Ηταν κάποτε το Βρυσάκι

Ενας πλανόδιος κυκλοφορεί στους δρόμους της με μια καμήλα και πουλά φιαλίδια με υγρό σαπούνι. Λίγα μέτρα πιο κει σε ένα συγκρότημα παραπηγμάτων τα χαμόγελα των γυναικών ανάμεσα στα απλωμένα ρούχα «φωτίζουν» την ασπρόμαυρη εικόνα ενός στενού δρόμου όπου ζουν 14 οικογένειες, συνολικά 49 άτομα. Στα γεμάτα κόσμο καφενεία της οι βενιζελικοί δίνουν μάχες με τους βασιλικούς, ενώ κάτοικός της υπήρξε και ο Λουί Φρανσουά Σεμπαστιάν Φοβέλ, ο γάλλος πρόξενος που είχε κι εκείνος λεηλατήσει αναρίθμητες αρχαιότητες.

Είναι το Βρυσάκι. Η γειτονιά των 5.000 και πλέον κατοίκων που απλωνόταν στη σκιά της Ακρόπολης. Η πυκνοκατοικημένη συνοικία των 348 ιδιοκτησιών που χρειάστηκε μόλις οκτώ χρόνια (1931 -1939) για να σβηστεί από τον χάρτη για να αναδυθεί από το χώμα η «καρδιά» της Αρχαίας Αθήνας, η Αρχαία Αγορά από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα (AΣΚΣA). Και η οποία θα ξανασυστηθεί στους Αθηναίους του 21ου αιώνα μέσα από την έκθεση «Βρυσάκι: η  αναβίωση μιας γειτονιάς μέσα από τα αρχεία της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα», την οποία επιμελείται η αρχαιολόγος Σιλβί Ντιμόντ.

Τενεκέδες και χαρτόκουτα, ενσφράγιστα τούβλα, παντζούρια γερμανικού τύπου και χάρτες, ιστορίες ανθρώπων που έζησαν στα σπίτι και περπάτησαν στους δρόμους της, φωτογραφίες, σχέδια και έγγραφα, αρχαιολογικά ευρήματα, αλλά και ένα νεοκλασικό που θα «αναστηθεί» τρισδιάστατο είναι μερικά μόνο από τα εκθέματα που θα αναλάβουν να διηγηθούν την ιστορία του Βρυσακίου στην έκθεση τον σκηνογραφικό σχεδιασμό της οποίας υπογράφουν η Βιβή Γερολυμάτου και ο Ανδρέας Γεωργιάδης και η οποία θα φιλοξενηθεί στον εκθεσιακό χώρο «Ιωάννης Μακρυγιάννης» της Γενναδείου Βιβλιοθήκης της ΑΣΚΣΑ.

«Η έκθεση είναι σημαντική για δύο λόγους. Πρώτον αποτελεί μια ευκαιρία να καταλάβει το ευρύ κοινό για ποιον λόγο απαλλοτριώθηκαν και γκρεμίστηκαν τόσα σπίτια. Και δεύτερον για να καταστεί σαφές πόσο πολύτιμα είναι τα αρχεία. Ο αρχαιολόγος καλείται να εξαφανίσει πολλές περιόδους μέχρι να φτάσει επί παραδείγματι στην κλασική, που ενδιέφερε στην προκειμένη περίπτωση, της Αρχαίας Αγοράς. Αν δεν υπήρχε τόσο πλούσιο υλικό στο αρχείο δεν θα μπορούσαμε να ξαναζωντανέψουμε το Βρυσάκι», και εξηγεί ότι στον εκθεσιακό χώρο και με κάποιες εκπλήξεις – ανάμεσα στις οποίες και μια ενότητα με ευρήματα από το σπίτι του Φαβέλ – μέσα από έξι θεματικές ενότητες θα παρουσιαστεί το Βρυσάκι όπως ήταν πριν και μετά τις ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής το 1931, από την Οθωμανική περίοδο έως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πάνω από 1.000 φωτογραφίες

Η περιπέτεια «επανασύστασης» της γειτονιάς με τη μυστηριώδη ταυτότητα – διότι όπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η αρχαιολόγος και έως πέρυσι, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε, υπεύθυνη των αρχείων ανασκαφής της Αρχαίας Αγοράς, Σιλβί Ντιμόντ, δεν έχει αποσαφηνιστεί αν λεγόταν Βρυσάκι ή Βλασσαρού ή περιοχή Αττάλου, Αρείου Πάγου και Ακροπόλεως, όπως έχει βρει να αναφέρεται σε συμβόλαια – ξεκίνησε όταν τα πρώτα χρόνια που έφτασε από την πατρίδα της, τον Καναδά, στην Αθήνα και στην Αρχαία Αγορά, εντόπισε σε ένα συρτάρι περισσότερες από 1.000 φωτογραφίες από την περιοχή πριν απαλλοτριωθούν τα σπίτια. Αρχισε να συνδυάζει το οπτικό υλικό με τις πληροφορίες που διάβαζε στο βιβλίο του Γιάννη Σιμωνέτη «Θησείο» καθώς είχε ειδικό ενδιαφέρον επειδή έμενε σε ένα νεοκλασικό στο Θησείο. Και με τον καιρό συνέθεσε όλες τις πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει στο βιβλίο της «Βρυσάκι: Η εξαφάνιση μιας συνοικίας για την ανακάλυψη της Αρχαίας Αγοράς» (εκδ. Μέλισσα).

«Αισθάνομαι ότι το Βρυσάκι είναι ένα κομμάτι δικό μου. Με γοήτευε το γεγονός ότι μπορούσα να συνδέω αντικείμενα που βρίσκονταν δίπλα μου με τις φωτογραφίες. Οι τενεκέδες μεταφοράς τοματοπελτέ, λίπους και πετρελαίου, που κάποιες φορές οι κάτοικοι του Βρυσακίου χρησιμοποιούσαν ως γλάστρες ή και για να κουβαλούν νερό, όπως διακρίνεται στις φωτογραφίες – βρίσκονταν εκεί που δούλευα, γεμάτοι αρχαιότητες. Αγοράσαμε καινούργιους, μεταφέραμε τα ευρήματα και παρουσιάζουμε τους παλιούς στην έκθεση» καταλήγει η επιμελήτρια.