Μεγάλη σε όλα της η «Megalopolis» του Κόπολα

Είναι εξαιρετικά δύσκολο, ίσως και λίγο άδικο, να προσπαθήσει κανείς να ασκήσει κριτική στην τελευταία ταινία του Φράνσις Φορντ Κόπολα αμέσως μετά την πρώτη θέασή της. Το σίγουρο είναι ότι σε όλα της η «Megalopolis», που προβλήθηκε εντός συναγωνισμού την Πέμπτη το απόγευμα, είναι μια μεγάλη ταινία. Μεγάλη σε διάρκεια (πάνω από δυόμισι ώρες). Μεγάλη σε ιδέες. Μεγάλη σε φαντασία. Μεγάλη σε κινηματογραφικούς πειραματισμούς. Μεγάλη σε ντεκόρ. Μεγάλη στη θεματολογία της. Μεγάλη στη φιλοσοφία της. Mεγάλη σε μεγάλα ονόματα: Ανταμ Ντράιβερ, Ντάστιν Χόφμαν, Τζον Βόιτ, Σάια ΛαΜπέφ, Λόρενς Φίσμπερν. Μεγάλη ακόμα και στη… μεγαλομανία, την υπερβολή και την ανισότητά της. Ενας κινηματογραφικός Γαργαντούας, σαν αυτούς που έχουν σημαδέψει είτε θετικά είτε αρνητικά την καριέρα του 85χρονου αμερικανού σκηνοθέτη. Από τον «Νονό» και την «Αποκάλυψη τώρα!» (που το 1979 κέρδισε στο ίδιο αυτό Φεστιβάλ τον Χρυσό Φοίνικα) μέχρι το μιούζικαλ «Μια νύχτα ένας έρωτας» που μερικά χρόνια αργότερα επρόκειτο να σημάνει την καταστροφή του Κόπολα με τη χρεοκοπία των στούντιο Zoetrope.

Στη «Megalopolis» ο Κόπολα αποπειράται να συνδέσει τη ρωμαϊκη ιστορία και τον Ιούλιο Καίσαρα με το αμερικανικό μέλλον, που ωστόσο ίσως είναι το παρόν. Η ταινία έχει αναφορές σε διάφορα θέματα – ανάμεσά τους οικογένεια, εξουσία, τρομοκρατία – και ενώ περιέχει σχεδόν όλο το μέχρι σήμερα κινηματογραφικό σύμπαν του δημιουργού της, καταφέρνει να αποκτήσει μια απολύτως δική της, ξεχωριστή ταυτότητα. Επίσης, όπως από τους τίτλους αρχής δηλώνει, πρόκειται για ένα «παραμύθι» (αναφέρεται η λέξη «fable») και αυτό σημαίνει ότι ο Κόπολα μας λέει ότι οφείλουμε να πάρουμε τα όσα συμβαίνουν ως μια φαντασία και όχι κυριολεκτικά.

Κεντρικό πρόσωπο στη «Megalopolis» είναι ένας σπουδαίος, ιδιοφυής αρχιτέκτονας ονόματι Σίζαρ/Καίσαρας Καταλίνα (Ανταμ Ντράιβερ), ο οποίος έχει τη φιλοδοξία της δημιουργίας μιας νέας πόλης που θα πάρει τη θέση της μουχλιασμένης παλιάς (η Megalopolis είναι εμφανώς η Νέα Υόρκη, αν και στην ταινία ποτέ δεν ονομάζεται). Γκρεμίζοντας κτίρια για να τα αντικαταστήσει με άλλα, ο Σίζαρ έχει αποκτήσει φανατικούς υποστηρικτές, όπως και φανατικούς εχθρούς, ένας από τους οποίους είναι ο δήμαρχος της πόλης, ο Κικέρων (Τζιανκάρλο Εσπόζιτο), με του οποίου την κόρη Τζούλια (Nάταλι Εμάνουελ) ο πρώτος είναι ερωτευμένος. Προφανώς ο Κόπολα παρομοιάζει τον Σίζαρ με τον Ιούλιο Καίσαρα, λέγοντας (και μάλιστα από την αρχή της ταινίας) ότι το αμερικανικό πολιτικό σύστημα δεν διαφέρει από εκείνο της αρχαίας Ρώμης, αν και το ερώτημα είναι τι μπορεί να κάνει κανείς για να προστατέψει την Αμερική και να μην καταρρεύσει όπως κατέρρευσε η Ρώμη.

«Πότε μια αυτοκρατορία πεθαίνει; Γίνεται αμέσως ή γίνεται σταδιακά;» ακούμε λίγο αργότερα. Ή μήπως με τον τρόπο του ο Κόπολα μας λέει ότι η κατάρρευση έχει ήδη έρθει; Ποιος ξέρει.

Κατά τη διάρκεια της ταινίας από τη μνήμη θα περάσουν διάφορες εικόνες που συνδέονται με μνημεία του αμερικανικού πολιτισμού του 20ού αιώνα. Από τον «Πολίτη Κέιν» του Ορσον Γουέλς μέχρι την κλασική φωτογραφία «Lunch atop a Skyscraper» που δημοσιεύθηκε στη «Herald Tribune» τον Οκτώβριο του 1932 και παρουσιάζει εργάτες να κάθονται σε μια σκαλωσιά στα ύψη του ουρανοξύστη Rockefeler Centre της Νέας Υόρκης, όταν αυτή η πόλη γινόταν σιγά σιγά το θηρίο που όλοι ξέρουμε. Σε μια τέτοια σκαλωσιά, με το χάος από κάτω τους και με τον χρόνο σταματημένο (μια από τις αρκετές υπερβάσεις της ταινίας), ο Σίζαρ και η Τζούλια θα μοιραστούν μια από τις πιο αλλόκοτες ρομαντικές σκηνές που έχουν γυριστεί ποτέ στο σινεμά.

Φελίνι και «Νονός»

Σε κάποια άλλη σκηνή, όταν ένα στάδιο της πόλης παρομοιάζεται με το Κολοσσαίο, θα νιώσεις ότι βρίσκεσαι στο «Σατυρικόν» του Φεντερίκο Φελίνι, την ώρα που ο Κόπολα υποκλίνεται ακόμα και στον δικό του «Νονό», αφού στη μέση της ιστορίας υπάρχει μια πολύ παράξενη οικογένεια της οποίας τα μέλη αλληλοτρώγονται. Ομως όσο μεγάλα και αν είναι, τα πάντα σε αυτή την ταινία παρουσιάζονται ρευστά, πολλές καταστάσεις από στιγμή σε στιγμή αλλάζουν. Και ίσως σε αυτό το σημείο η «Megalopolis» να αποκτά το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της: γιατί είναι γυρισμένη σε μια εποχή επικίνδυνης ρευστότητας στην οποία πράγματι οι απανωτές αλλαγές είναι το καθημερινό μας «ψωμοτύρι» συντελώντας στην καθημερινή μας αγωνία.