλη αφιλόξενη, όπως θα περίμενε κανείς από το θέμα. Σε ό,τι αφορά την εξέλιξή της, αυτή καθαυτή η ιστορία δεν είναι ιδιαίτερα συναρπαστική, όμως ο σκηνοθέτης αντλεί συγκίνηση μέσα από στιγμές ασημαντότητας, τις οποίες χειρίζεται με ευγένεια και αξιοπρέπεια. Επίσης, τολμά να κινηματογραφήσει με ευθύτητα και ειλικρίνεια τα ανδρικά σώματα ενώ κάνουν σεξ μεταξύ τους – φαινόμενο μάλλον ασυνήθιστο στο ελληνικό σινεμά. Αυτές οι σκηνές πάντως δεν προσθέτουν κάτι, εκτός και αν ο Μαυροειδής ήθελε να δηλώσει κάτι συγκεκριμένο: ότι είναι ο πρώτος σκηνοθέτης που το τολμά.

Το λεπτό, εξαιρετικά δύσκολο στη διαχείριση, ως και «επικίνδυνο», ζήτημα του γυναικείου βιασμού βρίσκεται στην καρδιά της ταινίας «Ο κακός ηθοποιός» (Un Actor Malo, 2023) του μεξικανού σκηνοθέτη Χόρχε Κούτσι, ο οποίος προσπαθεί να αντιμετωπίσει όσο πιο πολύπλευρα γίνεται μια ιστορία που θα μπορούσε κάλλιστα να συμβεί στην πραγματικότητα. Κατά τη διάρκεια γυρίσματος μιας κινηματογραφικής ερωτικής σκηνής, ο πρωταγωνιστής (Αλφόνσο Ντοσάλ) παρασυρμένος ολοκληρώνει τη σεξουαλική πράξη ρωτώντας τη συμπρωταγωνίστριά του (Φιόνα Παλόμο) «ναι;» και χωρίς να λάβει απάντηση. Χωρίς να έχει καταλάβει τι έχει συμβεί, ο σκηνοθέτης της ταινίας (Γκεράρντο Τρεχολούνα) ζητά να επαναληφθεί η σκηνή και τότε η ηθοποιός ισχυρίζεται ότι βιάστηκε. Οπότε θα ακολουθήσει ένας κυκεώνας, με όλους τους εμπλεκομένους στην υπόθεση (βοηθοί, συνεργείο) να προσπαθούν να δουν τι «πρέπει» να γίνει.

Το βασικό ερώτημα είναι ένα: Για ποιον λόγο η ηθοποιός δεν μίλησε την ώρα της πράξης; Με σχεδόν αποκλειστικό δραματουργικό χώρο το σημείο όπου έγινε το συμβάν, η ταινία προσπαθεί να καλύψει όλες τις πλευρές αυτού του ζητήματος (μπλέκουν δικηγόροι, όπως και ο διάβολος του Internet) και ενίοτε θυμίζει εκπαιδευτική τηλεόραση φτιαγμένη για να «διδάξει» τι πρέπει κανείς να κάνει σε τέτοιες καταστάσεις. Την παρακολουθείς με ενδιαφέρον, αλλά το υπερβολικό φινάλε λειτουργεί 100% εναντίον της.

Κινούμενα σχέδια

Δύο ταινίες κινουμένων σχεδίων από αυτή την εβδομάδα, η μία ένα βαρετό ιαπωνικό manga γύρω από έναν αγώνα βόλεϊ που δεν λέει να τελειώσει, το «Haikyû! The Dumpster Battle» (Gekijôban Haikyû!! Gomi Suteba no Kessen, 2024) του Σουσούμου Μιτσουνάκα, και η άλλη, ασυγκρίτως ανώτερη, το τελευταίο προϊόν της Disney «Τα μυαλά που κουβαλάς 2» (Inside Οut 2, ΗΠΑ, 2024) του Κέλσεϊ Μαν. Δυναμική επιστροφή στον δημοφιλή μύθο του «Τα μυαλά που κουβαλάς», που υπήρξε μία από τις μεγάλες επιτυχίες της χρονιάς του (2015) και έφτασε ως τα Οσκαρ κερδίζοντας το καλύτερης ταινίας κινουμένων σχεδίων. Το θαυμάσιο εύρημα της πρώτης ταινίας ήταν να αποδοθούν σε animation τα συναισθήματα ενός κοριτσιού, της Ράιλι. Από τον θάλαμο επιχειρήσεων της ψυχής της Ράιλι, η Χαρά, ο Θυμός, ο Φόβος, η Λύπη και Αηδία πλοηγούσαν τον συναισθηματικό κόσμο της.

Στη δεύτερη ταινία η Ράιλι έχει μεγαλώσει και νέα συναισθήματα έρχονται να πάρουν τον πρώτο λόγο, με την Ανησυχία ηγέτιδα στην τετράδα που συμπληρώνουν η Ανία, η Ντροπή και η Ζήλια. Από μόνο του το εύρημα είναι ευφυές και προσφέρεται ιδανικά για μια κόντρα του τύπου ήρθαν τα άγρια για να διώξουν τα ήρεμα. Πραγματικά το πεδίο ανοίγει για μια ανεπανάληπτη «συναισθηματική μονομαχία» μέσα στην ψυχή της Ράιλι που έχει πάει στο λύκειο και προσπαθεί να κάνει νέες παρέες, όπως και να ενταχθεί στην ομάδα χόκεϊ. Στη διαμόρφωση του κάθε συναισθήματος ως χαρακτήρα φαίνεται και πόσο σωστά δουλεύει η Disney τα σενάριά της, οι λεπτομέρειες στο κάθε συναίσθημα είναι απολαυστικές με όλη τη σημασία της λέξης.

Χαβαλές

Αποκλειστικά στην αίθουσα ΣΤΕΛΛΑ προβάλλεται η «ό,τι να ‘ναι» κωμωδία του Ράινερ Σάρνετ «Η αόρατη μάχη» (Nähtamatu võitlus, Εσθονία / Λετονία / Φινλανδία / Ελλάδα) που αποπειράται να συνδέσει τις ασιατικές πολεμικές τέχνες με ένα μοναστήρι της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη Σοβιετική Ενωση του 1970. Μπορείς να δεχθείς την ταινία μόνο ως χαβαλέ, και σε ορισμένα σημεία είναι πράγματι διασκεδαστική. Αν ο Νίκος Ζερβός σκηνοθετούσε ποτέ τον Τζάκι Τσαν, το αποτέλεσμα, τολμώ να υποθέσω, δεν θα διέφερε και πολύ από αυτήν εδώ (ηθοποιοί: Ούρσελ Τιλκ, Εστερ Κούντου κ.ά.).

Επανεκδόσεις

Στη «Θηλιά» (Rope, ΗΠΑ, 1948) του Αλφρεντ Χίτσκοκ, δύο άντρες (Τζον Νταλ, Φάρλεϊ Γκρέιντζερ) σκοτώνουν έναν άνθρωπο και τον κρύβουν στην τραπεζαρία του σπιτιού τους, διοργανώνοντας την ίδια μέρα ένα πάρτι. Ενας από τους θαμώνες του θα είναι και ο παλιός καθηγητής τους (Τζέιμς Στιούαρτ). Μια από τις πιο πρωτοποριακές ταινίες του μετρ του σασπένς, καθότι είναι μερικά μονοπλάνα που σου δίνουν την αίσθηση του ενός (παρά τα fade outs που γίνονται ενδιαμέσως για την αλλαγή της μπομπίνας του φιλμ). Ακόμα και σήμερα στέκεται θαυμάσια!

Κάτι που δεν θα λέγαμε ότι συμβαίνει με τον «Τελευταίο των ανθρώπων» (Der letzte Mann, Γερμανία, 1924), γιατί ο χρόνος δεν έχει σταθεί στο πλευρό αυτής της βωβής ταινίας του Φρίντριχ Β. Μουρνάου που σήμερα δείχνει το ίδιο κουρασμένη όσο ο κεντρικός ήρωάς της: ο δυσκίνητος γερο-θυρωρός του πολυτελούς ξενοδοχείου (Εμίλ Γιάνινγκς), ο οποίος όταν υποβιβάζεται σε καθαριστή τουαλετών και χάνει τη στολή του μοιάζει με ζωντανό-νεκρό και προσπαθεί να αποκρύψει το γεγονός από τους δικούς του και τους γείτονες.