Οι φόβοι της Ευρώπης

^«Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, κάνει όμως ομοιοκαταληξίες», λέει ένα κλασικό γνωμικό, το οποίο αποδίδεται στον Μαρκ Τουέιν. Θα μπορούσε να είχε προσθέσει ότι όταν η Ιστορία κάνει ομοιοκαταληξίες, τα αποτελέσματα είναι συχνά καταστροφικά.

Ακριβώς όπως οι εδαφικές φιλοδοξίες των δυνάμεων του Αξονα δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το σημερινό απολυταρχικό μπλοκ της Κίνας, της Ρωσίας, του Ιράν και της Βόρειας Κορέας επιδιώκει να διαλύσει τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη. Τώρα, όπως και τότε, διάφορες συγκρούσεις σε όλο τον κόσμο θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε έναν παγκόσμιο πόλεμο, εάν ενεργοποιηθούν αυτόματα στρατιωτικές συμμαχίες ως απάντηση σε εχθρικές ενέργειες των αντιπάλων.

Σκεφτείτε, για παράδειγμα, την πολύ πραγματική πιθανότητα να επιστρέψει ο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2025. Δεδομένης της επιδεικτικής αδιαφορίας του για την ασφάλεια της Ευρώπης, είναι σαφές γιατί οι ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες βασίζονται στις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα πρέπει να ανησυχούν.

Αλλά αυτό δεν αφορά μόνο τον Τραμπ. Δεδομένης της αυξανόμενης επιρροής της Κίνας, ακόμη και μια δεύτερη θητεία του Τζο Μπάιντεν θα μπορούσε να οδηγήσει σε μειωμένη αμερικανική αφοσίωση στο ΝΑΤΟ υπέρ της AUKUS, της στρατιωτικής συμμαχίας που δημιούργησε με την Αυστραλία και τη Βρετανία προκειμένου να αντιμετωπίσει την απειλή της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό. Το μειούμενο ενδιαφέρον της Αμερικής για την Ουκρανία υπογραμμίζει αυτή τη μετατόπιση, με την Ευρώπη να μένει να καλύψει το κενό ασφαλείας που προκύπτει.

Κατά συνέπεια, φόβοι ενός επικείμενου πολέμου έχουν καταλάβει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η επιθετικότητα του Πούτιν ανάγκασε την Ευρώπη να εγκαταλείψει τη μεταϊστορική της νοοτροπία και να ασχοληθεί σοβαρά με τον επανεξοπλισμό της. Οι στρατιωτικές δαπάνες των κρατών-μελών της ΕΕ έφτασαν το 2022 στο ποσό-ρεκόρ των 240 δισ. ευρώ, αύξηση 6% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ η McKinsey προβλέπει ότι οι ετήσιες αμυντικές δαπάνες της Ευρώπης θα μπορούσαν να αυξηθούν στα 500 δισεκατομμύρια ευρώ μέχρι το 2028.

Ενώ όμως η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών θα μπορούσε να αποτρέψει τη Ρωσία από το να επιτεθεί σε ευρωπαϊκές χώρες, οι μεγαλύτεροι αμυντικοί προϋπολογισμοί δεν θα λύσουν από μόνοι τους τα στρατηγικά προβλήματα της ηπείρου. Για να υπερασπιστεί εαυτόν, η Ευρώπη πρέπει επίσης να βελτιώσει την ολοκλήρωση και τη διαλειτουργικότητα των διαφόρων στρατιωτικών της πολιτισμών και οπλικών συστημάτων. Δεδομένου ότι αυτό θα είναι μια παρατεταμένη διαδικασία, η πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τη σύσταση ενός ευρωπαίου Επιτρόπου Αμυνας είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Η Ευρώπη πρέπει επίσης να μειώσει την εξάρτησή της από την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ. Η εγκαθίδρυση μιας ανεξάρτητης ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής, την οποία μόνο η Γαλλία και η Βρετανία μπορούν να παρέχουν, είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της επιθετικότητας του Πούτιν. Τούτου λεχθέντος, ακόμη και αν η Ευρώπη βελτιώσει τις αποτρεπτικές της ικανότητες, δεν θα ήταν συνετό να υποθέσουμε ότι οι ηγέτες λαμβάνουν αναγκαστικά ορθολογικές αποφάσεις.

Στο βιβλίο της «The March of Folly» (1984), η ιστορικός Μπάρμπαρα Τάκμαν παρατηρεί ότι οι πολιτικοί ηγέτες συχνά ενεργούν ενάντια στα συμφέροντά τους. Οι καταστροφικοί πόλεμοι της Αμερικής στη Μέση Ανατολή, η ατυχής εκστρατεία της Σοβιετικής Ενωσης στο Αφγανιστάν και ο συνεχιζόμενος πόλεμος τυφλού μίσους μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς στη Γάζα, με τη δυνατότητα κλιμάκωσης σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, αποτελούν κορυφαία παραδείγματα τέτοιων λανθασμένων ενεργειών. Οπως σημειώνει η Τάκμαν, η πορεία της ανοησίας δεν έχει τέλος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για μια εποχή αυξημένης επαγρύπνησης.

Ο Σλόμο Μπεν-Αμι, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου για την Ειρήνη του Τολέδο.