Τα κοινόχρηστα του εργένη

Γεννήθηκα λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στη Ρούμελη, ο πατέρας από τον Δομοκό, η μητέρα από την Αταλάντη. Ο πατέρας μου, νέος φιλόλογος, διορίστηκε στην Αταλάντη, όπου γνώρισε και παντρεύτηκε τη μητέρα μου που ανήκε σε μεγαλοαστικό σόι με πατέρα δάσκαλο και μάνα με μεγάλη αγροτική περιουσία. Ο ένας αδελφός της μάνας μου, προοδευτικός αγρότης, διάβαζε και μιλούσε γερμανικά και ακολουθούσε μεθόδους καλλιέργειας με γερμανικά εγχειρίδια. Ο άλλος αδελφός δασάρχης και ένας σύζυγος της μιας αδελφής της, ο πρώτος ιδιοκτήτης ταξί σε όλη τη Λοκρίδα. Με το ξέσπασμα του πολέμου ο πατέρας μου κατόρθωσε να πάρει απόσπαση για το Γυμνάσιο Αταλάντης, έτσι τα δίσεκτα χρόνια της Κατοχής είχαμε φαγητό στο πιάτο, μιας και η περιουσία της γιαγιάς είχε και ιδιωτικό φούρνο, έτσι ψήναμε ψωμί και φαΐ, χωρίς να προκαλούμε πολλούς συμπολίτες μας που, αν ήταν κυρίως δημόσιοι ή ιδιωτικοί υπάλληλοι, είχαν τεράστιο πρόβλημα επιβίωσης. Το πατρικό σπίτι της γιαγιάς ήταν μια πλήρης οικονομική μονάδα. Είχε βαρέλια με λάδι, ξίδι, κρασί, αποθήκη με σιτηρά, όσπρια και πιθάρια με παστά κρέατα, ψάρια και πουλερικά.

Ηταν ένα τυπικό και σύνηθες αγροτικό και μικροαστικό σπίτι. Ολα τα σπίτια, με τις αυλές τους γεμάτες κοτέτσια, γουρούνια, γαλοπούλες και αγελάδες. Θυμάμαι που υπήρχε εποχή που μαζεύαμε πάνω από 200 αβγά. Το Πάσχα βάφονταν εκατοντάδες αβγά κόκκινα και μοιράζονταν σε συγγενείς, φίλους, γείτονες και στα παιδάκια που έρχονταν να ψάλουν τα κάλαντα, Χριστούγεννα, Πάσχα και του Ευαγγελισμού. Οχι, δεν ήταν ένα σπίτι πλούσιο, αλλά ένα αξιοπρεπές παράδειγμα του Μεσοπολέμου. Δεν θυμάμαι να υπήρξε σπίτι στην κωμόπολη της Αταλάντης να μην ψήνει αρνί το Πάσχα στην αυλή, μαζί με τους γείτονες, και πέντε κοκορέτσια και σπληνάντερο στις σούβλες. Αυτή η οικιακή οικονομία νομίζω πως δεν έχει αρκούντως μελετηθεί από τις πανεπιστημιακές σχολές μας.

Ψάχνω να θυμηθώ τι πράγματα της καθημερινής κατανάλωσης χρειάστηκε να με στείλει η μάνα μου να ψωνίσω από τον μπακάλη. Η καθαριότητα και το λουτρό γινόταν σε μας τα παιδιά στην αυλή με το λάστιχο, το σαπούνι ήταν σπιτικό προϊόν, η λεγόμενη «πλάκα». Η μάνα μου ήταν, εκτός των άλλων, και ειδική στην παρασκευή σαπουνιού που, αφού γινόταν το μείγμα, υπήρχαν ξύλινες κατασκευές με χωρίσματα και χύνονταν, ώστε να κρυώσουν υλικό για είκοσι και τριάντα «πλάκες». Το πασχαλινό τραπέζι είναι σίγουρο πως δεν είχε ούτε ένα προϊόν αγορασμένο. Εκτός από καρβέλι ψωμί και λευκό, κόκκινο και ροζέ κρασί διέθετε ελιές, σαρδέλες, χοιρομέρια, όλων των ειδών σαλάτες από την οικιακή παραγωγή. Σε ένα υπόστεγο της αυλής του σπιτιού της γιαγιάς υπήρχαν τεράστιες κάδες με ελιές μαύρες και πράσινες, ξίδι, κρασί και παστά. Δεν θυμάμαι να έχω σταλεί να αγοράσω κάτι από το μπακάλικο της γειτονιάς. Και τσάι και χαμομήλι και λεβάντα και μουρουνόλαδο είχε η αποθήκη της γιαγιάς. Θυμάμαι πως μέσα στην Κατοχή και στις πιο δύσκολες ώρες που πολύ συχνά, ξαφνικά, επέδραμαν γερμανικά στίφη (τις άλλες μέρες δεν υπήρχε, παρά μια χυδαία ελληνική προδοτική ομάδα που φρουρούσε την κωμόπολη με βάρδιες. Δυο – τρεις τους εξόντωσαν νύχτα αντάρτικες ομάδες που, καλυμμένες από τους χωρικούς, έφτασαν έως τα φυλάκια της βάρδιας).

Αν προσπαθώ να καταγράψω τις δύσκολες εποχές ως έφηβος από μια οικογένεια που αγαπούσε τη σπουδή, έψαχνα να βρω μονοπάτια για να καταλάβω τη γνώση. Και η πρώτη μου περιουσία ήταν πράγματι ό,τι πολυτιμότερο έχω ακόμα και θεωρώ θεμέλιο της πνευματικής, ηθικής, επαγγελματικής μου ζωής. Και οι πηγές της γνωστικής μου περιουσίας ήταν η καθημερινή ζωή και οι κανόνες της. Από τα οκτώ μου χρόνια θυμάμαι να βρίσκομαι κάθε περίοδο, άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο και χειμώνα στους τόπους παραγωγής αγαθών από τη φύση και τα ζώα. Παραστάθηκα και βοήθησα στην κουρά των προβάτων, στις γέννες των αμνών, στη σφαγή των πουλερικών και των ζώων για τις ανάγκες της τροφής. Μην κοιτάτε που σήμερα, κι αν ακόμη έχουν τα νοικοκυριά στημένη ψησταριά το Πάσχα, απλά κανένα παιδί της οικογένειας δεν έχει συναισθηματική σχέση με τον οβελία. Στα χρόνια της νιότης μας και μιας τελείως άλλης κυριολεκτικά οικονομίας το πρόβατο, η γίδα, το γουρούνι, η κότα, ανήκαν στον οικείο χώρο, στην αυλή μας. Τα είχαμε ταΐσει, τα είχαμε ξεγεννήσει, συχνά τα είχαμε θεραπεύσει από ασθένειες των ζώων. Μας αναγνώριζαν, κυρίως εμάς τα παιδιά, μας συνόδευαν στα παιχνίδια μας, μας ξυπνούσαν ξημερώματα και μας καληνύχτιζαν το δείλι. Αλήθεια, πού τη βρίσκαμε τόση σκληρότητα και από τη μια μέρα στην άλλη το κουνέλι που έπαιζε μαζί μας γινόταν γιορταστικό έδεσμα το μεσημέρι! Τι φοβερή εμπειρία ήταν να έχεις για δυο – τρία χρόνια συντροφιά μια γάτα, έναν σκύλο, ένα κουνέλι και ξαφνικά ο αχρείος γείτονας, ενοχλημένος, να σου το δηλητηριάζει και κείνο να έρχεται να σφαδάζει και να πεθαίνει στον χώρο που έπαιζε μαζί σου, ερωτεύτηκε, γέννησε τα παιδιά του και χόρτασε χάδια και νοστιμιές.

Οχι, αγαπητοί αναγνώστες, δεν είναι το ίδιο με τα αισθήματα για τον χαμό ενός ανθρώπου. Οι άνθρωποι έχουν πάθη, ιδεολογήματα, ηθικά προικιά, παιδεία (κι ας μη βάλω εισαγωγικά), δηλαδή συστήματα, νόμους, ήθη, έθιμα, μίση, απέχθειες, φυλετικές προκαταλήψεις, πολιτικά γαλόνια και συχνά, συχνότατα, εκπαίδευση που γεννά μίση και έχθρα. Τα ζώα δεν έχουν «πολιτισμό», ευτυχώς, κι όμως συχνά πληρώνουν ακριβά με τη σφαγή τους τις διαφορές των πολιτισμένων συγκατοίκων τους στη Γη.

Να μη θεωρηθεί υποκρισία ό,τι γράφεται εδώ. Μόλις χθες έφαγα αρνί, προχθές ψάρι, κάθε μέρα αβγά, δηλαδή πηγή ζωής των ζώων γύρω μας. Δεν είμαι χορτοφάγος, διότι και όσοι συνάνθρωποί μας ισχυρίζονται πως είναι χορτοφάγοι, έστω κι αν το αποδείχνουν κάθε στιγμή με τα εδέσματα της καθημερινής τους διατροφής, καταναλώνουν, μέσω της τροφικής μετατρεψιμότητας, δεκάδες ζώα και πουλιά, ακόμη και με τη μορφή φαρμάκων! Ζούμε και αποδεχόμαστε κυνικά κάθε μέρα τη θυσία (θυσία, αν το θέλετε!!) χιλιάδων ζώων στην εστίαση, στη θεραπεία (θυμηθείτε πόσα ζώα είναι πειραματόζωα που, με τον θάνατό τους, συχνά βασανιστικό, εξασφαλίζουν φάρμακα για τις ανθρώπινες αρρώστιες).

Αγαπητοί φίλοι αναγνώστες, να μη νομιστεί πως, γράφοντας όλα αυτά, προσπαθώ να βγάλω απέξω την ουρά μου. Σήμερα το μεσημέρι κρέας έφαγα, χθες το βράδυ ψάρι, προχθές πουλερικό. Κάποιος κυνικός θα έλεγε πως αυτό είναι η πραγματικότητα εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Ακόμη κι όταν ο Θεός κατέβηκε στη Γη, προσέφερε στους πιστούς μαθητές του τις πατροπαράδοτες τροφές, τον αμνό τον σιτευτό, δηλαδή όχι μόνο ένα ζώο, αλλά έναν αναβαθμισμένο σε άνθρωπο συγκάτοικο του κόσμου. Γελάω και σαρκάζω, όταν διαβάζω φετφάδες, τάχα μου ζωόφιλων. Οταν ξέρω και γνωρίζω πως τα ντουλάπια τους, τα συρτάρια τους, τα βιβλία τους, τα ρούχα τους, τα αρώματά τους, τα φάρμακά τους, τα δηλητήριά τους είναι χημικά παράγωγα των χιλιάδων ζώων, χωρίς τη βούλησή τους, χωρίς να αποδέχονται τη μετατροπή τους  σε εργαλείο.

Δεν θέλω, αγαπητοί αναγνώστες, να θεωρηθούν όσα γράφω επ’ ευκαιρία της συγκυρίας σαν τάχα μου μετάνοια και τα ρέστα. Οταν αυτό το ον που ονομάζεται όρθιο ζώο εδώ και αιώνες, από την πρώτη μέρα του Αδάμ, σκότωσε συνάνθρωπο. Είναι ανόητη απόπειρα να προσπαθούμε τάχα μου να εξηγήσουμε τις τύψεις μας (!!) για τη θανάτωση ζώων. Δεν γνωρίζω πώς και τι σκέφτονται οι θεοί, ο θεός, όπως το νιώθετε, το ΑΛΛΟ, πάντως, εμείς το φορτώνουμε με ιδέες και επιθυμίες πολύ κοντά στις ανάγκες μας. Ενας κυνικός φίλος έλεγε κάποτε σε ανάλογες στιγμές προβληματισμών, «τι άραγε είχε στον νου του ο θεός, όταν έπλαθε τον άνθρωπο και του επέτρεπε να σκέφτεται και τον θάνατο των άλλων (ακόμη και του εαυτού του!!)». πώς άραγε στοχάστηκε ο θεϊκός νους και αποφάσισε ανάμεσα στην όλη διαδικασία της υπάρξεως του κόσμου να περιλάβει και τη βεβαιότητα του θανάτου. Γιατί είναι η αποθέωση (κυριολεκτικά) της ζωής το μοιραίο τέρμα του θανάτου; Και τι νόημα, συγχωρέστε τη βλασφημία, έχει η Ανάσταση του Θεού (πάλι συγχωρέστε με), όταν έρχεται κάθε χρόνο να μου υπενθυμίζει να παρατηρώ, χωρίς νόημα και δυνατότητα αντίδρασης, πως η κλεψύδρα είναι μοιραίο να αδειάσει.

Αγαπητοί αναγνώστες, δεν είχα σκοπό χρονιάρες μέρες να χαλάσω το κέφι σας. Μια εξαίσια παραχώρηση που μας έκανε ο Δημιουργός μας είναι να ξεχνάμε, να αδιαφορούμε, έστω προσωρινά, για τις μετρημένες μέρες μας. Τις μέρες αυτές ξαναδιαβάζω το αριστούργημα του Τόμας Μαν «Δόκτωρ Φάουστους» και σκέφτομαι πως μ’ αυτό το αριστούργημα κέρδισε την αθανασία. Ετσι, ας ευχηθούμε να αφήσουμε πίσω μας ένα έργο ζωής, αγάπης, ελευθερίας, όχι υποχρεωτικά αριστούργημα, αλλά αυθεντικό προϊόν κατάφασης στη ζωή, πέραν του θανάτου!