Πρόσφυγες και εργασία: δύο όροι μιας επιτυχημένης εξίσωσης

Η εικόνα δεν ήταν συνηθισμένη. Ηταν μια εκδήλωση για την εύρεση εργασίας  που διέφερε από τις συνηθισμένες. Πρώην ασυνόδευτοι ανήλικοι, εργοδότες, εκπρόσωποι της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, του υπουργείου Μετανάστευσης και ΜΚΟ βρέθηκαν μαζί, στην κλειστή ελεγχόμενη δομή της Λέσβου, στο Μαυροβούνι, στα τέλη Φεβρουαρίου. Στην εκδήλωση συμμετείχαν πάνω από 450 πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, καθώς και 30 εργοδότες από όλη την Ελλάδα. Συναντήσεις υποψηφίων και εργοδοτών, εξέταση βιογραφικών, συνεντεύξεις, εισηγήσεις ειδικών ήταν μερικές από τις βασικές δραστηριότητες του διημέρου. Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος ενός συνόλου δράσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη το τελευταίο διάστημα, με στόχο τη διασύνδεση προσφύγων και αιτούντων άσυλο με την αγορά εργασίας.

Η εργασιακή αποκατάσταση βρίσκεται στον πυρήνα των πολιτικών ένταξης, ειδικά σε σχέση με τα ευάλωτα άτομα, ώστε χαρακτηριστικά όπως η νεαρή ηλικία, οι χρόνιες ασθένειες, η αναπηρία, η ταυτότητα φύλου κ.ά. να μην αποτελέσουν εμπόδιο για την ένταξη στην αγορά εργασίας και κατ’ επέκταση την κατάκτηση μιας αυτόνομης και αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Η ελληνική αγορά εργασίας διακρίνεται, σε αρκετές περιπτώσεις, από δομικά χαρακτηριστικά που δεν ενθαρρύνουν τη συμπερίληψη και τη διαφορετικότητα. Πέραν όμως των εμποδίων ως προς την πρόσβαση, τα τελευταία χρόνια υπάρχει και το ζήτημα της έλλειψης εργατικού δυναμικού σε ειδικότητες που δεν προσελκύουν ούτε έλληνες πολίτες αλλά ούτε και πολίτες από άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ. Και αυτό αφορά ζωτικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας  όπως είναι ο τουρισμός, ο αγροτικός και ο κατασκευαστικός τομέας.

Αυτή η έλλειψη επιτείνει, εκ των πραγμάτων, την ανάγκη να λειτουργήσει η αγορά εργασίας με όρους συμπερίληψης και αποδοχής της διαφορετικότητας. Αφενός για να καλυφθούν οι ανάγκες και αφετέρου για να δοθεί σε αιτούντες άσυλο η δυνατότητα να βιοποριστούν, στηρίζοντας παράλληλα την ελληνική οικονομία, μέσα από την προσφορά εργασίας, την καταβολή φόρων και εισφορών, αλλά και ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή.

Την ανάγκη αυτή προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε, μεταξύ άλλων, και με διμερείς συμφωνίες για μετακλήσεις εργαζομένων από άλλες χώρες, όπως με την Αίγυπτο, που θα ξεκινήσει να εφαρμόζεται το επόμενο διάστημα, με προοπτική να μετακληθούν πάνω από 2.000 εργαζόμενοι  στον τομέα της αλιείας.

Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα είναι καθοριστικός σε αυτή την προσπάθεια. Είναι απαραίτητο οι επιχειρήσεις να εκπαιδεύσουν και να εντάξουν στο δυναμικό τους εργαζόμενους από αυτές τις ομάδες, με όρους σεβασμού της εργατικής νομοθεσίας και πνεύμα υποστήριξης για την ομαλή μετάβαση αυτών των ανθρώπων στη νέα τους εργασιακή πραγματικότητα.

Προϋπόθεση για την επιτυχία του εγχειρήματος είναι να μην επικρατήσουν λογικές υποκατάστασης ήδη καταρτισμένου και απασχολούμενου προσωπικού ή παρέκκλισης από τη νομοθεσία. Σκοπός είναι το αμοιβαίο όφελος, τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους αιτούντες άσυλο, και όχι η διαμόρφωση συνθηκών «εργασιακού ντάμπινγκ», εξέλιξη που θα προκαλούσε την αντίδραση τόσο της κοινωνίας όσο και των αρμόδιων ελεγκτικών μηχανισμών.

Οι προσπάθειες για την εργασιακή ένταξη δεν αναιρούν τη στρατηγική επιλογή για μια συγκροτημένη μεταναστευτική πολιτική. Υιοθετούν όμως καινοτόμα εργαλεία, με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα, σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, όπως δείχνουν ανάλογες πρωτοβουλίες στην Ιταλία και την Ισπανία. Στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης, ρεαλιστικής και μακρόπνοης πολιτικής ως προς τις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές, το στοίχημα αυτό μπορεί να κερδηθεί.

Ο Ηρακλής Μοσκώφ είναι γενικός γραμματέας Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας