Δίδαξε εντιμότητα και αγνό πατριωτισμό

Πρόσφατα έφυγε εντελώς απροσδόκητα από τη ζωή ο πολιτικός, οραματιστής, στοχαστής και συγγραφέας Μιχάλης Χαραλαμπίδης, βυθίζοντας στο πένθος την οικογένειά του, χιλιάδες συνοδοιπόρους, αναγνώστες και φίλους του.

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αλεξανδρούπολη. Οι πρόγονοί του ήρθαν στην Ελλάδα ως πρόσφυγες από τα χωριά της Τραπεζούντας του Πόντου μετά τη γενοκτονία και τον μαζικό εκπατρισμό των παρευξείνιων Ελλήνων. Στα νεανικά του χρόνια, επί δικτατορίας, διέφυγε στην Ιταλία όπου και σπούδασε Οικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες και Κοινωνιολογία, ενώ παράλληλα ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα στο πλαίσιο του ΠΑΚ εξωτερικού. Ηταν μέλος της συντακτικής ομάδας της ιδρυτικής διακήρυξης του ΠΑΣΟΚ εντός του οποίου ανέπτυξε έντονη ιδεολογική και πολιτική δραστηριότητα ως επικεφαλής της λεγόμενης «ομάδας των Ιταλών», η οποία στεκόταν πάντοτε κριτικά απέναντι στη διαφαινόμενη πορεία «κρατικοποίησης» και εκφυλισμού του Κινήματος αλλά και στις αντιαναπτυξιακές επιλογές και πρακτικές της ηγεσίας του. Η ουσιαστική κριτική και οι προτάσεις του αποτυπώθηκαν σε έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων, άρθρων, ομιλιών και ανακοινώσεων αλλά και σε προτάσεις νόμων για την ίδρυση μιας νέας πόλης στη Θράκη με το όνομα Ρωμανία και την αναγνώριση από το ελληνικό κοινοβούλιο της γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού.

Ο Μιχάλης παρέμεινε πιστός και έκανε πράξη τις πεποιθήσεις και ιδέες του για ουσιαστικό διαχωρισμό κράτους – κόμματος. Ετσι, δεν διεκδίκησε ποτέ βουλευτική έδρα ή υπουργική θέση, αν και άνετα θα μπορούσε να το πράξει λόγω και της εγγύτητάς του με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Παρέμεινε ενεργός στα κομματικά όργανα αλλά και στα κινήματα της κοινωνίας των πολιτών στην Ελλάδα και στο εξωτερικό δημιουργώντας σημαντικά ρεύματα σκέψης και πολιτικής δράσης σε διαφορετικά πεδία. Μετά την αποχώρησή του από το ΠΑΣΟΚ στα τέλη του 1990, ίδρυσε την Δημοκρατική Περιφερειακή Ενωση, με την οποία συμμετείχε και σε εκλογικές αναμετρήσεις.

Ηδη από τη δεκαετία του ’90 σε μια εντυπωσιακή ομιλία του σε συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, προέβλεψε, με μεγάλη ευστοχία, τη χρεοκοπία της Ελλάδας, ασκώντας παράλληλα σκληρή κριτική για τη σπατάλη ευρωπαϊκών και εγχώριων πόρων από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ. Την ίδια στιγμή προειδοποίησε για τους κινδύνους που ελλοχεύουν από τον τουρκικό νεο-επεκτατισμό και τη μετατροπή της χώρας σε μια «Ελλάδα τουρκομπαρόκ, ένα φτωχό, συρρικνωμένο βιλαέτι ή γερμανικό λάντερ» όπως χαρακτηριστικά είπε. Δυστυχώς επιβεβαιώθηκε και αντί η χώρα να πάει στην Κερύνεια, οδηγήθηκε στα Ιμια και στη Συμφωνία της Μαδρίτης (Ιούλιος 1997, Κ. Σημίτης), και συνεχίζοντας τον κατήφορο μέχρι σήμερα, βρέθηκε αντιμέτωπη με τις ναζιστικού τύπου τουρκικές θεωρίες της «γαλάζιας πατρίδας» και το «Σύμφωνο Φιλίας των Αθηνών» (Δεκέμβριος 2023, Κυρ. Μητσοτάκης). Ο Μ. Χαραλαμπίδης πρότεινε μια έξυπνη, διπλωματική και πολιτική αντιμετώπιση του τουρκικού επεκτατισμού, λέγοντας χαρακτηριστικά πως «δεν υπάρχει κυπριακό πρόβλημα, δεν υπάρχει πρόβλημα Αιγαίου ούτε Θράκης, υπάρχει μόνο το τουρκικό πρόβλημα που πρέπει να λυθεί με βάση τις αρχές και τα ιδανικά που αποτέλεσαν τα θεμέλια των ευρωπαϊκών δημοκρατιών» αλλάζοντας έτσι τις παραμέτρους κατανόησης και ανάλυσης του μεγάλου αυτού προβλήματος για την Ελλάδα – Κύπρο και τους λαούς της περιοχής.

Ορθώς πίστευε ότι η μεταψυχροπολεμική εποχή, που είχε αρχίσει να αναδύεται από το 1989, δημιουργούσε ευνοϊκές συνθήκες για έναν ενεργότερο ρόλο του ελληνισμού όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στον μεσογειακό, παρευξείνιο, μεσανατολικό και κεντροασιατικό χώρο, λόγω και της παρουσίας εκεί ιστορικών ελληνορθόδοξων ή ελληνόφωνων κοινοτήτων. Δυστυχώς οι κρατούντες κώφευαν.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης με τις ιδέες και την πολιτική στάση – δράση του δίδαξε ήθος, εντιμότητα, αγνό – ορθολογικό πατριωτισμό, αλληλεγγύη και ενσυναίσθηση, υγιή κοσμοπολιτισμό, αλλά και κουλτούρα πολιτικής πρόβλεψης, ανάλυσης και οραματισμού. Ανήκει σε όλους τους Ελληνες και σε όλους τους λαούς που αγαπούν τη δημοκρατία και τη συνεργασία.

Ο Νίκος Μιχαηλίδης είναι δρ Ανθρωπολογίας Πανεπιστημίου Πρίνστον