To πορτρέτο ενός ναζί δολοφόνου

Το θέμα μπορεί να σοκάρει. Η τέχνη πολλές φορές το έχει αυτό. Matz και Jörg Mailliet προσαρμόζουν το μυθιστόρημα του Olivier Guez για αυτόν που έγινε γνωστός ως ο «Αγγελος του Θανάτου του Αουσβιτς» σε κόμικ χρονογράφημα. Το «The disappearance of Josef Mengele» είναι ένα graphic novel που ξεπερνά κατά πολύ τη λογοτεχνική του αξία, καθώς, όπως και στην εποχή της η «Λίστα του Σίντλερ» ήταν πολύ περισσότερα από μια ταινία, είναι ένα πορτρέτο ενός τέρατος, μιας ιδεολογίας και μιας κοινωνίας που προστάτευσε εγκληματίες πολέμου.

Ο Matz, ένας από τους βετεράνους των γαλλικών κόμικς, είναι υπεύθυνος για το σενάριο του έργου του Oliver Guez πέντε χρόνια μετά την εμφάνιση του μυθιστορήματος. Ενα κόμικ που απεικονίζει τα χρόνια απόδρασης ενός από τους πιο διαβόητους ναζί. Η ιστορία ξεκινά με την άφιξη του Γιόζεφ Μένγκελε στην Αργεντινή τον Ιούνιο του 1949 μετά τη μεταφορά του από την Ευρώπη από μια οργάνωση (Οντέσα) που ήταν υπεύθυνη για τις αποδράσεις βασικών ηγετών των ναζί.

Στο πρώτο μέρος του άλμπουμ, ο Matz περιγράφει πώς ο πρώην γιατρός του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Αουσβιτς ενσωματώθηκε στη ναζιστική κοινότητα της χώρας της Νότιας Αμερικής.
Η Αργεντινή του Περόν προσέφερε καταφύγιο σε αξιόλογο αριθμό Γερμανών με στόχο τον εκσυγχρονισμό της χώρας, κλείνοντας τα μάτια στα προηγούμενα εγκλήματά τους. Μέσα από διαλόγους με άλλους ναζί, όπως ο Αϊχμαν, ο Χανς Ρούντελ, ο Κοπς, σχεδιάζεται ένα μοχθηρό πορτρέτο της εθνικοσοσιαλιστικής ιδεολογίας και πώς ακόμα ονειρευόντουσαν την ίδρυση ενός Τέταρτου Ράιχ.

Αυτό το σκοτεινό πανόραμα είναι επίσης ζωγραφισμένο από τη Γερμανία, όπου οι εγκληματίες πολέμου διώκονταν επίσημα, αλλά ταυτόχρονα τους στάλθηκαν χρήματα για να ζήσουν σαν βασιλιάδες στην Αργεντινή και οι πλούσιες οικογένειες, όπως του Μένγκελε, κράτησαν τα μέλη τους καλά κρυμμένα με την ελπίδα μιας επιστροφής. Με την πτώση του Περόν και την πίεση από το ανελέητο κυνηγητό της Μοσάντ, η Αργεντινή έπαψε να είναι καταφύγιο του Μένγκελε, οπότε αναγκάστηκε να καταφύγει στην Παραγουάη και αργότερα να καταλήξει στη Βραζιλία, τη χώρα όπου θα ζούσε μέχρι τον θάνατό του το 1979. Περιγράφεται αυτό το αγωνιώδες ταξίδι προς την παρακμή, που μετατρέπει τον Μένγκελε σε έναν μοναχικό, παρανοϊκό (πάντα ήταν) που απορρίπτεται από όλους εκείνους με τους οποίους είχε σχέση. Το μόνο που δεν αλλάζει μέσα του είναι η πίστη του σε αυτό (το απάνθρωπο) που έκανε, ούτε δείχνει το παραμικρό σημάδι μετάνοιας μπροστά στον γιο του.

Μεγάλο μέρος της επιτυχίας αυτής της προσαρμογής έγκειται στο σπουδαίο έργο του Jörg Mailliet, με στυλ πολύ παρόμοιο με τον Hugo Pratt, που είναι σε θέση να αντικατοπτρίζει όλα τα είδη συναισθημάτων με μια αξιέπαινη οικονομία χώρου και χρόνου. Χρησιμοποιεί απλές δομές με κάποιες ηθικές διδασκαλίες, αν και είναι οι διάλογοι που φέρουν το βάρος της αφήγησης. Μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις χρησιμοποιεί ολοσέλιδες εικονογραφήσεις που χρησιμεύουν για να υποδείξουν σχετικά σημεία της ιστορίας· είναι περισσότερο στυλιστική παρά καλλιτεχνική πηγή.

Ενας άλλος παράγοντας που εμπλουτίζει το σύνολο είναι η εξαιρετική χρήση του χρώματος από τη Sandra Desmazières, που το αναδεικνύει επιλέγοντας σκούρους και ώχρα τόνους που ταιριάζουν πολύ με την αίσθηση θλίψης που αναδύει το έργο. Αξιοσημείωτες είναι οι λίγες σελίδες στις οποίες περιγράφεται το έργο του Μένγκελε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης μέσα από αναδρομές: η επιλογή των θυμάτων για εξόντωση, τα πειράματα σε κρατούμενους και η επίσκεψη της πρώτης του συζύγου στο Αουσβιτς. Ολα χρωματισμένα κυρίως με μαύρο και γκρι.

Συμπέρασμα; «Η εξαφάνιση του Γιόζεφ Μένγκελε» είναι ένα κόμικ που λειτουργεί τόσο στην παιχνιδιάρικη όσο και στην παιδαγωγική του πτυχή, αφού η φρικιαστική φιγούρα του γιατρού των SS χρησιμεύει ως ένα γενικό πορτρέτο μιας από τις πιο σκοτεινές εποχές της ανθρωπότητας. Χρησιμεύει επίσης για την απομυθοποίηση των ηγετών των ναζί. Ο Μένγκελε καταλήγει να μισεί τους πάντες που εξολόθρευσε και προκαλεί τον αποτροπιασμό.