Τζαζ και πολιτιστικός τουρισμός στο Νότιο Αιγαίο

Το 6ο Διεθνές Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου και Νότιου Αιγαίου (RIJF) γίνεται πάλι η αφορμή για να συναντηθούν εξέχουσες μουσικές προσωπικότητες. Ο ιδρυτής του, Δημήτρης Βασιλάκης, μιλά για την ενδιαφέρουσα διαδρομή τού ιδιαίτερου θεσμού, τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει σε μια τοπική κοινωνία η τέχνη της μουσικής αλλά και για τις προκλήσεις που παρουσιάζονται με την επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης.

Η πορεία αυτού του φιλόδοξου μουσικού εγχειρήματος, από το σημείο εκκίνησης έως σήμερα, είναι μια διαρκής προσπάθεια εξέλιξης και δημιουργίας. Οπως λέει ο διακεκριμένος σαξοφωνίστας, το όραμα του φεστιβάλ άρχισε να υλοποιείται με τις συνεργασίες. «Την αδελφοποίηση από το 2019 με το Bodrum Jazz Festival, τη συνεργασία από το 2021 με Κύπρο και Cyprus Jazz & World Music Showcase, με το Athens Jazz Festival της Τεχνόπολης του Δήμου Αθηναίων, τη συνεργασία με την εκπαιδευτική πλατφόρμα των Tomorrow’s Warriors στο Λονδίνο, με μορφωτικά ιδρύματα – πρεσβείες: Εσθονίας, Βρετανίας, Ισπανίας, Κύπρου, Τουρκίας, Λουξεμβούργου, Νορβηγίας». Σημαντικό σημείο, όπως επισημαίνει ο κ. Βασιλάκης, είναι και η υποστήριξη από ευρωπαϊκό πρόγραμμα για νέους καλλιτέχνες.

Η τέχνη έχει πάντα τον τρόπο να δημιουργεί διάλογο. Πόσο κοντά σε αυτό είναι ένα jazz festival σε μια περιοχή εκτός Αθηνών; Για τον Δημήτρη Βασιλάκη ο ρόλος των περιφερειακών φεστιβάλ είναι δυναμικός και πολυεπίπεδος αφού, όπως λέει, «δίνουν το μήνυμα σε πολλαπλούς αποδέκτες ότι δεν είναι μόνο η οριζόντια υπηρεσία του τουρισμού αλλά ο πολιτιστικός τουρισμός, καθώς η πολυεπίπεδη προσφορά του πολιτισμού πάντα σε επαφή με την παιδεία και τη νέα γενιά είναι που έχει πραγματική σημασία. Το φεστιβάλ μας τρέχει εκπαιδευτικά προγράμματα όλη τη χρονιά στο Μουσικό Σχολείο Ρόδου, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το ΕΚΠΑ. Οπως πάντα, μας τιμά η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και το υπουργείο Πολιτισμού με την προσφορά πολύ σημαντικών αρχαιολογικών χώρων: 1η Ιουνίου Παναγία του Μπούργκου της Ρόδου, 2, 3 και 4 Ιουνίου Παλάτι Ιπποτών».

Ο στόχος φέτος για το Διεθνές Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου και Νότιου Αιγαίου (RIJF), όπως επισημαίνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, είναι η συνάντηση πολιτισμών jazz across the water. Πώς όμως μπορεί ν’ αποδώσει τα μέγιστα; «Οταν απολαμβάνουν την εκτίμηση της καλλιτεχνικής διεύθυνσης και των διοργανωτών – που προέρχεται από τη γνώση και την αγάπη για το είδος που υπηρετούν – και την αγάπη του κοινού. Επίσης, όταν οι συνθήκες του φεστιβάλ δείχνουν τον σεβασμό των διοργανωτών για τους καλλιτέχνες».

Σε αυτό το σημείο μπαίνει ο χαρακτηρισμός του BBC που αποκάλεσε τον διακεκριμένο σαξοφωνίστα «Hellenic god of postmodern expression». Τι σημαίνει για έναν καλλιτέχνη ένας τέτοιος χαρακτηρισμός; «Ποιητικό θα τον χαρακτήριζα, και όχι, δεν με βαραίνει, πολλές φορές οι κριτικοί θέλουν να εκφραστούν με έναν διαφορετικό τρόπο. Το σημαντικό είναι να είμαι δημιουργικός και όσο πιο αληθινός με το παίξιμό μου».

Η τεχνητή νοημοσύνη

Αναφορά γίνεται και στην ιδιαίτερη παράσταση του συνθέτη και ερευνητή της τζαζ με το ρομπότ Shimon στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το οποίο είχε χαρακτηρίσει ως έναν ενδιαφέροντα συνομιλητή, συνεργάτη και εργαλείο στη σκηνή σε πραγματικό χρόνο και σε πολλών ειδών multi performances. Δεδομένου ότι η μουσική έκφραση συνδέεται – και – με τη φαντασία, το συναίσθημα, πώς μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτό; «Δεν έχω δημιουργήσει το ρομπότ Shimon, αλλά έχω δουλέψει πάνω στον προγραμματισμό του εγκεφάλου και της δημιουργικότητάς του. Ο άνθρωπος στην ολότητά του είναι εξαιρετικά περίπλοκη και θαυμαστή υπόθεση και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι ένας ενδιαφέρων συνομιλητής. Η γνώση και η έρευνα δεν σταματούν ποτέ και οι καλλιτέχνες πρέπει να είμαστε μέρος αυτού του γίγνεσθαι.

Οσον αφορά τη φαντασία και τη δημιουργικότητα, η έρευνα jazz mapping που διεξάγω στο ΕΚΠΑ και στον Δημόκριτο έχει στόχο να εμβαθύνει στην κατανόηση και να συνδέσει τον τζαζ αυτοσχεδιασμό με τη γλώσσα, την ποίηση, την αφήγηση, την αυθόρμητη πρόζα και τη ρητορική τέχνη. Η τεχνητή νοημοσύνη θα φτάσει με τον καιρό αρκετά μακριά σε διάφορους τομείς, αλλά το ενδιαφέρον θα είναι στις εφαρμογές της φυσικής γλώσσας και στο μυστήριο της δημιουργικότητας, της έμπνευσης και της συνείδησης».