Το πληγωμένο σώμα της Αφρικής

Χώρεσε σε ένα τελάρο χειροβομβίδες και κράνη, παιχνίδια και ρούχα. Απλωσε τα χρώματα στον καμβά της με τα εργαλεία ζαχαροπλαστικής, ίδια με εκείνα με τα οποία η μητέρα της έφτιαχνε τα γλυκά που πούλαγε στον οικογενειακό φούρνο. Τόλμησε να αποτυπώσει τον «μπαμπούλα», το τρομερό τέρας που στοιχειώνει τα παιδικά όνειρα. Με κόλλα, μελάνι και βερνίκι επιχείρησε να κρούσει τον κώδωνα για τις γυναικοκτονίες εδώ και δεκαετίες, αλλά και να σχολιάσει τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Και ενώ ακόμη δημιουργεί και ταξιδεύει, καταθέτει σε κοινή θέα ένα σημαντικό τμήμα της «διαθήκης» της.

Είναι η Πένι Σιόπις, η ελληνικής καταγωγής εικαστικός από τη Νότια Αφρική, που σε ηλικία 71 ετών, με σπαστά ελληνικά και ένα διαρκές χαμόγελο υποδεχόταν πριν από λίγες ημέρες ως άριστη οικοδέσποινα τους επισκέπτες της πρώτης μεγάλης και μουσειακού επιπέδου αναδρομικής έκθεσής της στην Ευρώπη, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης σε επιμέλεια της καλλιτεχνικής διευθύντριας του μουσείου, Κατερίνας Γρέγου.

Στον κόσμο που έχει πλάσει σε δύο και τρεις διαστάσεις, με χρώματα και κόλλες, με έτοιμα αντικείμενα που αποτελούν την πρώτη ύλη για τις εγκαταστάσεις της, αλλά και με τη δύναμη του φακού-συμμάχου στη δημιουργία των βίντεό της, έχουν θέση η αποικιοκρατία και η εκμετάλλευση, το τραύμα, ο φόβος και το πένθος, η ανησυχία, η αντίδραση, η καταγγελία, ενώ μούσα της μοιάζει να είναι το σώμα, η εύπλαστη σάρκα του και το γεμάτο λεπτές γραμμές ή βαθιές ουλές δέρμα του.

Ως σώμα-θύμα μιας ανελέητης εκμετάλλευσης βλέπει στην «Ιστορική Ζωγραφική» της την Αφρική. Μόνο που για να διακρίνει ο θεατής όλες τις πτυχές της τεράστιας κακοποίησης την οποία έχει υποστεί η αφρικανική ήπειρος θα πρέπει να επιτρέψει στο βλέμμα του να «εξορύξει» κάτω από την αρχική εντύπωση ενός πίνακα που θυμίζει να έχει βγει από το ατελιέ ενός δημιουργού του 18ου αι., κάθε λεπτομέρεια που έχει αποδοθεί με ζωγραφική και κολλάζ, όπως οι αποικιοκράτες εξόρυσσαν από τα σωθικά της κάθε πολύτιμο ορυκτό της. Και να περιεργαστεί κορμιά που μοχθούν πάνω και κάτω από την επιφάνεια της γης σε μια σύνθεση που δεν έχει ορίζοντα.

Ο ΜΠΑΜΠΟΥΛΑΣ. Η σάρκα και ο φόβος πρωταγωνιστές και στα σχεδόν μονόχρωμα ροζ επιτοίχια έργα της, υπό τον τίτλο «Pinky Pinky», στα οποία επιχειρεί να ζωγραφίσει το άμορφο και άφυλο τέρας που τρομοκρατεί τα παιδιά όλου του κόσμου: τον μπαμπούλα, διερευνώντας μέσα από το χρώμα όλα εκείνα που δεν ομολογούνται, ενώ στην επόμενη ενότητα έργων την απασχολεί ένα άλλο απρόσωπο «τέρας», που δεν αποκλείεται κατά την καλλιτέχνιδα να είναι και δώρο: το πένθος που βίωσε μετά τον θάνατο του συντρόφου της. Και είναι αυτή η συνθήκη που την οδηγεί σε τυχαίες εικόνες πλούσιες σε συνειρμούς, καθώς επιχειρεί να δώσει σχήμα σε ένα άμορφο συναίσθημα. Στην καρδιά της έκθεσης, πάνω σε μια κατακόκκινη εξέδρα βρίσκεται το πιο προσωπικό έργο της Πένι Σιόπις: δύο μεγάλα τραπέζια πάνω στα οποία έχει τοποθετήσει 100 από τα 700 ετερόκλητα αντικείμενα της προσωπικής της συλλογής, που συνθέτουν το έργο «Will»: από ένα σοβιετικό δελτίο σίτισης έως ελαιόλαδο και χώμα από τους Αγιους Τόπους. Και από ένα λούτρινο ελαφάκι που αγόρασε σε δημοπρασία όταν εκποιήθηκαν τα υπάρχοντα της δολοφονηθείσας γειτόνισσάς της στο Γιοχάνεσμπουργκ ως ένα ψηφοδέλτιο από τις πρώτες δημοκρατικές εκλογές στη Νότια Αφρική το 1994. Το καθένα από αυτά έχει ορισμένο κληρονόμο, ενώ ως εικαστικό εγχείρημα βρίσκεται εν εξελίξει όσο η καλλιτέχνις ζει.

ΑΠΑΡΤΧΑΪΝΤ. Ο τρόμος και η απειλή που βίωναν όσοι ζούσαν στο καθεστώς του απαρτχάιντ, η κοινωνική ανισότητα, αλλά και η καθημερινότητα συνυπάρχουν στο εμβληματικό τρισδιάστατο επιτοίχιο έργο της «Charmed Lives». Εκεί όπου χωρίς ούτε χιλιοστό ελεύθερο «συγκατοικούν» ασημένια σκεύη από πλουσιόσπιτα με κράνη και χειροβομβίδες. Και το πορφυρό του φόντο συνομιλεί με τη μεγάλη σειρά έργων «Ντροπή» που πραγματεύονται τον φόβο και την ενοχή, τη βία και τη γυναικοκτονία σε διαφορετικές αποχρώσεις του κόκκινου με αφορμή τη δολοφονία μιας γυναίκας από τον σύντροφό της, ο οποίος κρέμασε τη σορό της από ένα δέντρο.

Παρούσες και οι «Ζωγραφικές Τούρτες» της, που δουλεύτηκαν με τα ίδια εργαλεία με τα οποία η μητέρα της άπλωνε το γλάσο στις τούρτες, ενώ αξίζει τον κόπο να σταθείτε στην προθήκη με το αρχειακό υλικό, εκεί όπου η ζωή της Πένι Σιόπις «εκτίθεται» μέσα από φωτογραφίες και ντοκουμέντα, τα πρώτα της σχέδια και υλικό από την ακτιβιστική δράση της.