Από την αναδιανομή στην αλληλεγγύη

Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές το κόμμα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών δείχνει να παίρνει ακριβώς τις ίδιες έδρες (139) με το 2019. Εδώ και πολλά χρόνια πλέον η επιρροή των σοσιαλδημοκρατών παραμένει στάσιμη ως δεύτερου κόμματος. Αυτοί το 1993 έγιναν το Κόμμα των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών (PES) και το 2009 έγιναν Σοσιαλιστές και Δημοκράτες (S&D). «Ξέχασαν» τότε πως ο όρος Σοσιαλδημοκρατία σηματοδοτούσε την απόλυτη ρήξη με κάποιον μεταφυσικό «σοσιαλισμό» ως ξεχωριστού συστήματος, ακόμη κι αν αυτό ήταν δημοκρατικό. Αυτοί ελάχιστα πλέον θυμίζουν τους σοσιαλδημοκράτες του Μπαντ Γκόντεσμπεργκ. Αυτό όμως δεν οφείλεται στ’ ότι άλλαξαν όνομα. Οφείλεται στ’ ότι άλλαξαν πολιτικές. Σήμερα στον ιστότοπό τους ορίζουν τις αξίες τους που είναι η Ελευθερία, η Ισότητα, η Αλληλεγγύη, η Ποικιλία και η Δικαιοσύνη. Πολύ ωραία λόγια. Πουθενά όμως δεν θα συναντήσει κανείς την αναδιανομή (redistribution).

Κι όμως έως το 1990 (σε χονδρικές γραμμές) η σοσιαλδημοκρατία ήταν η παράταξη της αναδιανομής με μέσο της το Κράτος Πρόνοιας, το οποίο και αποτελούσε τον μοχλό της ανάπτυξης κατά τη Χρυσή Τριακονταετία. Αυτή όμως η διαδικασία τελείωσε από τη στιγμή που λόγω της Παγκοσμιοποίησης, η οποία στήθηκε πάνω στους φορολογικούς παραδείσους και τις εξωχώριες εταιρείες, δεν υπήρχε η δυνατότητα συνέχισης των παλαιών πολιτικών προοδευτικής φορολογίας. Οι οικονομικοί θεσμοί παγκοσμιοποιήθηκαν, οι πολιτικοί θεσμοί όμως όπως τα κόμματα και ιδίως τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα παρέμειναν σε εθνοκρατικό περιβάλλον. Ετσι οι σοσιαλδημοκράτες έχασαν το όπλο τους (την προοδευτική φορολογία) για την αναδιανομή και το στήσιμο του Καθολικού Κράτους Πρόνοιας. Από τότε κεντρική αξία τους έγινε η Αλληλεγγύη και η διαφορετικότητα/ ποικιλία. Αυτό ανάγκασε τον Πικετί να μιλάει για βραχμανική Αριστερά. Η αλληλεγγύη δεν κοστίζει και δεν φορολογείται. Είναι μια κούφια λέξη αν δεν ενταχθεί σ’ ένα υλικό περιβάλλον που θα ευνοεί τα μεσαία και τα κατώτερα στρώματα οδηγώντας στη δεύτερη αρχή της κατά Τζον Ρολς «Δίκαιης Κοινωνίας».

Αυτή συνδέεται με τις ανισότητες, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποβαίνουν προς όφελος όλων, αφού εκπληρωθούν δύο βασικά προαπαιτούμενα. Πρώτον, όλες οι θέσεις να είναι ανοιχτές σ’ όλους σε συνθήκες ισότητας ευκαιριών και δεύτερον, οι ανισότητες να αποβαίνουν προς όφελος των λιγότερο ευνοημένων μελών της κοινωνίας (αρχή της διαφοράς). Η αρχή της διαφοράς προσδιορίζει τους όρους κατανομής των κοινωνικών και οικονομικών αγαθών. Εδώ βρισκόταν το σοσιαλδημοκρατικό Κράτος Πρόνοιας και η αναδιανομή. Αλλά εισερχομένων αυτών από την πόρτα, εξήλθαν το 1990 από το παράθυρο, για να παραφράσω όσα έλεγε και ο Βέγγος για τη ζωή και τον θάνατο-κτύπα ξύλο.

Η σοσιαλδημοκρατία έχασε την αναδιανομή και στη θέση της οι «σοσιαλιστές και δημοκράτες» έβαλαν την αλληλεγγύη, μια χριστιανική έννοια. Να γιατί τα έρμα ψοφάνε, αν και τα βγάζουν και τα βάζουν με τον ήλιο. Τώρα του ΠΑΣΟΚ ή όχι είναι αυτός ο ήλιος, δεν ξέρω, θα σας γελάσω.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, πρώην επιστημονικός διευθυντής στο ΙΣΤΑΜΕ