«Φοβόμουν ότι θα πεθάνω, και έπρεπε κάτι να κάνω»

Ας ξεκινήσουμε από αυτό το σημείο που μιλούσαμε περί αλλαγών.

Ελεγα ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε μόνοι μας τα πράγματα. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να πιστέψουμε ότι έχουμε τη δύναμη να συμπαρασύρουμε και άλλους σε αυτή την προσπάθεια, και όλοι μαζί να οδηγηθούμε στην αλλαγή.

Αυτό σάς έδειξε η εμπειρία σας;

Παλαιότερα φοβόμουν τα γηρατειά. Είμαι σε ένα σημείο στο οποίο έχω αντιληφθεί ότι οι εμπειρίες κάνουν τον άνθρωπο πιο όμορφο και πιο γεμάτο. Αυτά τα τέσσερα χρόνια μπορεί να ήταν επίπονα αλλά ήταν και ένα μεγάλο δώρο. Δεν τα παράτησα, δεν αφέθηκα σε αυτό που μου συνέβη. Είπα: «Οχι, ρε φίλε. Στη ζωή έχουμε υποχρέωση να πολεμάμε, να παλεύουμε». Μέσα από τον δύσκολο δρόμο εξελισσόμαστε. Οταν τα έχουμε όλα, βολευόμαστε. Είναι επώδυνη βέβαια και η απόφαση να βγούμε από τη δύσκολη κατάσταση την οποία βιώνουμε, γιατί δεν ξέρουμε πώς να υπάρχουμε έξω από αυτήν – πώς θα νιώθουμε.

Τι άλλο φοβόσασταν;

Την ανημποριά. Και τώρα τη φοβάμαι. Παλεύω να το αντιμετωπίσω και να το πω ανοιχτά, καθαρά. Οσο κρύβουμε κάτι μέσα μας γίνεται θεριό και μας κατατρώει. Για πολλά χρόνια προσποιόμουν ότι δεν με νοιάζει. Τώρα όμως το ξέρω. Πρόσφατα είχα αγκαλιά το παιδί και έμπαινα στην πολυκατοικία. Πατάω σε ένα κενό και χτυπάω στο πόδι μου. Πρήστηκε, άρχισα να πονάω πολύ. Αυτή η ανημποριά, να είμαι κάτω, να μην μπορώ να σηκωθώ, το παιδί να κλαίει κι εγώ να μην μπορώ να το διαχειριστώ, με συντάραξε. Σε αυτή τη μικρή ανημποριά που βίωσα, είπα «τώρα πρέπει να το αντιμετωπίσεις». Η μητέρα μου με έμαθε να μιλάω μέσα από την καρδιά μου, και συγκινούμαι που το λέω. Μου έμαθε ότι δεν χρειάζεται να αποδεικνύεις κάτι. Δεν χρειάζεται να είσαι σπουδαίος για να είσαι σπουδαίος.

Είχατε πέσει σε αυτή την παγίδα;

Ναι, βέβαια. Επεσα από μια ανάγκη να υπάρξω, να ξεχωρίσω. Το κυνήγι της ευτυχίας και της μοναδικότητας άρχισε στη δική μου γενιά. Πυροδοτήθηκε κυρίως από τα κοινωνικά πρότυπα. Ημουν το κορίτσι της οικογένειας – είμαστε τέσσερα αδέλφια, τρία αγόρια –, είχα ούτως ή άλλως αυτή τη μοναδικότητα. Μεγάλωσα με πολλή αγάπη. Ο μπαμπάς μου ήταν η αυστηρή μορφή και τώρα που τον βλέπω μέσα στην ευαισθησία σκέφτομαι ότι ήταν αστείο που τον φοβόμουν τότε.

Οι γονείς σας τι σας είπαν όταν τους αποκαλύψατε ότι θα προχωρήσετε σε καταγγελίες;

Φοβήθηκαν όταν τους είπα την απόφασή μου. Θυμάμαι τη σιωπή που ακολούθησε – ήμουν στην κουζίνα, έπλενα τα πιάτα. Αντιλήφθηκα τον φόβο στη φωνή τους. Φυσικά, μου είπαν ότι με αγαπάνε, με πιστεύουν και με στηρίζουν.

Τι σας ώθησε να πάρετε την απόφαση να μιλήσετε;

Η ανάγκη μου να στηρίξω το παιδί μου. Ηθελα να του μάθω να λέει «όχι». Να σπάσει αυτή η αλυσίδα της ντροπής που νιώθουν όσοι έχουν κακοποιηθεί, με οποιαδήποτε μορφή. Αλλωστε ξέρουμε ότι η επικρατέστερη αντίληψη είναι πως αυτός που έχει την εξουσία δεν φταίει. Υπάρχει η λανθασμένη φυσικά πεποίθηση ότι αυτός που έχει υποστεί τη βία την έχει προκαλέσει. Για πολλά χρόνια ζούσα με την ενοχή. Οτι κάτι δεν έκανα σωστά εγώ. Οταν γεννήθηκε το παιδί μου, είπα ότι δεν θέλω να βιώσει τον φόβο και την ενοχή. Οτι έχω συμβάλει ώστε να δημιουργηθεί μια κοινωνία υποστηρικτική. Γιατί δεν φτάνει να βγαίνει κάποιος να μιλάει. Δεν θα πρέπει να αιωρείται ούτε καν ως υποψία το «Μίλησες; Θα σε φάω ζωντανό!».

Νιώσατε υποστήριξη;

Από το εργασιακό περιβάλλον όχι απόλυτα. Και είναι απολύτως λογικό, αφού, όπως είπαμε, υπάρχει πάντα ο φόβος. Αυτό τρεφόταν όλα αυτά τα χρόνια. Δεν μπορούν και όλοι οι άνθρωποι να αντιμετωπίσουν τον φόβο τους. Την ίδια στιγμή θα υπάρχουν κάποιοι λίγο πιο έτοιμοι, για να πάνε τα πράγματα παρακάτω. Υπάρχει πάντα ο φόβος μήπως δεν τιμωρηθεί τελικά ο ένοχος. Και μετά τι γίνεται;

Για εσάς ποια θα είναι η δικαίωση;

Δεν ξέρω, δεν μπορώ να την ονομάσω. Δυστυχώς έχουν «ανοίξει» πολλές περιπτώσεις. Ανοίξανε τα στόματα και μιλάνε πια. Αυτό πρέπει να δούμε. Και οι άνθρωποι που πήραν την απόφαση να μιλήσουν θα πρέπει να δικαιωθούν. Η κοινωνία έχει αλλάξει και θα πρέπει να αλλάξουν και οι νόμοι. Ναι, η βία και η άσκηση εξουσίας δεν είναι κάτι φυσιολογικό.

Ποιο ήταν το καθοριστικό συμβάν που αντιληφθήκατε πως ό,τι βιώνετε – και που ήρθε στο φως της δημοσιότητας – δεν είναι κάτι φυσιολογικό;

Από τη στιγμή που ξεκινάς αμφιταλαντεύσαι μέσα σου για να αντέξεις και να προχωρήσεις.

Σκεφτήκατε ποτέ ότι «έτσι είναι ο χώρος, μήπως είμαι υπερβολική;».

Προφανώς, γιατί αυτό μάς μαθαίνουν. Ηρθε όμως η ώρα που είπα «στοπ» και μίλησα. Χρειάζεται μια συναισθηματική καθαρότητα για να προσδιορίσω τις λεπτομέρειες. Μου προκαλεί ακόμη πόνο. Είναι πολύ θολά όλα. Δεν μπορώ να θυμηθώ λεπτομέρειες από εκείνη τη στιγμή που μίλησα και μετά. Ολη εκείνη η χρονιά είναι σαν μια μέρα. Δεν ξέρω πώς άντεξα. Πάλεψα πολύ να βγω ζωντανή από αυτή την κόλαση. Να μη χάσω το μυαλό μου, να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Γιατί σε τέτοιες καταστάσεις πάντα υπάρχει δικαιολογία για να γίνεις κακός. Εγώ έπιασα τον εαυτό μου να θυμώνει.

Πώς θα ορίζατε το τραύμα σας από όσα έχετε ζήσει;

Είναι νωπό ακόμη. Εχουν περάσει τέσσερα χρόνια από τότε που μιλήσαμε, αλλά τώρα νιώθω τους πραγματικούς κραδασμούς. Από την ώρα που ξεκίνησα να μιλάω πέρασα σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Ημουν και λεχώνα. Μόλις είχα γεννήσει τον γιο μου. Τις πρώτες μέρες ήμουν με πυρετό, έκανα εμετούς. Το σώμα μου είχε αρχίσει να αρρωσταίνει. Φοβήθηκα πάρα πολύ – και τώρα όταν το φέρνω στο μυαλό μου.

Τι αντιμετωπίσατε με περισσότερη δυσκολία;

Το για πολλά χρόνια φοβισμένο παιδί που ήταν μέσα μου καταπιεσμένο, που δεν ήθελε να αντιμετωπίσει. Την αμφισβήτηση που ήξερα ότι θα βίωνα. Γιατί πρώτα απ’ όλα αμφισβητείς εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου.

Τι εννοείτε;

Σκεφτόμουν: «Είμαι τρελή; Μήπως τα έχω σκεφτεί μόνη μου; Μήπως δεν έπρεπε να εμπλακώ; Μήπως θα το πληρώσω πάρα πολύ άσχημα;». Αλλά αυτό στην επιστήμη της ψυχολογίας είναι το πρώτο σύμπτωμα ενός ανθρώπου με τέτοια βιώματα. Το «εγώ φταίω, ποιος θα με πιστέψει;». Αυτή η ενοχή!

Αισθάνεστε ότι δρομολογήσατε τη ζωή σας, ότι κυριαρχήσατε στα γεγονότα με τις επιλογές σας;

Από τη στιγμή που αποφασίζεις να εκτεθείς αυτό είναι από μόνο του μια αλλαγή, μια πορεία πλεύσης.

Βγήκατε πιο δυνατή;

Δεν νιώθω ακόμη δυνατή αλλά παλεύω να αισθανθώ. Ηρθα αντιμέτωπη και με τη σκέψη ότι μπορεί να μου κλείσουν επαγγελματικές πόρτες. Και σίγουρα κάποιες θα έκλεισαν. Εχω μάθει από σκηνοθέτη ότι είπε παραγωγός «δεν τη θέλω αυτή».

Θεωρείται τελικά ότι η προσωπική σας ζωή επηρεάστηκε;

Δεν πιστεύω ότι το διαζύγιο ήρθε από το δικαστήριο. Οταν δύο άνθρωποι αποφασίσουν να είναι μαζί, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν και τα εύκολα και τα δύσκολα που θα έρθουν. Συνεπώς, δεν πιστεύω ότι χώρισα εξαιτίας όσων αντιμετώπισα. Ο Αλέξανδρος ένιωσε διαφορετικά. Δεν το αμφισβητώ, αλλά εγώ πιστεύω ότι στη ζωή δεν είναι όλα εύκολα. Εκεί φαίνεται τι είσαι ή πώς είσαι με τον άλλον.

Πού βρήκατε στήριξη σε όλη αυτή τη δύσκολη πορεία;

Ωραία ερώτηση. Αλλά επειδή συνέβησαν πάρα πολλά, πραγματικά δεν ξέρω τι να πω. Πριν μιλήσω, αρρωστήσαμε από καρκίνο κι εγώ και η μητέρα μου. Οπότε ήταν δίπλα μου αλλά πώς να με στηρίξει; Από την άλλη, οι φίλοι μου δεν ήξεραν πώς να μου συμπαρασταθούν. Ισως να μην εξέφραζα πώς ένιωθα γιατί ήμουν μπερδεμένη: αν κάνω δηλαδή το σωστό. Υπήρχαν πολλά ανοιχτά μέτωπα: μόλις είχα γεννήσει, η αρρώστια η δική μου, της μητέρας μου, η δίκη. Πού να στηριχθώ, ποιον να στηρίξω, ποιος να με στηρίξει; Υπάρχουν στιγμές που νιώθω ότι τώρα αντιμετωπίζω κάποια πράγματα.

Οπως;

Την ασθένειά μου που δεν την είχα αντιπαλέψει συναισθηματικά. Επρεπε να σταθώ στα πόδια μου για το παιδί μου. Δεν είχα περιθώρια για μοιρολατρία. Η ασθένειά μου επίσης βοήθησε στο να μιλήσω. Σκεφτόμουν «αν πεθάνω και δεν το έχω πει, δεν θα έχω προσφέρει τίποτα σε αυτόν τον κόσμο και για μένα και για το παιδί μου». Κανένας δεν μπορούσε να με σταματήσει. Φοβόμουν ότι θα πεθάνω και έπρεπε κάτι να κάνω. Σωτηρία για μένα ήταν ο χρόνος, μόνο αυτό. Κανένας δεν μου έδωσε ουσιαστική βοήθεια. Ξεκίνησα όμως αμέσως μόλις μίλησα ψυχοθεραπεία και σαφώς στηρίχθηκα με αυτόν τον τρόπο. Ετσι άρχισε σιγά σιγά η αλλαγή.

Τι θα θέλατε να αλλάξατε τώρα;

Νιώθω ότι έχω ανάγκη να χαίρομαι και να ηρεμώ περισσότερο. Δεν έχω μεγάλους στόχους. Τώρα απολαμβάνω, και αυτό είναι από μόνο του κάτι τεράστιο.

Να ερωτευτείτε ξανά;

Θέλω πάρα πολύ. Δεν υπάρχει τίποτα ωραίο στη ζωή αν δεν είσαι ερωτευμένος.