Τεχνητή νοημοσύνη και λήψη αποφάσεων

Πρόσφατα, ο Πρωθυπουργός της χώρας, κύριος Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε ότι «η τεχνητή νοημοσύνη είναι μία επανάσταση που θα τα αλλάξει όλα. Και ακριβώς επειδή έτσι την αντιμετωπίζουμε, τη βλέπουμε ως μία μεγάλη ευκαιρία για τη χώρα να κάνει άλματα. Ειδικά στον τομέα της υγείας και της ψηφιακής υγείας εν γένει, έχουμε δρομολογήσει σημαντικές επενδύσεις». (Χ/Twitter, 15 Μαΐου).

Κάθε επένδυση, ωστόσο, κρύβει κινδύνους και θα πρέπει να προηγηθεί μια μακρά και εις βάθος συζήτηση σχετικά με την ίδια την έννοια της Τεχνητής Νοημοσύνης (εφεξής: ΤΝ), αλλά και τις συνέπειες χρήσης αλγοριθμικών προγραμμάτων στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Αν και η ΤΝ, τόσο ως έννοια όσο και ως επιστημονικός κλάδος, απασχολεί τους ακαδημαϊκούς κύκλους εδώ και αρκετές δεκαετίες, ο αρχικός ενθουσιασμός γρήγορα αντικαταστάθηκε από τη «συνειδητοποίηση της βαθιάς δυσκολίας του προβλήματος» (S.K. Bansal). Οπως παρατηρεί και ο πολιτικός επιστήμονας David Runciman, για την πραγματική τεχνητή γενική νοημοσύνη, ακούμε συχνά ότι χρειάζεται 20 ακόμη χρόνια τεχνολογικής εξέλιξης. Αυτό είναι πάντως κάτι, προσθέτει ο συγγραφέας, «που ακούμε εδώ και τουλάχιστον 50 χρόνια. Η ΤΝ βρίσκεται σταθερά σε χρονικό ορίζοντα 20 ετών»!

Και ενώ οι τεχνολογικές εξαγγελίες παραμένουν ασαφείς και μακρινές, τα αρνητικά αποτελέσματα από τη χρήση αλγοριθμικών προγραμμάτων παραμένουν απτά και κοινωνικά επιβλαβή. Οπως τονίζει ο Λόρδος Anderson σε πρόσφατη Εκθεσή του για το Ηνωμένο Βασίλειο (Home Office), στον σύγχρονο κόσμο «μπορούμε να περιμένουμε κάποιες ικανότητες λήψεως αποφάσεων να ατροφήσουν, ακόμα και στην περίπτωση που η τεχνητή γενική νοημοσύνη, υπό την έννοια αυτόνομων συστημάτων τα οποία θα ξεπερνούν τις ανθρώπινες δυνατότητες και θα συνεχίζουν να εξελίσσονται χωρίς ανθρώπινο έλεγχο, παραμείνει μακρινή φαντασία».

Εχει μάλιστα ενδιαφέρον ότι το φαινόμενο της εξασθένησης της ικανότητας λήψεως αποφάσεων από τη χρήση αναλυτικής προσέγγισης είναι κάτι για το οποίο μας μιλάει ήδη ο Αίσωπος με τον γνωστό μύθο για την Αλεπού και τη Γάτα, όπου και μας προειδοποίησε ότι η πραγματικότητα είναι πολύπλοκη και ότι η αυστηρά αναλυτική προσέγγιση δεν θα έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ακόμη και ένας υπερ-υπολογιστής δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ένα απλό πρακτικό ζήτημα. Για το τελευταίο χρειάζεται ικανότητα λήψεως αποφάσεων.

Προηγμένες χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη ξεκινήσει τη χρηματοδότηση έρευνας για το ζήτημα της αλληλεπίδρασης αλγοριθμικών προγραμμάτων (ΤΝ) και ανθρώπων-χειριστών (Human Computer Interaction). To Κέντρο Ερευνών Responsible Artificial Intelligence (RAI UK) μόλις πρόσφατα ανακοίνωσε τη χρηματοδότηση φιλόδοξων ερευνητικών προγραμμάτων (flagship Keystone projects), μεταξύ αυτών και το πρόγραμμα Probable Futures (με συνολικό κόστος περίπου 5,5 εκατομμύρια ευρώ για το συγκεκριμένο project), στο οποίο ο γράφων θα έχει την ευθύνη για δύο (2) από τα επτά (7) συνολικά ερευνητικά κομμάτια. Το πρόγραμμα θα μελετήσει τη χρήση ΤΝ στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης. Παρόμοια προγράμματα στον χώρο της Υγείας έλαβαν επίσης γενναιόδωρη χρηματοδότηση.

Συνεπώς, οι όποιες επενδύσεις στην τεχνολογία, τις οποίες καλώς εξήγγειλε ο Πρωθυπουργός, δεν είναι αρκετές. Αφενός πρέπει να γίνει κατανοητό μέσω περαιτέρω έρευνας και χρηματοδότησης, ότι ένα αλγοριθμικό πρόγραμμα δεν δύναται να υποκαταστήσει τον ανθρώπινο παράγοντα επί του πεδίου. Κάθε απόφαση προϋποθέτει, και βασίζεται σε ένα λογικό άλμα. Αφετέρου, η ίδια η χρήση αλγοριθμικών συστημάτων δημιουργεί προβλήματα καθώς οι χειριστές δυσκολεύονται να αξιοποιήσουν με κριτικό τρόπο τα πιθανολογικά αποτελέσματα, αναπαράγοντας άκριτα με τον τρόπο αυτό τις εμπειρικές προτάσεις και προκαταλήψεις αυτών που σχεδίασαν το λογισμικό.

Ο Κυριάκος Ν. Κώτσογλου είναι δικηγόρος Αθηνών και αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής στο Northumbria University