Η εκπαίδευση, κλειδί για την κοινωνική ένταξη

Ο δεκαοχτάχρονος Αμάρ, που όταν ήρθε  στη χώρα μας από τη Συρία το 2017 δεν ήξερε λέξη ελληνικά, σήμερα μελετά ιστορία και φιλοσοφία, ενώ πρωταγωνίστησε σε παράσταση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Ο Ντέμπα από το Μάλι, μόλις έφτασε, το 2020,  τοποθετήθηκε σε δομή μακροχρόνιας φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων. Σήμερα σπουδάζει γαλλική γλώσσα και φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας.

Είναι  δύο μόνο από τις πολλές ιστορίες εκπαιδευτικής επιτυχίας με πρωταγωνιστές πρόσφυγες,  αγόρια και κορίτσια, που έφτασαν στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Ιστορίες εκπαιδευτικής επιτυχίας, επαγγελματικής ανόδου και προσωπικής προόδου. Στο σπουδαίο εγχείρημα της κοινωνικής ένταξης η εκπαίδευση είναι κλειδί.

Η  εκπαίδευση ανοίγει ορίζοντες και δημιουργεί προοπτικές, αποτελώντας καθοριστικό εργαλείο για τη διαμόρφωση των πολιτών και την υπέρβαση των αποκλεισμών. Είναι ένας καθημερινός αγώνας ενάντια στην ανισότητα. Για την ισότητα στην πρόσβαση, αλλά και στη μάθηση. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε πολιτικές στήριξης για τα παιδιά που ξεκινάνε από δυσμενείς αφετηρίες  – κάτι που  αφορά κατεξοχήν τις ευάλωτες ομάδες.

Η εκπαίδευση συνδέεται άρρηκτα με την παιδική προστασία, με έναν διπλό τρόπο. Αφενός, χωρίς μηχανισμούς προστασίας, οι ευάλωτοι δύσκολα θα σπουδάσουν. Αφετέρου, η παιδεία αποτελεί βασικό εργαλείο για την έξοδο από το καθεστώς της ευαλωτότητας. Η χώρα μας έχει κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα, κι αυτό αναγνωρίζεται διεθνώς. Πρόσφατα, τον Δεκέμβριο του 2023, η Gillian Triggs, βοηθός ύπατη αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες σε θέματα Προστασίας, κατά τη διάρκεια της ομιλίας της στο Παγκόσμιο Φόρουμ για τους Πρόσφυγες στη Γενεύη, είπε ότι «η Ελλάδα ακολουθεί μια από τις κορυφαίες προσεγγίσεις παγκοσμίως για την παιδική προστασία».

Τη μάχη για  την εκπαίδευση, ενταγμένη στην προσπάθεια για την κοινωνική ένταξη, τη δίνουμε καθημερινά   στο  υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, και ειδικότερα στη Γενική Γραμματεία Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας. Σε συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας, φροντίζουμε για την ένταξη αυτών των παιδιών με προσφυγικό προφίλ στο ελληνικό σχολείο. Είναι ένα βήμα απολύτως αναγκαίο, που όμως δεν αρκεί, καθώς πολλά από αυτά τα παιδιά, για παράδειγμα όσα έχουν διαφύγει από εμπόλεμες ζώνες, έχοντας βιώσει κινδύνους, πόνο, τραύματα,  τον αποχωρισμό από οικεία πρόσωπα και περιβάλλοντα, χρειάζονται στήριξη ώστε να κατανοήσουν τη σημασία της φοίτησης στο ελληνικό σχολείο και της εκμάθησης της γλώσσας. Γι’ αυτό δημιουργήσαμε τον θεσμό των μεντόρων.

Οι μέντορες, πρώην ασυνόδευτοι ανήλικοι, λειτουργούν ως πρότυπα για τους συνομηλίκους τους, εξηγώντας τους με βιωματικό τρόπο τη σημασία της εκπαίδευσης. Μια εικόνα του έργου τους  μας δίνει το κανάλι που έχει δημιουργήσει η Ομάδα Μεντόρων στο YouTube, με ενημερωτικά βίντεο που απευθύνονται στα παιδιά από τρίτες χώρες.

Απομένουν πολλά να γίνουν, τόσο για την πρόσβαση όσο και για μια συμπεριληπτική ποιοτική εκπαίδευση.  Ξεκινώντας από τη δεδομένη πολιτική βούληση, χρειάζεται διαρκής αποτίμηση της εμπειρίας, συνεργασία και διεύρυνση της γνώσης. Ετσι ώστε να κατακτάμε στην πράξη την  αντίληψη  ότι στην εκπαίδευση δεν υπάρχουν στεγανά, αλλά ανάγκη για μια συνολική προσέγγιση με στόχο την άμβλυνση των ανισοτήτων,  την υιοθέτηση καλών πρακτικών που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε ομάδας, με τελικό προορισμό την ένταξη.

Ο Ηρακλής Μοσκώφ είναι γενικός γραμματέας Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας