To ξέσπασμα ενός νέου big bang του κομματικού συστήματος

Τα επί μακρόν μονότονα επαναλαμβανόμενα δημοσκοπικά ευρήματα κάνουν την αναμέτρηση των ευρωεκλογών της 9ης Ιουνίου να μοιάζει με αγώνα στερούμενο βαθμολογικού ενδιαφέροντος. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, τα διακυβεύματά του είναι πολλαπλά, εξίσου κρίσιμα και η τελική του έκβαση καθόλου αδιάφορη για τις πολιτικές εξελίξεις της επόμενης ημέρας. Εξού και όλοι οι συντελεστές του πολιτικού ανταγωνισμού προεξοφλούν ότι οι ευρωεκλογές της 9ης Ιουνίου θα αποτελέσουν ορόσημο για την περαιτέρω πορεία τους. Μένει να φανεί αν αποτελέσουν ταυτόχρονα και σημείο καμπής στην ιστορία της Μεταπολίτευσης.

Αυτό θα συμβεί αν επιβεβαιωθεί ότι τα αποτελέσματα των διπλών εκλογών του 2023 δεν ήταν προϊόντα μιας απλής συγκυρίας, αλλά φαινόμενα μιας νέας πολιτικής εποχής σαν και αυτήν που σηματοδότησε η είσοδος στην Βουλή νεόκοπων πολιτικών σχημάτων υπερσυντηρητικού προσανατολισμού, η συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ, η μερική ανάκαμψη του ΠΑΣΟΚ και κυρίως η πρωτοφανής αντοχή της ΝΔ στη φθορά της εξουσίας και η θεαματική διεύρυνση της εκλογικής επιρροής της προς την κατεύθυνση των λαϊκών συνοικιών των μεγάλων αστικών κέντρων και των νεότερων γενιών που μέχρι πρότινος της ήταν απροσπέλαστες.

Υπό το φως των αποτελεσμάτων των ευρωεκλογών της 9ης Ιουνίου θα μπορεί με μεγαλύτερη σαφήνεια να απαντηθεί το ερώτημα αν οι εθνικές εκλογές του 2023 σφράγισαν πράγματι μια ολόκληρη πολιτική εποχή σημαίνοντας την έναρξη μιας βαθύτερης μετάλλαξης τόσο του εκλογικού σώματος όσο και του λογισμικού της πολιτικής συμπεριφοράς του.

Προς το παρόν πάντως παραμένει απροσδιόριστο το ύψος της συμμετοχής στη διαδικασία των ευρωεκλογών και άγνωστη η σύνθεση και η προέλευση του εκλογικού σώματος που θα λάβει μέρος σε αυτήν. Σε κάθε περίπτωση είναι ενδεικτικά του μεγέθους των συντελούμενων αλλαγών τα ασυνήθιστα υψηλά για την εποχή ποσοστά που συγκεντρώνει, όπως και τα ποσοστά που συγκεντρώνουν τα μικρότερα «αντισυστημικά» κόμματα αυξάνοντας τις πιθανότητες να αντιπροσωπευθούν και στην Ευρωβουλή. Οπως χαρακτηριστική είναι και η βουβή στάση που κρατά στην πλειοψηφία της η κοινή γνώμη. Ενόψει μιας κατεξοχήν αναμέτρησης ηγετικών προσωπικοτήτων που θα είναι η φετινή αναμέτρηση των ευρωεκλογών δεν είναι άλλωστε τυχαίο που εμφανίστηκε η άλλη σχετική κοινωνική πλειοψηφία που θεωρεί ότι δεν είναι κανένας κατάλληλος για την διακυβέρνηση.

Πρόκειται προφανώς για εξωτερίκευση ενός συσσωρευμένου κοινωνικού θυμού που είναι επίσης άγνωστο πώς θα εκτονωθεί και εναντίον τίνος θα στραφεί. Το σίγουρο πάντως είναι ότι αντανακλά την κουφόβραση που εκλύεται στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα ως αποτέλεσμα της αυξανόμενης κοινωνικής δυσφορίας και της γενικευόμενης αίσθησης ότι δεν υπάρχουν ικανοποιητικές εναλλακτικές επιλογές.

Οσο το εκλογικό εκκρεμές μετακινείτο από τη ΝΔ στο ΠΑΣΟΚ και τούμπαλιν αναπαράγοντας τον δικομματισμό της Μεταπολίτευσης, το εκλογικό σώμα μπορούσε να ελπίζει σε καλύτερες ημέρες διαπραγματευόμενο με τα δύο μεγάλα κόμματα εξουσίας τον τρόπο που θα τις εξασφάλιζε.

Τώρα που ο δικομματισμός έχει καταρρεύσει και προσώρας δείχνει να μην μπορεί να βρει τη συνταγή της ανασυγκρότησής του ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει μοναδικός κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού. Μόνο που τα φαντάσματα των νεκρών στα Τέμπη συνεχίζουν να στοιχειώνουν τη συλλογική μνήμη. Το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο. Οι παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου και οι αστοχίες του επιτελικού κράτους αποτελούν αγκάθια στις σχέσεις του με τους πολίτες.

Πολύ δε περισσότερο που η επαγγελία του περί εκσυγχρονισμού του κράτους και δυναμικής επανεκκίνησης της ελληνικής οικονομίας μένει ανεκπλήρωτη επιβαρύνοντας την κοινωνική ψυχολογία, αυξάνοντας τη δυσφορία και καθιστώντας πιθανότερο το ξέσπασμα ενός νέου big bang του κομματικού συστήματος ανάλογου με αυτό που το οδήγησε σε κατάρρευση το 2012. Μόνο που αυτή τη φορά δεν θα είναι από αγανάκτηση, αλλά από την εντεινόμενη ανασφάλεια των εκτός των τειχών μεσαίων και λαϊκότερων στρωμάτων.

O Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής