Οι αθέατες όψεις της τελετουργίας

Ενα σκάκι όπου τη θέση των πιονιών έχουν πάρει καπάκια από πλαστικά μπουκάλια νερού. Ενα κορίτσι που σε περασμένες δεκαετίες διαφήμιζε σοκολατάκια. Δύο ζευγάρια που αγκαλιάζονται τρυφερά, χωρίς να αποκαλύπτουν σαφώς τη μεταξύ τους σχέση. Τρεις εικόνες ετερόκλητες που όμως τις συνδέει ένα απρόσμενο νήμα: είναι και οι τρεις διαφορετικές όψεις της τελετουργίας, όπως την προσεγγίζουν νέοι καλλιτέχνες και όπως την προσδιορίζουν όσοι ζουν στα Βαλκάνια. Και είναι μερικές μόνο από τις μορφές της, που αποτελούν την έκθεση «THEN AND AGAIN. Τότε και ξανά. Επαναπροσδιορίζοντας την τελετουργία στα σύγχρονα Βαλκάνια», ένα εγχείρημα του Ινστιτούτου Γκαίτε σε συνεργασία με το ΜΙΕΤ – Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης και με την υποστήριξη του MOMus – Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.

«Είναι μια ευκαιρία να επανεξετάσουμε την έννοια της τελετουργίας και να διαπιστώσουμε ότι είναι πανταχού παρούσα ακόμη κι όταν δεν την αναγνωρίζουμε ως τέτοια» λένε στα «ΝΕΑ» οι επιμελητές της Γιώργος Πρίνος και Δημήτρης Τσουμπλέκας. «Παλιότερα ταυτίζαμε την τελετουργία ως έναν βαθμό με τη θρησκεία, αν και ουδέποτε ήταν τόσο περιορισμένη σύμφωνα με τους κοινωνικούς ανθρωπολόγους. Τώρα την προσεγγίζουμε με όρους διαφορετικούς από εκείνους της λαογραφίας ή της θρησκείας. Το έργο τέχνης, ωστόσο, νοηματοδοτεί διαφορετικά τα πράγματα», συνεχίζουν και υποστηρίζουν ότι ως τελετουργία μπορεί να εκληφθεί ακόμη και ένας χαιρετισμός.

Κοινό στοιχείο των έργων που έχουν φιλοτεχνήσει επί τούτου νέοι εικαστικοί από την Αλβανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Κύπρο, τη Ρουμανία, τη Σερβία και την Τουρκία – το ελληνικό έργο ήταν το μοναδικό που προϋπήρχε καθώς είναι αποτέλεσμα ενός εγχειρήματος στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Χίου – είναι η προσέγγιση της τελετουργίας μέσα από το προσωπικό τους βίωμα.

«Είναι σημαντικό ότι οι καλλιτέχνες μιλούν για τον εαυτό τους, για το πώς βλέπουν τη ζωή τους. Μιλούν για τις αναμνήσεις τους, συνδέουν σύγχρονες φωτογραφίες τους με εκείνες από τα οικογενειακά άλμπουμ, εξού και υπάρχουν στον τίτλο τα χρονικά επιρρήματα “τότε και ξανά”, επειδή αναφέρονται στις έννοιες του παρελθόντος και της επανάληψης», εξηγεί το επιμελητικό δίδυμο, το οποίο κλήθηκε να «χτίσει» την έκθεση πάνω σε έναν δεδομένο τίτλο. «Μας άρεσε η ιδέα», λένε. «Μας έδωσε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τους άμεσους γείτονές μας από τα Βαλκάνια, τους οποίους έχουμε την τάση να αγνοούμε ή να τους αποφεύγουμε και μάλιστα να ανοίξουμε έναν διάλογο με όσους έχουν γεννηθεί από το 1990 και μετά».