«Σήμερα οι Ιθάκες λιγοστεύουν»

Μια ιστορία για το ταξίδι του ανθρώπου προς τον εαυτό του, ενάντια στον εαυτό του και πέρα από τον εαυτό του. Αυτό είναι το «Odysseus», η πολυβραβευμένη παράσταση του Δραματικού Θεάτρου της Φιλιππούπολης που έρχεται απόψε και αύριο στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Σε μια καλλιτεχνική πρωτοβουλία που δίνει το στίγμα της νέας περιόδου του θεάτρου επί καλλιτεχνικής διεύθυνσης Νίκου Διαμαντή, γίνεται μια μετάκληση της μεγάλης παραγωγής του σημαντικότερου θεατρικού φορέα της Βουλγαρίας, ο οποίος έρχεται για πρώτη φορά στη χώρα μας. Σαράντα ηθοποιοί επί σκηνής ζωντανεύουν το έργο του Αλεξάντερ Σεκούλοφ, εμπνευσμένο από το ομηρικό έπος, σε σκηνοθεσία της Ντιάνα Ντομπρέβα. Με αφορμή την παράσταση, ο θεατρικός συγγραφέας, ο οποίος θεωρείται ο σπουδαιότερος εν ζωή της Βουλγαρίας, μίλησε στο «Νσυν».

Ο «Οδυσσέας» σας ύστερα από τόσες θεατρικές περιπλανήσεις πιάνει ένα ακόμα λιμάνι, αυτό του Πειραιά και του Δημοτικού Θεάτρου του. Πώς είναι για σας αυτό το ταξίδι;

Το να αφηγούμαι τον μεγάλο μύθο του περιπλανώμενου ανθρώπου στη σκηνή του θεάτρου του Πειραιά, στην Ελλάδα, την πατρίδα της μητέρας μου, στη σύγχρονη βουλγαρική γλώσσα, είναι ένα όνειρο που γίνεται πραγματικότητα. Είναι άλλο πράγμα να ταξιδεύεις στην Ελλάδα με πλοίο ή αυτοκίνητο και άλλο να της προσφέρεις μια επική και ποιητική ερμηνεία ενός από τους θεμελιώδεις μύθους της σύγχρονης ανθρωπότητας.

Είναι σαν να είμαι εγώ ο ίδιος ο Οδυσσέας, ο οποίος, έπειτα από ένα μακρύ ταξίδι, έφτασε στη δεύτερη πατρίδα του. Ισως δεν το γνωρίζετε, αλλά ένα σημαντικό μέρος των μυθιστορημάτων μου («Ο Κύριος κατεβαίνει στην Αθήνα», «Το νησί», «Ο περιπλανώμενος και οι γιοι», «Η γυναίκα στον άνεμο» και «Το πλοίο των σειρήνων») διαδραματίζεται ακριβώς στην Ελλάδα. Πιστεύω ότι είμαι ο συγγραφέας που εισήγαγε το Αιγαίο στη βουλγαρική λογοτεχνία. Αν με ρωτήσετε γιατί αυτά τα μυθιστορήματα δεν έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα, θα σας απαντήσω: Δεν είμαι από εκείνους τους συγγραφείς που γυρνούν και αναζητούν μεταφραστές και εκδότες. Αν η μοίρα αποφασίσει ότι κάποιος ενδιαφέρεται γι’ αυτά, είναι αρκετά δημοφιλή και διαβάζονται ευρέως στη Βουλγαρία, τότε αυτό είναι θέλημα Θεού.

Τι σας ενέπνευσε να δημιουργήσετε ένα θεατρικό έργο βασισμένο στον Οδυσσέα του Ομήρου;

Είμαι πεπεισμένος ότι κάθε εποχή πρέπει να βρει τη δική της προοπτική για αυτόν τον θεμελιώδη μύθο του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Εξίσου σημαντικό είναι να βρει τη δική της γλώσσα. Η ερμηνεία μου είναι εντελώς πρωτότυπη, χωρίς να έχει απομείνει περισσότερο από 2%-3% του αρχικού κειμένου του Ομήρου. Το έργο υποστηρίζει τη θέση ότι, αφού επιστρέψει στην Ιθάκη και αφηγηθεί τις εμπειρίες του όλα αυτά τα χρόνια, ο Οδυσσέας ξεκινά ένα δεύτερο ταξίδι, εντελώς μεταφυσικό, πέρα από τη μοίρα που εκπλήρωσε. Μόνο αν έχεις εκπληρώσει τη μοίρα που σκιαγράφησαν οι θεοί μπορείς να συνειδητοποιήσεις εκ νέου τον εαυτό σου, πέρα από τα όρια της ζωής και του θανάτου.

Πώς η γραφή σας συναντάει τα ποιήματα των Σεφέρη, Καβάφη και Μετοντίεφ που ενσωματώνετε στο κείμενο της παράστασης;

Στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία κατά τα τελευταία 150 περίπου χρόνια, υπάρχει ένα φωτεινό διάνυσμα ζωής και γραφής που εκπροσωπείται από έλληνες συγγραφείς: Καζαντζάκης, Σεφέρης, Ελύτης, Σικελιανός, Καβάφης. Το διάνυσμα αυτό αντιτίθεται στην αντίληψη της ανθρωπότητας ως τραγωδίας, ως καταστροφής – κοινωνικής, ταξικής, σεξουαλικής κ.λπ. Αν προσθέσουμε και τους άλλους κλασικούς της βαλκανικής λογοτεχνίας, προκύπτει ένα σώμα συγγραφέων που βλέπουν την ανθρωπότητα ως μια συνεχή προσπάθεια προς τον Θεό, προς το ουράνιο και το ιερό. Σε αυτή την ασίγαστη λαχτάρα για το φως βρίσκω το κοινό νήμα μεταξύ των συγγραφέων που αναφέρθηκαν. Παρεμπιπτόντως, δεν έχω ιδέα πόσο γνωστή είναι η σύγχρονη βουλγαρική ποίηση στην Ελλάδα, αλλά θα εκπλαγείτε από την παγκόσμιας κλάσης ποιότητά της. Πραγματικά θα εκπλαγείτε!

Ποιος είναι για σας τελικά ο Οδυσσέας;

Ο Οδυσσέας αντιπροσωπεύει την ανθρώπινη ικανότητα να αναζητά και να βρίσκει κανείς την πατρίδα του. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι Ιθάκες λιγοστεύουν. Οι κατευθύνσεις πολλαπλασιάζονται, αλλά οι Ιθάκες μειώνονται. Το να κρατάς την πατρίδα ως καρδιά που χτυπάει συνεχώς μέσα σου είναι μια σπάνια ιδιότητα. Το να διατηρείς τις κοινές αναμνήσεις, το κοινό παρελθόν, το να κλείνεις τον κύκλο για να ξαναξεκινήσεις, να ξαναξεκινήσεις για να επιστρέψεις, είναι το νόημα της ζωής. Ο Οδυσσέας είναι η δεξιότητα του να έχεις πατρίδα. Τη διατηρεί, και αυτή τον διατηρεί.

Θεωρείτε πως μια Ιθάκη μπορεί να συγκρατήσει τελικά ένα ανήσυχο πνεύμα ή είναι ένας προορισμός – ουτοπία που δεν τον φτάνει ποτέ;

Η πατρίδα είναι η μόνη πραγματωμένη ουτοπία στη ζωή ενός ανθρώπου. Το να έχεις πατρίδα – στην περίπτωσή μου, δύο! – είναι μια θεϊκή ευλογία. Κανείς δεν το έχει εκφράσει καλύτερα από τον Καβάφη: μας χαρίζει το υπέροχο ταξίδι. Ζούμε όχι επειδή γεννηθήκαμε, αλλά επειδή έχουμε μια πατρίδα που μας δίνει νόημα.